1. Deskryptor

1.1 Wprowadzenie

Deskryptor jest wyrazem lub grupą wyrazów, które stanowią nazwę preferowaną dowolnego elementu rzeczywistości (przedmiotu, osoby, zjawiska itp.) bądź pojęcia abstrakcyjnego. W językach informacyjno-wyszukiwawczych deskryptorem określa się nazwę preferowaną przedmiotu lub innej cechy dokumentu, natomiast w naukach informatycznych terminu deskryptor używa się do identyfikowania struktur danych.

 

Deskryptory Biblioteki Narodowej stanowią nie tylko wyraz lub grupę wyrazów będących preferowaną nazwą danego elementu rzeczywistości, ale też jednoznacznie ten element identyfikują, stanowiąc tym samym ujednolicone i kontrolowane punkty dostępu.

 

Deskryptor służyć może zatem indeksowaniu cech formalnych i przedmiotowych zbiorów bibliotecznych. Pozostałe nazwy pełnią funkcję odsyłaczy całkowitych w bazie danych. Deskryptory tworzą bazę rekordów wzorcowych i są powiązane relacjami semantycznymi.

 

Deskryptory równobrzmiące rozróżnia się za pomocą dopowiedzeń. Sporządza się jeden deskryptor, który jest wykorzystywany zarówno w opisie formalnym, jak i przedmiotowym.

 

1.2 Źródła przejmowania danych

Przy doborze deskryptora wykorzystuje się następujące źródła informacji:

  • encyklopedie;
  • słowniki, tezaurusy dziedzinowe i korpusy językowe;
  • bazy bibliotek narodowych;
  • inne bazy danych;
  • katalogowany dokument;
  • publikacje specjalistyczne z danej dziedziny;
  • wyszukiwarki i strony internetowe, informatory, publikacje promocyjne, statuty, korespondencje itp.

 

W wypadku istnienia różnych nazw jako deskryptor wybiera się nazwę najbardziej rozpowszechnioną wśród użytkowników języka polskiego.

 

1.3 Forma deskryptora

Deskryptory wyraża się w szyku naturalnym.

Przykłady:
110 2_ |aInstytut Fizyki (Polska Akademia Nauk)
150 __ |aII wojna światowa (1939-1945)
150 __ |aBłędy ortograficzne
151 __ |aKraje bałkańskie
151 __ |aMorze Bałtyckie

Wyjątek stanowi większość nazw osobowych, które poddaje się inwersji (nazwisko, imię).

Przykład:
100 1_ |aRadziwiłł, Mikołaj Krzysztof|d(1549-1616) 

Deskryptory w zdecydowanej większości przypadków zapisuje się w mianowniku liczby pojedynczej i w szyku naturalnym. W liczbie mnogiej wyraża się nazwy, które w zwyczaju językowym oznaczają klasę przedmiotów lub kategorię osób o takich samych cechach charakterystycznych.

Przy doborze liczby gramatycznej należy zwrócić szczególną uwagę na możliwą różnicę znaczenia oraz zwyczaj językowy i zasady taksonomii.

Przykłady:
150 __ |aPodgrzybek brunatny
155 __ |aBalet
155 __ |aPowieść

ale:

150 __ |aGrzyby
150 __ |aSkorupiaki
150 __ |aRośliny ozdobne
150 __ |aZwierzęta
155 __ |aPublikacje fachowe
155 __ |aRękopisy
155 __ |aSonety

Szczegółowe zasady dotyczące zapisu zawarte są w rozdziałach, w których omówione zostały poszczególne typy deskryptorów.

 

1.4 Język i pisownia nazwy

Deskryptor wyraża się w języku polskim. Dopuszcza się przejęcie nazwy obcej, jeżeli jest ona bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego lub jeżeli nazwa w języku polskim nie występuje. Jeżeli nazwa polska i nazwa obca są równie rozpowszechnione, jako deskryptor przejmuje się nazwę polską.

 

Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa występuje w różnych językach (poziom rozpowszechnienia tych nazw jest równorzędny), jako deskryptor przejmuje się nazwę w języku obcym z zachowaniem następującej kolejności: angielski, francuski, niemiecki, hiszpański, rosyjski. Nazwy w innych systemach pisma niż alfabet łaciński przejmowane jako deskryptor zapisuje się, w zależności od języka, w transkrypcji lub transliteracji według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim.

Przykłady:
100 0_ |aWolter|d(1694-1778)
[nazwa polska i nazwa obca są równie rozpowszechnione; przejmuje się nazwę polską]
400 0_ |aVoltaire|d(1694-1778)
400 1_ |aArouet, François-Marie|d(1694-1778)

ale:

100 1_ |aHugo, Victor|d(1802-1885)
400 1_ |aHugo, Wiktor|d(1802-1885)

110 2_ |aBiblioteka Kongresu
[nazwa polska jest bardziej rozpowszechniona niż nazwa obca]
410 2_ |aLibrary of Congress

ale:

110 2_ |aNational Gallery (Londyn)

Nazwy w innych wersjach językowych umieszcza się w rekordzie wzorcowym jako odsyłacze całkowite.

Przykłady:
100 1_ |aPuszkin, Aleksander|d(1799-1837)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego]
400 1_ |aPuškin, Aleksandr Sergeevič|d(1799-1837)
400 1_ |aPuszkin, Aleksandr Siergiejewicz|d(1799-1837)
400 1_ |aПушкин Александр Сергеевич|d(1799-1837)

110 2_ |aErmitaż (muzeum)
[nazwa polska jest bardziej rozpowszechniona niż nazwa obca]
410 2_ |aGosudarstvennyj Èrmitaž
410 2_ |aGosudarstwiennyj Ermitaż
410 2_ |aPaństwowe Muzeum Ermitażu

110 2_ |aMoskiewski Uniwersytet Państwowy
410 2_ |aUniwersytet im. M. W. Łomonosowa w Moskwie
410 2_ |aMoskovskij gosudarstvennyj universitet im. M. V. Lomonosova
410 2_ |aMoskowskij gosudarstwiennyj uniwersitet im. M. V. Łomonosowa
410 2_ |aUniwersytet Moskiewski

1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim

Jeżeli nazwa wyrażona pismem niełacińskim nie występuje w formie zapisanej pismem łacińskim jako najbardziej rozpowszechniona nazwa wśród użytkowników języka polskiego, wówczas nazwę wyrażoną w oryginale pismem innym niż pismo łacińskie należy poddać konwersji zgodnie z normami:

  • Alfabety cyrylickie (białoruski, bułgarski, macedoński, rosyjski, serbski i ukraiński) należy transliterować według normy PN-ISO 9:2000P „Informacja i dokumentacja. Transliteracja znaków cyrylickich na znaki łacińskie - Języki słowiańskie i niesłowiańskie” zwanej dalej transliteracją ISO;
  • Alfabet grecki należy transliterować według normy PN-ISO 843:1999P „Informacja i dokumentacja. Konwersja znaków greckich na znaki łacińskie” zwanej dalej normą ISO;
  • Alfabet hebrajski i jidisz należy transliterować według normy PN-ISO 259:2009P „Transliteracja znaków hebrajskich na znaki łacińskie. Cz. 2, Transliteracja uproszczona”;
  • Alfabet gruziński latynizuje się zgodnie z zasadami narodowej normy gruzińskiej, opracowanymi w 2002 r. przez Departament Geodezji i Kartografii oraz Instytut Lingwistyki Gruzińskiej Akademii Nauk;
  • Alfabety indyjskie (bengalski, hindi, malediwski, nepalski, sanskryt, syngaleski, tamilski) należy zapisywać według normy ISO 15919:2001 „Information and documentation – Transliteration of Devangari and related Indic scripts into Latin charcters, zwanej dalej normą ISO”;
  • Nazwy japońskie zapisuje się w formie zgodnej z transkrypcją Hepburna ze znakami diakrytycznymi (przyjętej jako podstawowa przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP i zgodnej z przyjętą konwencją międzynarodową, stosowaną m.in. przez Bibliotekę Kongresu) - zwaną dalej transkrypcją Hepburna;
  • Nazwy chińskie zapisuje się w formie zgodnej z transkrypcją standardowego języka mandaryńskiego bez tonów (Hanyu Pinyin). W przypadku nazwisk kantońskich dopuszcza się użycie nazwy w pinyinie kantońskim;
  • Alfabet arabski należy zapisywać według normy ISO 233-2;
  • Język perski (fârsī) i język dari zapisuje się zgodnie z normą ISO 233-2 z modyfikacjami;
  • Alfabet ormiański należy zapisywać według normy ISO 9985;
  • Pismo kurdyjskie latynizuje się zgodnie z alfabetem Bedirxana.

 

W przypadku systemów pisma, dla których nie zostały określone normy i zalecenia międzynarodowe, należy oprzeć się na ustaleniach krajowych właściwych dla użytkowników danego systemu pisma (np. języki turkijskie).

 

Dla instytucji z obszaru językowego: chińskiego, ormiańskiego, azerbejdżańskiego, arabskiego, perskiego, japońskiego i gruzińskiego o zasięgu międzynarodowym nazwą najbardziej rozpowszechnioną (także w Polsce) jest nazwa w języku angielskim. Dla instytucji o charakterze lokalnym albo narodowym – wybiera się formę transliterowaną i/lub transkrybowaną.

 

Przykłady:

 

Nazwy białoruskie

100 1_ |aDzûkava, Èla Ûr'eŭna
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aDzûkava, È. Û.
400 1_ |aДзюкава, Эля Юрьеўна

110 2_ |aGrodzenskaâ ablasnaâ navukovaâ bìblìâtèka ìmâ Â. F. Karskaga
[nazwa w transliteracji ISO]
410 2_ |aGrodnenskaâ oblastnaâ naučnaâ biblioteka im. E. F. Karskogo
410 2_ |aGrodnenskaâ publičnaâ biblioteka
410 2_ |aГродзенская абласная навуковая бібліятэка імя Я. Ф. Карскага
410 2_ |aGrodzieńska Obwodowa Biblioteka im. J. F. Karskiego

 

Nazwy rosyjskie

100 1_ |aŠalunova, Mariâ
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aShalunova, Maria
400 1_ |aШалунова, Мария

110 2_ |aRossijskaâ gosudarstvennaâ biblioteka iskusstv (RGBI)
[nazwa w transliteracji ISO]
410 2_ |aFederal'noe gosudarstvennoe bûdžetnoe učreždenie kul'tury Rossijskaâ gosudarstvennaâ biblioteka iskusstv
410 2_ |aFederal State Institution of Culture Russian State Art Library
410 2_ |aРоссийская государственная библиотека искусств (РГБИ)

 

Nazwy ukraińskie

100 1_ |aDragomanìv, Mihajlo Petrovič|d(1841-1895)
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aDrahomanow, Mychajło Petrowycz
400 1_ |aDrahomanov, Mykhailo Petrovych
400 1_ |aДрагоманів, Михайло Петрович

110 2_ |aKnižkova palata Ukraïni
[nazwa w transliteracji ISO]
410 2_ |aDeržavna naukova ustanova „Knižkova palata URSR ìmenì Ìvana Fedorova”
410 2_ |aBook Chamber of Ukraine
410 2_ |aКнижкова палата України

 

Nazwy bułgarskie

100 1_ |aSelâški, L''čezar Petrov|d(1949- )
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aСеляшки, Лъчезар Петров|d(1949- )

110 2_ |aB''lgarska bibliotečno-informacionna asociaciâ (ΒΒΙΑ)
[nazwa w transliteracji ISO]
410 2_ |aБългарска библиотечно-информационна асоциация (ББИА)

 

Nazwy macedońskie

100 1_ |aAd̂ievski, Iliǰa|d(1926- )
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aAdžievski, Ilija
400 1_ |aАџиевски, Илија|d(1926- )

110 2_ |aDramski Teatar (Skopje)
[nazwa w transliteracji ISO]
410 2_ |aДрамски театар

 

Nazwy serbskie

Nazwy w języku serbskim występują najczęściej w dwóch formach: w alfabecie cyrylickim i w alfabecie łacińskim. Jako deskryptor wybieramy nazwę w alfabecie łacińskim. Dla nazwy w alfabecie cyrylickim obowiązkowo sporządzamy odsyłacz całkowity.

100 1_ |aStanković, Borisav|d(1876-1927)
[oficjalna nazwa w alfabecie łacińskim]
400 1_ |aСтанковић, Борисав

100 1_ |aĐinđić, Zoran|d(1952-2003)
[oficjalna nazwa w alfabecie łacińskim]
400 1_ |aDjindjić, Zoran
400 1_ |aЂинђић, Зоран

110 2_ |aZadužbina Miloša Crnjanskog
[oficjalna nazwa w alfabecie łacińskim]
410 2_ |aZadužbina Miloša Crn̂anskog
410 2_ |aЗадужбина Милоша Црњанског

110 2_ |aMatica srpska
[oficjalna nazwa w alfabecie łacińskim]
410 2_ |aМатица српска

 

Nowogreckie nazwy osobowe (od 1453 r.)

100 1_ |aChouliarákīs, Dīmítrīs|d(1957- )
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aChuliarakis, Dimitris
400 1_ |aChouliarakēs, Dēmētrēs
400 1_ |aΧουλιαράκης, Δημήτρης

100 1_ |aVyzántios, Anastásios|d(1839-1892)
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aWizandios, Anastasios
400 1_ |aVyzantios, Anastatasios
400 1_ |aΒυζάντιος, Αναστάσιος

110 2_ |aMetaichmio
[instytucja o zasięgu międzynarodowym - nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aMetaíchmio
410 2_ |aMetechmio
410 2_ |aΜεταίχμιο

110 2_ |aEllīnikó Institoúto Architektonikī́s
[nazwa w transliteracji ISO]
410 2_ |aEliniko Instituto Architektonikis
410 2_ |aΕλληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής

 

Hebrajskie nazwy osobowe i nazwy w języku jidysz

Przy sporządzaniu deskryptorów dla nazw pisanych alfabetem hebrajskim (w języku hebrajskim i jidysz) występuje problem wyboru formy zapisu. Najczęściej istnieje także oficjalna i/lub rozpowszechniona nazwa w alfabecie niehebrajskim (łacińskim, cyrylicy). Zasady transliteracji zmieniają się i różnią w zależności od kraju, co może stwarzać trudności z odczytywaniem transliterowanych nazw. W związku z tym należy starać się dotrzeć do oficjalnych i/lub najbardziej rozpowszechnionych form zapisu w alfabetach niehebrajskich.

100 0_ |aHezekiah da Silva|d(1659-1698)
400 0_ |aHezekiah ben Dawid di Silva
400 0_ |aHizqiyah diy Siylwah
400 0_ |aHizqiyah ben Dawid diy Siylwah
400 0_ |aחזקיה בן דוד די סילוה
400 0_ |aחזקיה די סילוה

100 1_ |aDunkelblum-Steiner, Shlomit
400 1_ |aSteiner, Shlomit Dunkelblum-
400 1_ |aDẇnqelblẇm-Šteyyner, Šlŵmiyt
400 1_ |aDunḳelblum-Shteiner, Shlomit
400 1_ |aShteiner, Shlomit Dunḳelblum-
400 1_ |aŠteyyner, Šlŵmiyt Dẇnqelblẇm-
400 1_ |aדונקלבלום-שטיינר,שלומית
400 1_ |aדונקלבלום- שטיינר,שלומית
400 1_ |aדונקלבלום ,שלומית

100 1_ |aShalev, Meir|d(1948- )
400 1_ |aŠalew, Me’iyr
400 1_ |aשלו, מאיר
670 __ |aJNUL

110 2_ |aHerzliya Museum of Contemporary Art
410 2_ |aMẇzeʾŵn Herṣliyah l-ʾomanẇt ʿakšawwiyt
410 2_ |aMuzeʾon Hertseliyah le-omanut ʿakhshavit
410 2_ |aמוזיאון הרצליה לאמנות עכשווית

110 2_ |aMishkenot Sha’ananim
410 2_ |aMiškenŵt Šaʾananiym
410 2_ |aמשכנות שאננים

 

Nazwy gruzińskie

100 1_ |aJgharkava, Zaza
[nazwa zlatynizowana zgodnie z narodową normą gruzińską]
400 1_ |aĴġarkava, Zaza
400 1_ |aDżgarkawa
400 1_ |aჯღარკავა, ზაზა

110 2_ |aInternational Black Sea University
[instytucja o zasięgu międzynarodowym – nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aŠavi Zġvis Saert’ašoriso Universiteti
410 2_ |aMiędzynarodowy Uniwersytet Morza Czarnego
410 2_ |aშავი ზღვის საერთაშორისო უნივესიტეტი

110 2_ |aMec’niereba
[nazwa zlatynizowana zgodnie z narodową normą gruzińską]
410 2_ |aGamomc’emloba „Mec’niereba“
410 2_ |aSak’art’velos SSR Mec’nierebat’a Akademiis Gamomc’emloba
410 2_ |aგამომცემლობა „მეცნიერება“
410 2_ |aИздательство Мецниереба

 

Alfabety indyjskie

100 1_ |aNauṭiyāla Kālā, Sāvitrī
[nazwa w transliteracji ISO]
400 1_ |aNautijal Kala, Sawitri
400 1_ |aनौटियाल काला, सावित्री

110 2_ |aRajkamal Prakashan
[instytucja o zasięgu międzynarodowym - nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aRajakamala Prākaśana
410 2_ |aRadźkamal Prakaśan
410 2_ |aरजकमल प्रकाशन

110 2_ |aHindī Pracāraka Saṁsthāna
[nazwa w transliteracji ISO]
410 2_ |aHindi Praćarak Sansthan
410 2_ |aहिन्दी प्रचारक संस्थान

 

Nazwy japońskie

100 1_ |aKobayakawa, Takakage|d(1533-1597)
[nazwa w transkrypcji Hepburna]
400 1_ |a小早川, 隆景

100 1_ |aInoue-Sumisu, Yukiko
[nazwa w transkrypcji Hepburna]
400 1_ |aInoue-Smith, Yukiko
400 1_ |aSumisu, Yukiko Inoue-
400 1_ |aSmith, Yukiko
400 1_ |aInoue, Yukiko

100 1_ |aKitano, Takeshi|d(1947- )
[nazwa w transkrypcji Hepburna]
400 0_ |aBīto Takeshi
400 1_ |a北野, 武
400 0_ |aビートたけし

 

W przypadku nazwisk historycznych zawierających partykułę „no” deskryptor przyjmuje formę bez partykuły, a jako odsyłacz przejmuje się formę nazwy w szyku naturalnym z zachowaniem partykuły „no”.

100 1_ |aMinamoto, Yoshitsune|d(1159-1189)
[nazwa w transkrypcji Hepburna]
400 0_ |aMinamoto no Yoshitsune
400 1_ |a源, 義経

110 2_ |aJapan Student Services Organization (JASSO)
[instytucja o zasięgu międzynarodowym – nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aDokuritsu Gyōsei Hōjin Nihon Gakusei Shien Kikō
410 2_ |aJASSO
410 2_ |a独立行政法人日本学生支援機構
410 2_ |aジャッソ

110 2_ |aFukurō Shuppan
[nazwa w transkrypcji Hepburna]
410 2_ |aふくろう出版

 

Nazwy chińskie

100 1_ |aZhou, Enlai|d(1898-1976)
[nazwa zgodna z transkrypcją Hanyu Pinyin bez tonów]
400 1_ |aChou, En-lai
400 1_ |aCzou, En-lai
400 1_ |a周恩来
400 1_ |a周恩來

100 1_ |aChang, Kai-shek|d(1887-1975)
[nazwa w pinyinie kantońskim bez tonów]
400 1_ |aJiang, Jieshi
400 1_ |aJiang, Zhongzheng
400 1_ |aChiang, Chung-cheng
400 1_ |aChiang, Chieh-shih
400 1_ |aCzang, Kaj-szek
400 1_ |a蔣介石
400 1_ |a蒋介石
400 1_ |a蔣中正

110 2_ |aChina Institute for Reform and Development (CIRD)
[instytucja o zasięgu międzynarodowym - nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aZhongguo (Hainan) Gaige Fazhan Yanjiu Yuan
410 2_ |aCIRD
410 2_ |a中国(海南)改革发展研究院

110 2_ |aShantoushi Bowuguan
[nazwa zgodna z transkrypcją Hanyu Pinyin bez tonów]
410 2_ |a汕头市博物馆

 

Nazwy arabskie

100 1_ |aBulūšī, Ibrāhīm ibn Ḥasan ibn Sulaymān al-
[nazwa w ISO 233-2]
400 1_ |aBulūshī, Ibrāhīm ibn Ḥasan ibn Sulaymān al-
400 1_ |aبلوشي، إبراهيم ابن حسن ابن سليمان الـ

100 0_ |aAbu Bakr ibn Abī Dāwūd|d(844-928)
[nazwa w ISO 233-2]
400 0_ |aAbu Bakr ibn Abi Dawud
400 1_ |aAzdī, ʿAbd Allāh ibn Sulaymān ibn al-Ašʿaṯ ibn Isḥāq ibn Bašīr ibn Šaddād ibn ʿAmr ibn ʿImrān as-Siǧistānī al-
400 1_ |aAzdī, ʿAbd Allāh ibn Sulaymān ibn al-Ashʿath ibn Isḥāq ibn Bashīr ibn Shaddād ibn ʿAmr ibn ʿImrān as-Sijistānī al-
400 1_ |aSiǧistānī, ʿAbd Allāh ibn Sulaymān ibn al-Ašʿaṯ ibn Isḥāq ibn Bašīr ibn Šaddād ibn ʿAmr ibn ʿImrān al-Azdī as-
400 1_ |aSijistānī, ʿAbd Allāh ibn Sulaymān ibn al-Ashʿath ibn Isḥāq ibn Bashīr ibn Shaddād ibn ʿAmr ibn ʿImrān al-Azdī as-
400 0_ |aأبو بكر ابن أبي داود
400 1_ |aأزدي، عبدالله ابن سليمان ابن الأشعث ابن إسحاق ابن بشير ابن شداد ابن عمرو ابن عمران السجستاني ال ـ
400 1_ |aسجستاني، عبدالله ابن سليمان ابن الأشعث ابن إسحاق ابن بشير ابن شداد ابن عمرو ابن عمران الأزدي الـ

110 2_ |aInstitute for Palestine Studies
[instytucja o zasięgu międzynarodowym - nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aMuʾassasat ad-Dirāsāt al-Filisṭīniyya
410 2_ |aMuʾassasat al-Dirāsāt al-Filisṭīniyya
410 2_ |aInstitut des études palestiniennes
410 2_ |aInstitut für Palästinastudien
410 2_ |aمؤسسة الدراسات الفلسطينية

110 2_ |aMağmaʿ al-luġa al-ʿarabiyya bi Dimašq
[nazwa w ISO 233-2]
410 2_ |aMajmaʿ al-lugha al-ʿarabiyya bi Dimashq
410 2_ |aمجمع اللغة العربية بدمشق

 

Nazwy perskie (fârsī) i dari

100 1_ |aKiyânūš, Parī
[nazwa w ISO 233-2 z modyfikacjami]
400 1_ |aKiyanush, Pari
400 1_ |aKianush, Pari
400 1_ |aکیانوش، پری

ale:

100 0_ |aMohammad Reza Pahlawi|c(szach Iranu ;|d1919-1980)
[nazwa rozpowszechniona w języku polskim]
400 0_ |aMohammad Reza Pahlavi
400 0_ |aMoḥammadreżâ Pahlavī
400 0_ |aMoḥammadreżâ Šâh Pahlavī
400 0_ |aمحمدرضا پهلوی
400 0_ |aمحمدرضا شاه پهلوی

110 2_ |aSaadi Foundation
[instytucja o zasięgu międzynarodowym - nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aBonyâd-e Saʿdī
410 2_ |aBonyad-e Sa’di
410 2_ |aبنیاد سعدی

110 2_ |aKetâbḵâneh-ye Mellī-ye Īrân
[nazwa w ISO 233-2 z modyfikacjami]
410 2_ |aBiblioteka Narodowa Iranu
410 2_ |aKetâbḵâne-ye Mellī-ye Īrân
410 2_ |aSâzmân-e Asnâd va Ketâbḵâneh-ye Mellī-ye Jomhūrī-ye Eslâmī-ye Īrân
410 2_ |aSâzmân-e Asnâd va Ketâbḵâne-ye Mellī-ye Jomhūrī-ye Eslâmī-ye Īrân
410 2_ |aکتابخانه ملی ایران
410 2_ |aNational Library of Iran

 

Nazwy ormiańskie

100 0_ |aMowšeġ|bII Mamikonyan|d(?-593)
[nazwa w ISO 9985]
400 0_ |aMušeł|bII Mamikonyan
400 0_ |aMuszegh|bII Mamikonian
400 0_ |aMushegh|bII Mamikonian
400 0_ |aMushegh|bII Mamigonian
400 0_ |aՄուշեղ|bԲ Մամիկոնյան

100 1_ |aStep'anyan, Vardan|d(1966-1992)
[nazwa w ISO 9985]
400 1_ |aStepanian, Wardan
400 1_ |aSdepanian, Wartan
400 0_ |aDuszman Wardan
400 0_ |aTuszman Wartan
400 0_ |aDowšman Vardan
400 1_ |aՍտեփանյան, Վարդան
400 0_ |aԴուշման Վարդան

110 2_ |aAmerican University of Armenia (AUA)
[instytucja o zasięgu międzynarodowym - nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aHayastani amerikyan hamalsaran
410 2_ |aՀայաստանի ամերիկյան համալսարան (ՀԱՀ)

110 2_ |aHayastani Hanrapetowt’yan kaṙavarowt’yann aṙënt’er anšarž gowyk’i kadastri petakan komite
[nazwa w ISO 9985]
410 2_ |aHH kaṙavarowt’yann aṙënt’er anšarž gowyk’i kadastri petakan komite
410 2_ |aGosudarstvennyj komitet kadastra nedvižimosti pri Pravitel'stve Respubliki Armieniâ
410 2_ |aState Committee of the Real Property Cadastre of the Government of the Republic of Armenia
410 2_ |aՀայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե
410 2_ |aГосударственный комитет кадастра недвижимости при Правительстве Республики Армения

 

Nazwy kurdyjskie

100 0_ |aHejar|d(1921-1990)
[nazwa w alfabecie Bedirxana]
400 1_ |aŞerefkendî, Ebdulrehman
400 0_ |aهه‌ژار
400 1_ |aشه‌ره‌فکه‌ندی، عه‌بدولڕه‌حمان

100 0_ |aQanatê Kurdo|d(1909-1985)
[nazwa w alfabecie Bedirxana]
400 0_ |aQanatê K’urdo
400 0_ |aقاناتێ كوردۆ
400 0_ |aQанате К’öрдо

110 2_ |aKurdistan Football Association (Kurdistan FA)
[instytucja o zasięgu międzynarodowym – nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aIraqi Kurdistan Football Association
410 2_ |aYekêtî Nawendî Topî pêy Kurdistan
410 2_ |aAl-Ittiḥād al-Kurdistānī li Kurat al-Qadam
410 2_ |aيهکێتی ناوهندی تۆپی پێی کوردستان
410 2_ |aالإتحاد الكوردستاني لكرة القدم
410 2_ |aالإتحاد الكردستاني لكرة القدم

110 2_ |aKomela Hêvî ya Xwendekarên Kurd
[nazwa w alfabecie Bedirxana]
410 2_ |aDamezirandina Komela Hêvî ya Xwendekarên Kurd
410 2_ |aKomela Xwendekarên Kurd Hêvî
410 2_ |aKürt Talebe Hêvî Cemiyeti
410 2_ |aکۆمهلا هێڤی یا خوهندهکارێن کورد
410 2_ |aکۆمهلا خوهندهکارێن کورد هێڤی
410 2_ |aКомәла Һеви йа Хԝәндәк’арен К’ӧрд
410 2_ |aКомәла Хԝәндәк’арен К’ӧрд Һеви

 

Nazwy azerbejdżańskie

100 1_ |aAxundov, Mirzə Fətəli|d(1812-1878)
[forma zlatynizowana według ustaleń krajowych]
400 1_ |aAxundzadə, Mirzə Fətəli
400 1_ |aAxundov, Mirzə Fətəli Məhəmmədtağı oğlu
400 1_ |aAxunzadə, Mirzə Fətəli Məhəmmədtağı oğlu
400 1_ |aAxundov, Mirzə Fətəli Ələsgər oğlu
400 1_ |aAxunzadə, Mirzə Fətəli Ələsgər oğlu
400 1_ |aآخوندوف، ميرزا فتحعلی علیعسگر اوغلی
400 1_ |aآخوندزاده، ميرزا فتحعلی علیعسگر اوغلی
400 1_ |aАхундов, Мирзә Фәтәли
400 1_ |aАхунзадә, Мирзә Фәтәли

110 2_ |aState Oil Company of Azernaijan Republic (SOCAR)
[instytucja o zasięgu międzynarodowym – nazwa w języku angielskim jest najbardziej rozpowszechniona]
410 2_ |aAzərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti (ARDNŞ)
410 2_ |aGosudarstvennaâ neftânaâ kompaniâ Azerbajdžanskoj Respubliki
410 2_ |aГосударственная нефтяная компания Азербайджанской Республики (ГНКАР)
410 2_ |aАзәрбајҹан Республикачы Дөвләт Нефт Ширкәти (АРДНШ)
410 2_ |aSOCAR

110 2_ |aOrkestr (Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı)
[forma zlatynizowana według ustaleń krajowych]
410 2_ |aOrkestr (Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı)
410 2_ |aOrkestr (Azerbajdžanskij gosudarstvennyj akademičeskij teatr opery i baleta)
410 2_ |aOrchestra (Azerbaijan State Academic Opera and Ballet Theater)
410 2_ |aОркестр (Азәрбајҹан Дөвләт Академик Опера вә Балет Театры)
410 2_ |aОркестр (Азербайджанский государственный академический театр оперы и балета)

1.6 Dopowiedzenia

Dopowiedzenie jest niesamodzielnym wyrażeniem, które stosuje się w celu rozróżnienia dwóch lub więcej jednobrzmiących deskryptorów, zwiększenia wartości wyszukiwawczej lub informacyjnej deskryptora. Szczegółowe zasady stosowania dopowiedzeń zostały określone w rozdziałach omawiających poszczególne typy deskryptorów.

 

Wyróżnia się następujące typy dopowiedzeń:

  1. Dopowiedzenia uzupełniające
  2. Dopowiedzenia geograficzne
  3. Dopowiedzenia chronologiczne

 

1. Dopowiedzenia uzupełniające

Dopowiedzenia uzupełniające stosuje się w celu zwiększenia wartości informacyjnej deskryptora, np.:

Przykłady:
110 2_ |aUnia Chrześcijańsko-Demokratyczna (CDU)
150 __ |aKaskadowe arkusze stylów (CSS)
150 __ |aCiężki karabin maszynowy (CKM)

130 _0 |aEnigma (film)
150 __ |aEnigma (maszyna szyfrująca)

150 __ |aDaniel (zwierzę)
100 0_ |aDaniel|c(postać biblijna)

100 1_ |aZieliński, Andrzej|c(fotograf)
100 1_ |aZieliński, Andrzej|c(historyk)
100 1_ |aZieliński, Andrzej|c(kardiolog)


2. Dopowiedzenia geograficzne wyraża się za pomocą nazw jednostek administracyjnych lokalizujących przedmiot, instytucję, obiekt geograficzny, imprezę lub tytuł wyrażony deskryptorem. W szczególnych przypadkach (dotyczy deskryptorów geograficznych dla jednostek fizjograficznych) w funkcji dopowiedzenia może wystąpić nadrzędna jednostka fizjograficzna np. pojezierze, równina itp.

Nazwy jednostek administracyjnych tworzy się zgodnie z ogólnymi zasadami przejmowania danych dla deskryptorów geograficznych. W zależności od typu deskryptora stosuje się lokalizację pełną lub uproszczoną. Szczegółowe zasady stosowania dopowiedzeń geograficznych zostały określone w rozdziałach omawiających poszczególne typy deskryptorów.

Przykłady:
110 2_ |aCentro Culturale Don Orione Artigianelli (Wenecja)
111 2_ |aTargi Gospodarki Leśnej Przemysłu Drzewnego i Ochrony Środowiska|n(5 ;|d2001 ;|cTuchola)
150 __ |aTwierdza Kehl (Niemcy)
151 __ |aWierzchosławice (woj. małopolskie, pow. tarnowski)
151 __ |aNowa Wieś (woj. kujawsko-pomorskie, pow. mogileński, gm. Jeziora Wielkie)

151 __ |aJezioro Długie (Pojezierze Bytowskie)
151 __ |aJezioro Długie (Pojezierze Suwalskie)
151 __ |aJezioro Długie (Równina Drawska)
151 __ |aJezioro Długie (Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie)


3. Dopowiedzenia chronologiczne wyraża się za pomocą zakresów chronologicznych. Wyróżnia się trzy typy dopowiedzeń chronologicznych:

  • daty biograficzne dla nazw osobowych w postaci przedziału lat;
  • daty działalności / funkcjonowania dla nazw osobowych i nazw instytucji;
  • inne daty związane z przedmiotem, osobą, instytucją, jednostką geograficzną, imprezą lub tytułem.

Przykłady:
100 1_ |aSzabad, Cemach|d(1864-1935)
100 0_ |aZygmunt|bIII Waza|c(król Polski ;|d1566-1632)
110 2_ |aPolska Partia Socjalistyczna-Lewica (PPS-Lewica ; 1906-1918)
111 2_ |aWarszawski Festiwal Filmowy|n(14 ;|d1998)
150 __ |aPowstanie warszawskie (1944)
151 __ |aWojewództwo stanisławowskie (1920-1939)
151 __ |aWojewództwo mazowieckie (1999- )

100 1_ |aKowalski, Andrzej|d(1948- )
100 1_ |aKowalski, Andrzej|d(1950- )

1.7 Odsyłacze

Wyróżnia się dwa rodzaje odsyłaczy: odsyłacze całkowite (grupa pól 4XX) i odsyłacze uzupełniające (grupa pól 5XX).

 

Odsyłacze całkowite odsyłają do nazwy preferowanej (deskryptora).

 

Odsyłacze uzupełniające wiążą deskryptory występujące w zbiorze informacji. Są to relacje typu: nazwa wcześniejsza – nazwa późniejsza, terminy: szerszy – węższy i skojarzony.

Przykłady:
150 __ |aJamniki
550 __ |wg|aPsy
[znaczenie deskryptora Jamniki jest węższe niż znaczenie deskryptora Psy. Każdy jamnik jest psem, ale tylko niektóre psy są jamnikami]

151 __ |aBielany (Kraków ; część miasta)
551 __ |wg|aKraków (woj. małopolskie)
[znaczenie deskryptora Kraków (woj. małopolskie) jest szersze do deskryptora Bielany (Kraków ; część miasta). Cały obszar Bielan zawiera się w obszarze Krakowa, a tylko część obszaru Krakowa to obszar Bielan]

 

Relacja skojarzeniowa to niehierarchiczna relacja między deskryptorami, np. nazwa nauki i przedmiot jej badań, wyrób i materiał, zjawisko i przyczyna jego powstawania itp.

Przykłady:
150 __ |aLekarze
550 __ |aMedycyna
[deskryptor Lekarze jest skojarzony z deskryptorem Medycyna, ponieważ obszarem działania lekarzy jest medycyna]

150 __ |aBitwa pod Beresteczkiem (1651)
551 __ |aBeresteczko (Ukraina)
[deskryptor Bitwa pod Beresteczkiem (1651) jest skojarzony z deskryptorem Beresteczko (Ukraina), ponieważ nazwa geograficzna lokalizuje wydarzenie historyczne]

110 2_ |aSzkoła Główna Handlowa (Warszawa)
510 2_ |wa|aSzkoła Główna Planowania i Statystyki (Warszawa)
[nazwa wcześniejsza dla Szkoły Głównej Handlowej to Szkoła Główna Planowania i Statystyki]

110 2_ |aSzkoła Główna Planowania i Statystyki (Warszawa)
510 2_ |wb|aSzkoła Główna Handlowa (Warszawa)
[nazwa późniejsza dla Szkoły Głównej Planowania i Statystyki to Szkoła Główna Handlowa]

130 _0 |aZeszyty Naukowe - Wszechnica Polska Szkoła Wyższa (Warszawa)
530 _0 |wa|aZeszyty Naukowe - Wszechnica Polska Szkoła Wyższa Towarzystwa Wiedzy Powszechnej (Warszawa)

130 _0 |aZeszyty Naukowe - Wszechnica Polska Szkoła Wyższa Towarzystwa Wiedzy Powszechnej (Warszawa)
530 _0 |wb|aZeszyty Naukowe - Wszechnica Polska Szkoła Wyższa (Warszawa)
[zmiana nazwy instytucji sprawczej spowodowała zmianę tytułu serii]

1.8 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe,
  • dopowiedzenia różnych typów należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • dopowiedzenia tego samego typu należy oddzielać przecinkiem i odstępem,
  • dopowiedzenia lokalizujące od identyfikujących należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • daty uzupełniające nazwy wydarzeń zapisuje się bezpośrednio po nazwie w nawiasach okrągłych,
  • dwie daty należy oddzielać łącznikiem,
  • przełom dwóch kolejno po sobie następujących lat należy oddzielić kreską ukośną „/” bez odstępów po jej obu stronach,
  • tytuł podserii należy poprzedzić kropką i odstępem,
  • kolejne miejscowości wymienione w dopowiedzeniu należy oddzielić kreską ukośną „/” z odstępem po jej obu stronach,
  • nazwisko od imienia należy oddzielać przecinkiem i odstępem (dla nazwy osobowej występującej w szyku przestawnym),
  • deskryptor nie kończy się kropką.

 

Uwaga:

W systemach bibliotecznych, w których znacznik podpola generuje spację, nie oznacza się wynikającego ze znaków umownych odstępu, jeśli występuje bezpośrednio przed znacznikiem podpola. Zasadę tę zastosowano w podanych w instrukcji przykładach.

Przykłady:
100 1_ |aKowalski, Jan|c(stomatolog)
110 2_ |aPolskie Stronnictwo Ludowe (PSL ; 1903-1913)
111 2_ |aFestiwal Współczesnej Twórczości Muzycznej dla Dzieci i Młodzieży DO-RE-MI|d(1977 ;|cŁódź)
111 2_ |aZjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Agrofizycznego|n(2 ;|d2000 ;|cLublin /|cDąbrowica)
130 _0 |aZeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej.|pMatematyka
150 __ |aWojna stuletnia (1337-1453)
150 __ |aOdra (choroba)
151 __ |aMokotów (Warszawa ; część miasta)
151 __ |aNowa Ruda (woj. dolnośląskie, pow. kłodzki)

2. Deskryptor osobowy

2.1 Forma deskryptora

Deskryptor osobowy identyfikuje osobę lub grupę osób rzeczywistych lub fikcyjnych (w tym postacie literackie i mitologiczne). W wyjątkowych przypadkach dopuszcza się identyfikowanie przez deskryptor osobowy zwierząt występujących w funkcji autora lub przedmiotu publikacji.

 

Deskryptor osobowy może przyjąć jedną z form:

  • nazwisko i imię,
  • imię,
  • pseudonim,
  • nazwę kościelną,
  • nazwę związaną z godnością piastowaną przez daną osobę,
  • nazwę rodziny, rodu lub dynastii.

 

Przy ustalaniu formy nazwy należy wziąć pod uwagę zarówno kompletność i kolejność części nazwy, jak i jej język, pisownię oraz rozpowszechnienie wśród użytkowników języka polskiego.

 

Nazwiska i imiona podaje się zawsze w mianowniku, stosując się do zasad języka ojczystego danego autora, w formie najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego.

 

W przypadku braku możliwości ustalenia nazwy najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego, przejmuje się nazwę występującą w poniższych źródłach informacji. Jeżeli w źródłach informacji występują różne wersje nazwy, decyzja o przejęciu jednej z nich jest związana z następującą kolejnością preferowanych źródeł:

  • bieżące bibliografie narodowe i centralne kartoteki wzorcowe właściwe dla kraju działalności osoby,
  • encyklopedie ogólne,
  • słowniki biograficzne,
  • encyklopedie dziedzinowe,
  • wydawnictwa informacyjne wydawane w kraju właściwym dla działalności osoby,
  • opracowywana publikacja.

Przykłady:
100 0_ |aGalileusz|d(1564-1642)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Galilei, Galileo]

100 0_ |aBoon Mee|c(słoń)
[słoń malujący obrazy]

2.2 Język i pisownia nazwy

Nazwy osób wyraża się w mianowniku liczby pojedynczej z wyjątkiem współczesnych nazw greckich, których części mające charakter patronimiczny występują w dopełniaczu. Nazwy osobowe składające się z imienia (imion) i nazwiska (nazwisk), o ile zasady dla danego typu nazwy osobowej nie stanowią inaczej, zapisuje się w szyku przestawnym według wzoru: 

  • [Nazwisko lub nazwiska] [przecinek] [imię lub imiona] [imię lub imiona odojcowskie i odmężowskie] [inne części nazwy niebędące nazwiskiem].

 

Deskryptory osobowe wyrażające postacie fikcyjne zapisywane są w szyku naturalnym.

Przykłady:
100 1_ |aJames Bond|c(postać fikcyjna)
100 0_ |aJane Eyre|c(postać fikcyjna)
100 0_ |aOrfeusz|c(postać mitologiczna)
100 0_ |aKaczor Donald|c(postać fikcyjna)

 

W Islandii występują staroskandynawskie nazwiska patronimiczne lub matronimiczne. Islandzkie nazwy osobowe zapisuje się w szyku naturalnym.

Przykłady:
100 0_ |aJóhann Sigurjónsson|d(1880-1919)
100 0_ |aYrsa Sigurðardóttir|d(1963- )

 

Należy również zwrócić szczególną uwagę na konwencję, zgodnie z którą w języku węgierskim naturalny szyk zapisu nazw osobowych to nazwisko-imię.

Przykłady:
100 1_ |aKodály, Zoltán|d(1882-1967)
100 1_ |aNemes Nagy, Ágnes|d(1922-1991)
[zapis nazwy zaczynającej się od nazwiska złożonego niepołączonego łącznikiem]

 

Nazwy rodzin, rodów, dynastii wyraża się w mianowniku liczby mnogiej z dopowiedzeniem: rodzina, dynastia itp. W przypadku nazwisk obcych, których wersja polska nie istnieje lub nie jest rozpowszechniona, używa się mianownika liczby pojedynczej w języku obcym.

Przykłady:
100 3_ |aPotoccy|c(rodzina)
100 3_ |aJagiellonowie|c(dynastia)
100 3_ |aVisconti|c(ród)

ale:

100 3_ |aHabsburgowie|c(dynastia)

 

Nazwy osobowe świętych, błogosławionych i członków rodzin panujących zapisuje się w szyku naturalnym według wzoru:

  • [Imię / imiona] [inne części nazwy niebędące nazwiskiem] [nazwisko / nazwiska]

Przykłady:
100 0_ |aKinga|c(święta ;|d1234-1292)
100 0_ |aFaustyna Kowalska|c(święta ;|d1905-1938)
100 0_ |aJan bez Ziemi|c(król Anglii ;|d1167-1216)

 

Nazwy osobowe składające się wyłącznie z imienia (imion) lub innych części nazwy niebędących nazwiskiem zapisuje się w szyku naturalnym według wzoru:

  • [Imię / imiona] [inne części nazwy niebędące nazwiskiem]

Przykłady:
100 0_ |aJanko z Czarnkowa|d(ok. 1320-ok. 1387)
100 0_ |aTales z Miletu|d(ok. 620-ok. 540 p.n.e.)

 

Nazwy w innych systemach pisma niż alfabet łaciński przejmowane jako deskryptor zapisuje się, w zależności od języka, w transkrypcji lub transliteracji według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim.

Nazwę transliterowaną lub transkrybowaną, jeśli nie została przyjęta jako deskryptor, obowiązkowo umieszcza się w rekordzie wzorcowym deskryptora jako odsyłacz całkowity. Jeżeli jest to konieczne ze względów wyszukiwawczych, jako odsyłacz całkowity podaje się także formę w oryginalnym systemie pisma.

 

W sytuacji, gdy dana osoba posługuje się nazwą pisaną alfabetem łacińskim – odmienną od formy otrzymanej w wyniku konwersji zgodnie z obowiązującą normą – lub gdy pod taką nazwą jest powszechnie znana wśród użytkowników języka polskiego jako deskryptor w rekordzie wzorcowym należy przejąć nazwę preferowaną przez daną osobę i/ lub użytkowników języka polskiego.

Przykład:
100 1_ |aCzajkowski, Piotr|d(1840-1893)
[nie: Čajkovskij, Pëtr - nazwa w transliteracji ISO]

2.3 Kilka nazw jednej osoby

Spośród różnych nazw, pod którymi dana osoba występuje (np. nazwy rzeczywistej i pseudonimu, nazwy rzeczywistej i nazwy kościelnej), należy wybrać nazwę najbardziej rozpowszechnioną wśród użytkowników języka polskiego. Jeżeli nazwa najbardziej rozpowszechniona nie może być określona jednoznacznie, wówczas należy zastosować poniższe zasady szczegółowe w podanej kolejności.

 

  •  Wybiera się nazwę najczęściej używaną przez daną osobę, np. nazwę, którą autor najczęściej sygnował swoje dzieła.

Przykłady:
100 1_ |aŻeromski, Stefan|d(1864-1925)
[wybrana nazwa rzeczywista, a nie: Zych, Maurycy; Katerla, Józef; Omżerski, Stefan – pseudonimy]

100 1_ |aPrus, Bolesław|d(1847-1912)
[wybrany pseudonim, a nie: Głowacki, Aleksander – nazwa rzeczywista]

  • Wybiera się nazwę występującą we współczesnych źródłach i publikacjach informacyjnych: bieżących bibliografiach narodowych, słownikach biograficznych, encyklopediach itp., wydanych przede wszystkim w kraju działalności (pobytu) danej osoby.

Przykłady:
100 1_ |aKossak, Zofia|d(1889-1968)
[nazwisko rodowe, a nie: Kossak-Szczucka, Zofia; Kossak-Szatkowska, Zofia – nazwisko rodowe połączone z nazwiskiem męża]

100 0_ |aAbraham a Sancta Clara|d(1644-1709)
[nazwa zakonna, a nie: Magerle, Johann Ulrich – nazwa rzeczywista]

  • Wybiera się nazwę ostatnią.

Przykład:
100 1_ |aMyślicki, Ignacy|d(1874-1935)
[nazwisko późniejsze a nie: Halpern, Ignacy – nazwisko pierwotne]

  • Jeżeli dana osoba używa lub jest znana pod różnymi nazwami, np. w różnych obszarach lub w różnych okresach swojej działalności, należy zachować te odrębności poprzez tworzenie osobnych deskryptorów, które należy powiązać odsyłaczami uzupełniającymi.

Przykłady:
100 0_ |aJan Paweł|bII|c(papież ;|d1920-2005)
500 1_ |aWojtyła, Karol|d(1920-2005)

100 1_ |aWojtyła, Karol|d(1920-2005)
500 0_ |aJan Paweł|bII|c(papież ;|d1920-2005)
[dla publikacji wydawanych w okresie pontyfikatu Jana Pawła II przyjmuje się nazwę związaną z piastowaną przez niego godnością papieża, aby odróżnić je od podpisywanych imieniem i nazwiskiem publikacji literackich i naukowych sprzed pontyfikatu]

2.4 Kompletność i kolejność części nazwy

Nazwę zachowuje się w takiej formie, w jakiej była najczęściej używana przez daną osobę.

 

  • Imię (imiona) zapisane inicjałami

Przykłady:
100 1_ |aLewis, C. S.|d(1898-1963)
[nazwa używana, a nie: Lewis, Clive Staples – nazwa pełna]

100 1_ |aBurroughs, William S.|d(1914-1997)
[nazwa używana, a nie: Burroughs, William Seward – nazwa pełna]

 

  • Imię zapisane w formie skróconej

Przykład:
100 1_ |aGojawiczyńska, Pola|d(1896-1963)
[nazwa używana, a nie: Gojawiczyńska, Apolonia – nazwa rzeczywista]

 

  • Nazwisko zapisane w formie żeńskiej

Przykład:
100 1_ |aOrzeszkowa, Eliza|d(1841-1910)
[nazwa używana, a nie: Orzeszko, Eliza]

 

  • Nazwa używana do sygnowania publikacji w ostatnim okresie działalności danej osoby

Przykład:
100 1_ |aPawlikowska-Jasnorzewska, Maria|d(1891-1945)
[ostatnia nazwa, zawierająca nazwiska drugiego i trzeciego męża]

 

  • Forma występująca we współczesnych źródłach informacyjnych

Przykład: 
100 1_ |aRodziewiczówna, Maria|d(1864-1944)
[współczesna pisownia, a nie: Rodziewiczówna, Marja – pisownia ówczesna]

2.5 Nazwiska złożone

Części nazwy należy podawać w kolejności przyjętej w kraju działalności danej osoby. W większości krajów wywodzących się z kręgu kultury europejskiej w nazwiskach złożonych (niestanowiących przedrostków) na początek deskryptora wysuwa się zawsze pierwszą część nazwiska niezależnie od jej pochodzenia oraz występowania lub braku łącznika między częściami nazwy.

 

Od powyższej zasady odstępuje się wysuwając na początek deskryptora ostatnią część nazwiska wieloczęściowego w przypadku nazwisk, które spełniają określone niżej warunki i funkcjonują w następujących krajach:

 

  • Norwegia – jeżeli części nazwiska nie są połączone łącznikiem.

Przykłady:
100 1_ |aLarsen, Lars Bang|d(1972- )
[szyk naturalny: Lars Bang Larsen]

ale:

100 1_ |aBang-Hansen, Kjetil|d(1940- )
[szyk naturalny: Kjetil Bang-Hansen]

 

  • Portugalia

Przykłady:
100 1_ |aBarros, José Flávio Pessoa de|d(1943- )
[szyk naturalny : José Flávio Pessoa de Barros]

100 1_ |aNascimento, Ester Fraga Vilas-Bôas Carvalho do
[szyk naturalny: Ester Fraga Vilas-Bôas Carvalho do Nascimento]

ale: jeśli dwie ostatnie części nazwiska połączone są łącznikiem, wysuwamy je na początek deskryptora.

 100 1_ |aLopes-Graça, Fernando|d1906-1994
[szyk naturalny: Fernando Lopes-Graça]

 

  • Rumunia – jeżeli pierwszą część stanowi nazwa gałęzi rodziny, protektora lub przodka ze strony matki.

Przykład:
100 1_ |aVăcărescu, Ioan Radu|d(1958- )
[szyk naturalny: Ioan Radu Văcărescu]

 

  • Stany Zjednoczone - jeżeli części nazwiska nie są połączone łącznikiem.

Przykład:
100 1_ |aHolmes, Oliver Wendell|d(1809-1894)
[szyk naturalny: Oliver Wendell Holmes]

 

  • Szwecja - jeżeli występujące na pierwszym miejscu patronimikum nie jest połączone łącznikiem z następną częścią nazwiska.

Przykłady:
100 1_ |aBanér, Sten Axelsson|d(1546-1600)
[szyk naturalny: Sten Axelsson Banér]

100 1_ |aBerg, Ruben Gustafsson|d(1876-1948)
[szyk naturalny: Ruben Gustafsson Berg]

 

  • Węgry - jeżeli pierwsze nazwisko jest skrócone do inicjału.

Przykład:
100 1_ |aHorváth, Tibor Cs.|d(1925-1993)
[szyk naturalny: Tibor Cs. Horváth]

2.6 Nazwiska z przedrostkami

Nazwiska z przedrostkami określającymi pokrewieństwa są podawane przed nazwiskiem:

  • irlandzkie De, í, Mag, Mhig, Ní, Nic, Nig, Ó, O’, Ua, Uí;
  • irlandzko-szkockie Mc, Mų, M’, Mac, O’;
  • normandzkie Fitz,
  • walijskie: A’, Ab, Ap;
  • atrybut „Saint” (Sainte, San, Sankt).

 

Tak samo jest z występującymi w nazwach osobowych określeniami pochodzenia arabskiego (Abu i Ibn), aramejskiego (Bar), ormiańskiego (Ter), hebrajskiego (Ben).

 

W pozostałych przypadkach, tam gdzie przedrostek wynika z gramatyki właściwej dla danego obszaru językowego, umiejscowienie przedrostka w deskryptorze osobowym przedstawia poniższa tabela:

 

Kraj Przed nazwiskiem Na końcu nazwiska Przykłady
Belgia wszystkie nie dotyczy Van Hamme, Jean
De Bruyne, Kevin
Francja L’, Le, La, Les, Du, Des d’, de Du Gallas, Jean
La Varende, Valerie de
Hiszpania La, Las, Los de, de la, del, de las, de les, de los Las Heras, Antonio
Vega, Lope de
Holandia Ver d’, de, de van, der, op de, s’, t, ‘t, uit, den, van, van der, voor Ver Eecke, Wilfried
Veen, Hermanus van
Niemcy Am, Aus’m, Im, Vom, Zum, Zur van, von, von der, zu Zum Winkel, Arnold
Beethoven, Ludwig van
Portugalia nie dotyczy de, da, do, dos, das, d’ Andrade, Ricardo d’
Cunha, Alfredo da
Włochy D’, Da, Dalla, De, Del, Della, Di, Dell, Degli, Degl’, Dagl’, Dagli, Dall, Dallo, I, Le, Gli, Gl’, La nie dotyczy Della Bella, Stefano
D'Alatri, Mariano

 

2.7 Pseudonimy

Jeżeli dana osoba tworzyła wyłącznie pod pseudonimem, należy przejąć go jako deskryptor.

Przykłady:
100 1_ |aPrus, Bolesław|d(1847-1912)
[nie: Głowacki, Aleksander]

100 1_ |aOrwell, George|d(1903-1950)
[nie: Blair, Eric Arthur]

100 0_ |aCentauri|d(1972- )
[nazwa rzeczywista nieznana]

 

Jeżeli dana osoba występuje pod różnymi pseudonimami lub pod rzeczywistą nazwą i pseudonimem (pseudonimami), należy przejąć jako deskryptor jedną z nazw uwzględniając poniższą kolejność:

  • nazwę najczęściej używaną przez daną osobę,
  • nazwę występującą we współczesnych źródłach informacyjnych,
  • nazwę ostatnią.

Przykłady:
100 1_ |aStrug, Andrzej|d(1871-1937)
[pseudonim, a nie: Gałecki, Tadeusz – rzeczywista nazwa, a nie Skiba, Andrzej - pseudonim]

100 0_ |aDeotyma|d(1834-1908)
[pseudonim, a nie: Łuszczewska, Jadwiga – rzeczywista nazwa]

ale:

100 1_ |aOppman, Artur|d(1867-1931)
[rzeczywista nazwa, a nie: Or-Ot - pseudonim]

 

Jeżeli trudno ustalić najbardziej rozpowszechnioną nazwę – osoba stosowała kilka pseudonimów dla rozdzielenia różnych obszarów swojej twórczości – można podać różne nazwy danej osoby jako odrębne deskryptory. Deskryptory te łączy się odsyłaczami uzupełniającymi.

Przykłady:
100 1_ |aSłomczyński, Kazimierz Maciej|d(1943- )
500 1_ |aBrent, Jocelyn i Kester
[socjolog, współautor powieści sensacyjno-kryminalnych, które publikował wraz z żoną pod pseudonimem Jocelyn i Kester Brent]

100 1_ |aSłomczyńska, Jerzyna|d(1940- )
500 1_ |aBrent, Jocelyn i Kester
[fizyk, współautorka powieści sensacyjno-kryminalnych, które publikowała wraz z mężem pod pseudonimem Jocelyn i Kester Brent]

100 1_ |aBrent, Jocelyn i Kester
500 1_ |aSłomczyński, Kazimierz Maciej|d(1943- )
500 1_ |aSłomczyńska, Jerzyna|d(1940- )

 

Wspólny pseudonim dwu lub więcej osób

 

Jeżeli dwie osoby (lub więcej) występują razem pod jednym pseudonimem, w haśle należy podać ten pseudonim.

Przykłady:
100 1_ |aVigoda, Frank L.
500 1_ |aFrenkel, Ann
500 1_ |aZlatkes, Gwido|d(1955- )
[pseudonim zbiorowy tłumaczy: Ann Frenkel i Gwidona Zlatkesa]

100 0_ |aDr J. P. Zajączkowski
500 1_ |aBeylin, Karolina|d(1899-1977)
500 1_ |aPański, Jerzy|d(1900-1979)
500 1_ |aStawar, Andrzej|d(1900-1961)
500 1_ |aWażyk, Adam|d(1905-1982)
500 1_ |aSzenwald, Lucjan|d(1909-1944)
[pseudonim zbiorowy redakcji wydawnictwa „Rój”: Karoliny Beylin, Jerzego Pańskiego, Andrzeja Stawara, Adama Ważyka, Lucjana Szenwalda]

 

Forma pseudonimu

 

Zależnie od rodzaju pseudonimu należy w haśle nadawać mu następującą formę: 

 

Przykłady:
100 1_ |aBrent, Jocelyn i Kester
100 1_ |aZięba, A. A.
100 1_ |aGemlabburbits, Husanes de
100 1_ |aLe Même, H.

 

  • jeżeli pseudonim nie składa się jedynie z imienia (imion) i nazwiska, należy zachować kolejność wyrazów występującą w pseudonimie;

Przykłady:
100 0_ |aDr Pietraszek
[a nie: Pietraszek, Dr]
100 0_ |aDr J. P. Zajączkowski
[a nie: Zajączkowski, J. P. dr]
100 0_ |aPseudo-Albert Wielki
100 0_ |aAdam Człowiek
100 0_ |aAutor bajki Podlasie21wieku
100 0_ |aBeta-Omega
100 0_ |aDruh Sławek
100 0_ |aIrenKa
100 0_ |aNie-kandydat
100 0_ |aObywatel Galicyi
100 0_ |aRe-DrUm
100 0_ |aRonski Speed
100 0_ |aTo_Ya bieszczadnik

 

  • kryptonim należy przejmować, zachowując kolejność części i pisownię (wielkie i małe litery oraz znaki przestankowe); należy przejmować wszystkie wyrażenia towarzyszące kryptonimowi.

Przykłady:
100 0_ |aAutor X
100 0_ |aB.O.B.|d(1988- )
100 0_ |aDr. A. Th. M.
100 0_ |aC * *
100 0_ |aKs. A. Sz.
100 0_ |aOficer Rosyjski W. R.

 

2.8 Dawne nazwy osobowe

2.8.1 Starożytne nazwy greckie

Greckie nazwy starożytne należy podawać w spolszczonej formie, jeżeli taka forma jest rozpowszechniona. Należy podawać tylko imię, jeżeli wystarczy ono do identyfikacji danej osoby.

Przykłady:
100 0_ |aHomer
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego]

100 0_ |aSofokles|d(ok. 496-406 p.n.e.)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego]

100 0_ |aPlaton|d(427-347 p.n.e.)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego]

Jeżeli grecka nazwa z okresu starożytności nie jest rozpowszechniona w formie spolszczonej, należy ją podawać w języku łacińskim.

2.8.2 Starożytne nazwy rzymskie

Starożytne nazwy rzymskie podawane są w formie spolszczonej, jeżeli taka forma jest rozpowszechniona.

Przykłady:
100 1_ |aCezar, Juliusz|d(100-44 p.n.e.)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, a nie: Caesar, Caius Iulius]

100 0_ |aCyceron|d(ok. 106-43 p.n.e.)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, a nie: Cicero, Marcus Tullius]

100 0_ |aSeneka Młodszy|d(ok. 4 p.n.e. -65)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, a nie: Seneca, Lucius Annaeus]

Jeżeli rzymska nazwa z okresu starożytności nie jest rozpowszechniona w formie spolszczonej, należy ją podawać w języku łacińskim.

2.8.3 Nazwy średniowieczne

Nazwy średniowieczne podaje się w języku polskim, jeżeli taka forma jest rozpowszechniona. W przypadkach, kiedy nazwa w języku polskim nie jest rozpowszechniona lub stopień jej rozpowszechnienia jest wątpliwy, nazwy należy podawać w języku kraju działalności lub twórczości danej osoby. 

Przykłady:
100 1_ |aDługosz, Jan|d(1415-1480)
[nie: Dlugossius, Joannes]

100 0_ |aJakub z Paradyża|d(ok. 1380-1464)
[nie: Jacobus de Paradiso]

100 0_ |aCola di Rienzo|d(ok. 1313-1354)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, a nie: Nicola di Lorenzo Gabrini - rzeczywista nazwa]

2.8.4 Nazwy renesansowe

Nazwy renesansowe podaje się w języku polskim, jeżeli taka forma jest najbardziej rozpowszechniona. 

Przykłady: 
100 0_ |aMichał Anioł|d(1475-1564)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, a nie: Buonarroti, Michelangelo - rzeczywista nazwa]

100 1_ |aKolumb, Krzysztof|d(1451-1506)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, a nie: Colón, Cristóbal - rzeczywista nazwa]

W przypadkach, kiedy nazwa w języku polskim nie jest rozpowszechniona lub stopień jej rozpowszechnienia jest wątpliwy, należy podawać nazwy w języku kraju działalności lub twórczości danej osoby. 

Przykłady:
100 1_ |aBoccaccio, Giovanni|d(1313-1375)
100 1_ |aPetrarca, Francesco|d(1304-1374)
100 1_ |aShakespeare, William|d(1564-1616)

2.9 Nazwy kościelne

2.9.1 Nazwy papieży

Nazwę podaje się w szyku naturalnym. Imię (imiona) należy podawać w języku polskim. Kolejny numer związany z imieniem (imionami) zapisuje się cyframi rzymskimi. W dopowiedzeniu uzupełniającym umieszcza się określenie godności: „papież” lub „antypapież”; w dopowiedzeniu chronologicznym - daty biograficzne. Nie należy uwzględniać przydomków towarzyszących imieniu (imionom), dodatków tytułów kościelnych (np.: „ojciec Kościoła”) ani faktu beatyfikacji i/lub kanonizacji.

Przykłady:
100 0_ |aLeon|bXIII|c(papież ;|d1810-1903)
100 0_ |aJan Paweł|bII|c(papież ;|d1920-2005)
[nie: Jan Paweł II (papież ; święty ; 1920-2005)]

100 0_ |aGrzegorz|bI|c(papież ;|dok. 540-604)
[nie: Grzegorz I Wielki (papież ; święty ; ojciec Kościoła ; ok. 540-604)]

2.9.2 Nazwy świętych i błogosławionych

Podaje się nazwę kanonizacyjną lub beatyfikacyjną w języku polskim w szyku naturalnym. W dopowiedzeniu uzupełniającym umieszcza się określenia: „święty”, „święta” lub „błogosławiony”, „błogosławiona”; w dopowiedzeniu chronologicznym daty biograficzne. 

Przykłady: 
100 0_ |aBenedykt z Nursji|c(święty ;|dok. 480-547)
100 0_ |aHonorat Koźmiński|c(błogosławiony ;|d1829-1916)
[rzeczywista nazwa: Koźmiński, Florentyn Wacław]

100 0_ |aMichał Kozal|c(błogosławiony ;|d1893-1943)
100 0_ |aJózef Bilczewski|c(święty ;|d1860-1923)

2.9.3 Nazwy innych dostojników kościelnych i osób zakonnych

Dla dostojników kościoła oraz członków zgromadzeń zakonnych należy wybrać najbardziej rozpowszechnioną nazwę wśród użytkowników języka polskiego. W przypadku nazw członków zakonów, w razie potrzeby rozróżnienia, w dopowiedzeniu umieszcza się określenie wyrażające przynależność do zgromadzenia zakonnego.

Przykłady:
100 1_ |aBocheński, Józef Maria|d(1902-1995)
[w zakonie jako Innocenty Maria Bocheński]

100 0_ |aBrat Roger z Taizé|d(1915-2005)
[pełna forma nazwiska: Schütz-Marsaucher, Roger]

 

Nazwy dostojników i zakonne z okresu starożytności, średniowiecza i renesansu należy podać zgodnie z zasadami z punktu 2.3 Dawne nazwy osobowe.

Przykłady:
100 0_ |aIgnacy Antiocheński|c(święty|d?- ok. 110)
100 0_ |aJakub Świnka|c(arcybiskup gnieźnieński ;|d?-1314)
100 0_ |aCyryl|bI|c(patriarcha Konstantynopola ;|d1572-1638)

 

Nazwy współczesne rozpoczynające się od imienia należy uzupełnić dopowiedzeniem wyrażającym godność.

Przykłady:
100 0_ |aSawa|c(metropolita Warszawy i całej Polski ;|d1938- )
100 0_ |aNeofit|c(patriarcha Bułgarii ;|d1945- )

 

Jeżeli dostojnik kościelny bądź członek zakonu został beatyfikowany lub kanonizowany, stosuje się wyłącznie określenie „święty”, „święta” lub „błogosławiony”, „błogosławiona”.

2.10 Nazwy władców i członków ich rodzin

Nazwę podaje się w szyku naturalnym w języku, w którym nazwa jest najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, w następującej kolejności: imię (imiona), kolejny numer związany z imieniem (imionami), przydomek, nazwisko, nazwę dynastii itp. W dopowiedzeniu uzupełniającym umieszcza się: tytuł władcy, tytuł rodowy, godność; w dopowiedzeniu chronologicznym daty biograficzne.

Przykłady:
100 0_ |aJan|bIII Sobieski|c(król Polski ;|d1629-1696)
100 0_ |aBorys Godunow|c(car Rosji ;|dok. 1552-1605)
100 0_ |aElżbieta|bII|c(królowa Wielkiej Brytanii ;|d1926- )
100 0_ |aWilliam|c(książę Cambridge ;|d1982-)
100 0_ |aAnna|c(księżna śląska ;|d1204-1265)

 

W przypadku panujących, którzy zostali beatyfikowaniu i/lub kanonizowani, nie należy uwzględniać tego faktu w dopowiedzeniu uzupełniającym.

100 0_ |aStefan|bI|c(król Węgier ;|d970?-1038)
400 0_ |aStefan|c(święty)

ale:

100 0_ |aLudwig|bIX Święty|c(król Francji ;|d1214?-1270)
[atrybut „święty” stanowi integralną część nazwy]
400 0_ |aLudwig|c(święty)

 

W nazwach członków rodzin, które już nie sprawują władzy, na pierwsze miejsce należy wysuwać nazwisko.

Przykłady:
100 1_ |aHabsburg, Otto von|d(1912-2011)

ale:

100 0_ |aRudolf|bI Habsburg|c(król Niemiec ;|d1218-1291)

 

Dla władców panujących w dwóch lub więcej krajach, należy stworzyć oddzielne deskryptory powiązane odsyłaczami uzupełniającymi.

Przykłady:
100 0_ |aHenryk‏|bIII‏|c(król Francji ;‏|d1551-1589)‏
500 0_ |aHenryk Walezy‏|c(król Polski ;‏|d1551-1589)
 

100 0_ |aHenryk Walezy‏|c(król Polski ;‏|d1551-1589)
500 0_ |aHenryk‏|bIII|c(król Francji ;‏|d1551-1589)

2.11 Dopowiedzenia

Do rozróżnienia dwóch równobrzmiących nazw osobowych stosuje się dopowiedzenia: 

  • daty biograficzne dla nazw osobowych w postaci przedziału lat;
  • określenie zawodu osoby przejęte z wykazu dopowiedzeń (Aneks 13. Dopowiedzenia do nazw osobowych),
  • przybliżone daty życia lub okres, w którym osoba była aktywna, zapisywane według zasad określonych w "Materiałach metodycznych": Chronologia.

 Przykłady:
100 1_ |aMiłosz, Czesław|d(1911-2004)
100 1_ |aCoelho, Paulo|d(1947- )

100 1_ |aKozak, Janusz|c(elektotechnik)
100 1_ |aIgnaczak Paweł|c(matematyk)

100 1_ |aKrzyżanowski, Antoni|d(czynny ok. 1842-1850)
100 1_ |aHanasz, Bolesław|d(1890-?)

2.12 Odsyłacze

Należy sporządzać odsyłacze uwzględniające odmienne nazwy i różne formy nazwy danej osoby.

Obowiązkowo zamieszcza się następujące typy odsyłaczy całkowitych:

  • inne rozpowszechnione warianty nazwy osobowej, np. pseudonimy, imiona i nazwiska, przydomki itp., jeżeli ich charakter nie stanowi przesłanki do utworzenia odrębnego deskryptora;
  • nazwy w mianowniku liczby pojedynczej, jeżeli deskryptor stanowi nazwa rodziny lub rodu wyrażona w mianowniku liczby mnogiej i występuje oboczność;
  • nazwy w mianowniku liczby mnogiej, jeżeli deskryptor stanowi nazwa rodziny lub rodu wyrażona w mianowniku liczby pojedynczej i występuje oboczność;
  • rozpowszechnione nazwy w innych wersjach językowych;
  • forma transliterowana / transkrybowana, o ile jest różna od formy deskryptora;
  • forma w oryginalnym systemie pisma, jeżeli jest to wskazane ze względów wyszukiwawczych;
  • forma nazwy z patronimikum (otczestwo), jeżeli jako deskryptor została przejęta forma nazwy bez patronimikum.

2.13 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • nazwisko od imienia należy oddzielać przecinkiem i odstępem (dla nazwy osobowej występującej w szyku przestawnym),
  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe,
  • dopowiedzenia różnych typów należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • dwie daty należy oddzielać łącznikiem,
  • deskryptor osobowy nie kończy się kropką.

Przykłady:
100 0_ |aJakub z Paradyża|d(ok. 1380-1464)
100 0_ |aCyryl|bI|c(patriarcha Konstantynopola ;|d1572-1638)

3. Deskryptor korporatywny

Deskryptory korporatywne tworzone są dla ciał zbiorowych, czyli organizacji, grup osób i/lub organizacji, występujących pod nazwą własną, jednoznacznie je identyfikującą. Typowymi przykładami ciał zbiorowych są: stowarzyszenia, instytucje, firmy, organizacje non-profit, rządy, agencje rządowe i organizacje religijne.

 

Przez ciała zbiorowe podrzędne rozumie się ciała zbiorowe powołane, zarządzane lub nadzorowane przez inne ciało zbiorowe. Ciała zbiorowe terytorialne to ciała zbiorowe, które sprawują władzę (pełną lub częściową) na danym terytorium lub roszczą sobie prawo do jej sprawowania.

3.1 Forma deskryptora

Spośród różnych nazw, pod którymi dane ciało zbiorowe występuje, należy wybrać nazwę najbardziej rozpowszechnioną wśród użytkowników języka polskiego.

 

W przypadku braku możliwości ustalenia nazwy najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego, przejmuje się nazwę występującą w poniższych źródłach informacji. Jeżeli w źródłach informacji występują różne warianty nazwy, decyzja o przejęciu jednej z nich powinna uwzględniać następującą hierarchię preferowanych źródeł:

  • bieżące bibliografie narodowe i centralne kartoteki wzorcowe właściwe dla kraju działalności instytucji,
  • statuty i regulaminy,
  • oficjalne dokumenty publikowane przez instytucję,
  • strony i serwisy internetowe prowadzone przez instytucję,
  • opracowywana publikacja.

 

Przy ujednolicaniu formy nazwy należy wziąć pod uwagę kompletność i kolejność części nazwy, jej język i pisownię.

 

Jeżeli na końcu nazwy ciała zbiorowego występuje nazwa jego siedziby i stanowi ona dający się wyodrębnić element, należy przenieść nazwę siedziby do dopowiedzenia.

 

Jeżeli jednak nazwa siedziby stanowi integralną część nazwy to przejmuje się ją w takiej formie i nie stosuje się dopowiedzenia lokalizującego.

Przykłady:
110 2_ |aUniwersytet Warszawski
[nazwa oficjalna]

110 2_ |aKrólikarnia (muzeum)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni – nazwa oficjalna] 

ale:

150 __ |aKrólikarnia (pałac)
150 __ |aKrólikarnia (budynek gospodarczy)

110 2_ |aMuzeum Pałacu w Wilanowie
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, nie: Muzeum Pałac w Wilanowie] 

110 2_ |aFranciszkanie
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Ordo Fratrum Minorum, nie: Zakon Braci Mniejszych] 

110 2_ |aBiblioteka Jagiellońska
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Biblioteka Jagiellońska Uniwersytetu Jagiellońskiego]

110 2_ |aSparta Augustów
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Augustowski Klub Sportowy „Sparta”]

110 2_ |aTeatr Kwadrat
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Teatr Kwadrat im. Edwarda Dziewońskiego]

110 2_ |aErmitaż (muzeum)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Państwowe Muzeum Ermitażu, nie: Gosudarstvennyj Èrmitaž]

ale:

150 __ |aErmitaż (typ budowli)
150 __ |aErmitaż (Łazienki Królewskie, Warszawa ; budynek)

 

Jeżeli nie można ustalić najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego nazwy, przejmuje się nazwę oficjalną w języku polskim lub obcym i w razie potrzeby transliteruje się lub transkrybuje według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim.

Przykłady:
110 2_ |aKrośnieńska Biblioteka Publiczna
[nazwa najbardziej rozpowszechniona]

110 2_ |aGosudarstvennyj central'nyj muzej muzykal'noj kultury im. M. J. Glinki (Moskwa)
[nazwa w transliteracji ISO] 

110 2_ |aOrkiestra Dęta Zakładów Azotowych (Tarnów)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona]

3.2 Język i pisownia nazwy

Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa jest nazwą polską, przejmuje się ją jako deskryptor. W przypadku ciał zbiorowych międzynarodowych mających oficjalne nazwy w różnych językach należy jako nazwę preferowaną wybrać najczęściej używaną w języku polskim. Jeżeli jednak dane ciało zbiorowe międzynarodowe ma ustaloną nazwę w języku polskim, należy ją zastosować jako deskryptor.

 

Wielkie litery należy stosować zgodnie z ortografią języka nazwy. W nazwach w języku polskim należy wszystkie wyrazy zaczynać wielkimi literami, z wyjątkiem przyimków, spójników oraz takich wyrażeń jak: imienia, na temat, do spraw.

Przykłady:
110 2_ |aAmnesty International
[najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego jest nazwa obca, brak rozpowszechnionej nazwy w języku polskim]

110 2_ |aTeatr Bolszoj (Moskwa)
[nazwa obca jest bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego niż nazwa polska; transkrypcja]
[nie: Teatr Wielki w Moskwie, nie: Bol'šoj teatr, nie: Gosudarstvennyj akademičeskij bol'šoj teatr opery i baleta Rossii]

110 2_ |aKorpus Pokoju
[nazwa polska jest bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego niż nazwa obca]
[nie: Peace Corps]

110 2_ |aLekarze bez Granic
[nazwa polska jest bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego niż nazwa obca]
[nie: Médecins Sans Frontières, nie: Doctors Without Borders]

110 2_ |aMiędzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju
[nazwa polska jest bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego niż nazwa obca]
[nie: International Bank for Reconstruction and Development]

110 2_ |aMiędzynarodowy Fundusz Walutowy
[nazwa polska jest bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego niż nazwa obca]
[nie: International Monetary Fund]

110 2_ |aKanadyjskie Stowarzyszenie Techników Polskich
[nazwa polska jest bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego niż nazwa obca]
[nie: Canadian Association of Polish Engineers]

3.3 Kompletność i kolejność części nazwy

Jeżeli ciało zbiorowe jest znane zarówno pod pełną nazwą, jak i akronimem lub innym skrótem, deskryptor przyjmuje formę pełnej nazwy z akronimem w dopowiedzeniu.

Przykłady:
110 2_ |aPolska Akademia Nauk (PAN)

ale:

110 2_ |aWydział Historyczny (Uniwersytet Warszawski)
110 2_ |aInstytut Historii (Polska Akademia Nauk)

 

Jeżeli jednak akronim lub skrót jest bardziej znany lub jeżeli pełna nazwa ciała zbiorowego nie jest rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego, jako deskryptor należy przejąć akronim, skrót lub nazwę zawierającą akronim.

Przykłady:
110 2_ |aUNESCO
[nie: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, nie: Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury]

110 2_ |aNKWD
[nie: Narodnyj komissariat wnutriennich dieł, nie: Narodnyj komissariat vnutrennyh del; nie: Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych]

110 2_ |aNSZZ „Solidarność”
[nie: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”]

110 2_ |aUEFA
[nie: Union of European Football Associations, nie: Unia Europejskich Związków Piłkarskich]

110 2_ |aIBM
[nie: International Business Machines Corporation]

 

W przypadku występowania więcej niż jednego akronimu, jako dopowiedzenie przejmuje się akronim najbardziej rozpowszechniony wśród użytkowników języka polskiego.

Przykłady:
110 2_ |aUnia Chrześcijańsko-Demokratyczna (CDU)
[nie: Christlich-Demokratische Union, nie: Christlich-Demokratische Union (CDU), nie: Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna (UCD)]

110 2_ |aEuropejska Partia Ludowa (EPP)
[nie: EPL, nie: PPE, nie: European People’s Party, nie: Parti Populaire Européen],

ale:

110 2_ |aOrganizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)
[nie: United Nations (UN)]

 

Jeżeli ciało zbiorowe występuje wyłącznie pod akronimem lub akronim lub inny skrót występuje w nazwie, jako deskryptor przejmuje się akronim lub nazwę zawierającą akronim bez rozwijania.

Przykłady:
110 2_ |aBGŻ BNP Paribas
[ciało zbiorowe jest powszechnie znane pod akronimem]
[nie: Bank Gospodarki Żywnościowej Banque Nationale de Paris Banque de Paris et des Pays-Bas]

110 2_ |aWydawnictwo Naukowe PWN
[ciało zbiorowe występuje wyłącznie pod nazwą, która zawiera akronim]

 

Części nazwy ciała zbiorowego należy przejmować w kolejności występującej w źródłach informacyjnych, nie stosując inwersji.

Przykłady:
110 2_ |aCentrum Studiów Latynoamerykańskich (CESLA ; Uniwersytet Warszawski)

110 2_ |aBiblioteka Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej

110 2_ |aWydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego

 

W nazwie ciała zbiorowego należy również zachowywać znaki inne niż litery i cyfry oraz liczby w formie występującej w nazwie.

Przykłady:
110 2_ |aPolskie Stronnictwo Ludowe „Piast” (PSL „Piast”)
[ciało zbiorowe występuje zarówno pod pełną nazwą, jak i pod nazwą zawierającą akronim, zachowany cudzysłów]

110 2_ |aJames Burn & Company
[znak „&” jest integralną częścią nazwy]

110 2_ |aI Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego (Zamość)
[cyfra „I” stanowi integralną część nazwy]

 

W nazwie ciała zbiorowego należy pomijać:

  • początkowy rodzajnik, jeśli nie jest konieczny ze względów gramatycznych;

Przykłady:
110 2_ |aBritish Library
[nie: The British Library]

ale:

110 2_ |aDer Blaue Vogel (Berlin)
[nie: Blauer Vogel (Berlin)]

 

  • określenie dotyczące stanu prawnego danego ciała zbiorowego (np.: Sp. z o.o., e.V., Ltd., S.A.), jeżeli występuje na końcu lub na początku nazwy, nie stanowi jej integralnej części, nie jest niezbędne do jej identyfikacji ani do wskazania, że jest to nazwa ciała zbiorowego.

Przykłady:
110 2_ |aWydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne
[nie: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Sp. z o.o.]

ale:

110 2_ |aTP SA
410 2_ |aTelekomunikacja Polska SA
410 2_ |aTelekomunikacja Polska S.A.
[nie: TP]

3.4 Zmiana nazwy ciała zbiorowego

Jeżeli ciało zbiorowe zmieniało nazwę i istnieje przesłanka do rozdzielenia kolejnych etapów działalności danego ciała zbiorowego (np. zmiana profilu działalności, organizatora lub istotna zmiana struktury), należy dla każdego z nich utworzyć odrębne deskryptory i powiązać odsyłaczami uzupełniającymi. Ciało zbiorowe, które powstało w wyniku podziału lub połączenia innych ciał zbiorowych, wyraża się odrębnym deskryptorem korporatywnym.

Przykłady:
110 2_ |aWyższa Szkoła Nauczycielska (Bydgoszcz)
510 2_ |wb|aWyższa Szkoła Pedagogiczna (Bydgoszcz)
510 2_ |wb|aAkademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego
510 2_ |wb|aUniwersytet Kazimierza Wielkiego (Bydgoszcz)

110 2_ |aWyższa Szkoła Pedagogiczna (Bydgoszcz)
510 2_ |wa|aWyższa Szkoła Nauczycielska (Bydgoszcz)
510 2_ |wb|aAkademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego
510 2_ |wb|aUniwersytet Kazimierza Wielkiego (Bydgoszcz)

110 2_ |aAkademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego
510 2_ |wa|aWyższa Szkoła Nauczycielska (Bydgoszcz)
510 2_ |wa|aWyższa Szkoła Pedagogiczna (Bydgoszcz)
510 2_ |wb|aUniwersytet Kazimierza Wielkiego (Bydgoszcz)

110 2_ |aUniwersytet Kazimierza Wielkiego (Bydgoszcz)
510 2_ |wa|aWyższa Szkoła Nauczycielska (Bydgoszcz)
510 2_ |wa|aWyższa Szkoła Pedagogiczna (Bydgoszcz)
510 2_ |wa|aAkademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego

110 2_ |aPaństwowa Szkoła Muzyczna I i II Stopnia im. Karola i Antoniego Szafranków (Rybnik)
410 2_ |aPaństwowa Szkoła Muzyczna I i II Stopnia im. Braci Szafranków w Rybniku
410 2_ |aSzkoła Muzyczna I i II Stopnia im. Braci Szafranków (Rybnik)
410 2_ |aŚrednia Szkoła Muzyczna (Rybnik)
410 2_ |aPodstawowa Szkoła Muzyczna (Rybnik)

3.5 Ciała zbiorowe podrzędne

Dla jednostek podrzędnych ciała zbiorowego tworzy się odrębne deskryptory. Jednostki nadrzędne i podrzędne wiąże się obustronnie relacją nadrzędności - podrzędności. Jeżeli nazwa jednostki podrzędnej jest niewyróżniająca, stosuje się dopowiedzenia uzupełniające w postaci nazwy jednostki najwyższej w hierarchii. W przypadku, gdy pełna nazwa jednostki najwyższej w hierarchii ma w dopowiedzeniu akronim, nie stosuje się go w dopowiedzeniu dla jednostki podrzędnej. 

Przykłady:
110 2_ |aPracownia Peptydów (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wg|aWydział Chemii (Uniwersytet Warszawski)

110 2_ |aWydział Chemii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wg|aUniwersytet Warszawski
510 2_ |wh|aPracownia Peptydów (Uniwersytet Warszawski)

110 2_ |aUniwersytet Warszawski
510 2_ |wh|aWydział „Artes Liberales” (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Biologii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Chemii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Filozofii i Socjologii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Fizyki (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Geografii i Studiów Regionalnych (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Geologii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Historyczny (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Lingwistyki Stosowanej (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Nauk Ekonomicznych (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Neofilologii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Orientalistyczny (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Pedagogiczny (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Polonistyki (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Prawa i Administracji (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Psychologii (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji (Uniwersytet Warszawski)
510 2_ |wh|aWydział Zarządzania (Uniwersytet Warszawski)

110 2_ |aInstytut Sztuki (Polska Akademia Nauk)
510 2_ |wg|aPolska Akademia Nauk (PAN)

110 2_ |aPolska Akademia Nauk (PAN)
510 2_ |wh|aInstytut Sztuki (Polska Akademia Nauk)

110 2_ |aWydział Komunikacji i Transportu (Starostwo Powiatowe ; Piaseczno)
510 2_ |wg|aStarostwo Powiatowe (Piaseczno)

110 2_ |aStarostwo Powiatowe (Piaseczno)
510 2_ |wh|aWydział Komunikacji i Transportu (Starostwo Powiatowe ; Piaseczno)

110 2_ |aCentralne Biuro Śledcze
510 2_ |wg|aKomenda Główna Policji

110 2_ |aKomenda Główna Policji
510 2_ |wh|aCentralne Biuro Śledcze

110 2_ |aOddział w Łęczycy (Archiwum Państwowe ; Płock)
510 2_ |wg|aArchiwum Państwowe (Płock)

110 2_ |aArchiwum Państwowe (Płock)
510 2_ |wh|aOddział w Łęczycy (Archiwum Państwowe ; Płock)

3.6 Ciała zbiorowe terytorialne

 W przypadku nazw instytucji administracji rządowej, ciał ustawodawczych i sądowych na szczeblu centralnym w dopowiedzeniu należy podać nazwę państwa, chyba że deskryptorem jest nazwa jednoznacznie je identyfikująca.

Przykłady:
110 2_ |aMinisterstwo Finansów (Polska)
110 2_ |aParlament (Wielka Brytania)
110 2_ |aIzba Gmin (Wielka Brytania)
110 2_ |aIzba Gmin (Kanada)
110 2_ |aWojsko Polskie (1918-1939)

ale:

110 2_ |aIzba Lordów
110 2_ |aBundestag
110 2_ |aNajwyższa Izba Kontroli (NIK)

 

W przypadku nazw ciał zbiorowych terytorialnych niższego szczebla należy zastosować w zapisie nazwy szyk naturalny, a w dopowiedzeniu należy podać nazwę miejscowości będącej siedzibą władz. Dopowiedzenie w tej formie podaje się w przypadku konieczności rozróżnienia.

Przykłady:
110 2_ |aPrezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (Białystok)
110 2_ |aUrząd Gminy Rypin

3.7 Ciała kościelne

Jako deskryptor ciała kościelnego należy przejmować ujednoliconą nazwę danego ciała kościelnego – czyli jego oficjalną nazwę. Jeżeli jednak wśród użytkowników języka polskiego bardziej od nazwy oficjalnej rozpowszechniona jest inna nazwa, wówczas przejmuje się ją jako deskryptor, bez względu na to, czy jest ona tożsama z nazwą oficjalną i czy ma potwierdzenie w urzędowych rejestrach.

 

Jeżeli nie jest to możliwe, należy przejąć jako deskryptor nazwę najczęściej występującą w dokumentach publikowanych przez dane ciało kościelne. W przypadku wątpliwości należy wybrać nazwę ciała kościelnego występującą w wydawnictwach informacyjnych: bibliografiach narodowych, encyklopediach itp.

 

Nazwy ciał kościelnych podrzędnych należy podawać według zasad ogólnych dla deskryptorów korporatywnych ciał zbiorowych podrzędnych określonych w punkcie 3.5 Ciała zbiorowe podrzędne

Przykłady:
110 2_ |aArchidiecezja Krakowska
110 2_ |aKuria Metropolitalna (Archidiecezja Krakowska)
110 2_ |aWydział Duszpasterstwa Ogólnego (Archidiecezja Krakowska)

110 2_ |aDiecezja Toruńska
[Diecezja Kościoła katolickiego]
110 2_ |aSąd Biskupi (Diecezja Toruńska)

110 2_ |aDiecezja Wrocławsko-Szczecińska
[Diecezja Kościoła prawosławnego]

110 2_ |aKongregacja Nauki Wiary

110 2_ |aDominikanie
[nie: Ordo Fratrum Praedicatorum, nie: Zakon Kaznodziejski]

110 2_ |aJezuici
[nie: Societas Iesu, nie: Towarzystwo Jezusowe]

110 2_ |aKarmelici bosi
[nie: Ordo Fratrum Carmelitarum Discalceatorum Beatae Mariae Virginis de Monte Carmelo]

110 2_ |aKościół katolicki
[nie: Kościół Rzymskokatolicki ; nie: Ecclesia Catholica]

110 2_ |aKościół Ewangelicko-Augsburski (Polska)

 

Dla parafii i innych kościelnych jednostek administracyjnych należy przyjmować jako deskryptor ich nazwy własne. Jeżeli na końcu nazwy ciała kościelnego występuje nazwa jego siedziby i stanowi ona dający się wyodrębnić element, należy przenieść nazwę siedziby do dopowiedzenia.

Przykłady:
110 2_ |aParafia Chrystusa Króla (Jarosław)
[nie: Parafia Rzymskokatolicka pw. Chrystusa Króla w Jarosławiu]

110 2_ |aParafia Chrystusa Króla (Londyn)
[nie: Christ the King Polish Roman Catholic Church in London]

110 2_ |aParafia św. Jacka (Chicago)
[nie: St. Hyacinth Parish, nie: Basilica of St. Hyacinth]

3.8 Dopowiedzenia

W deskryptorach ciał zbiorowych stosuje się dopowiedzenia w następującej kolejności: uzupełniające, geograficzne, chronologiczne.

 

  • Dopowiedzenia uzupełniające

Dopowiedzenia uzupełniające stosuje się w przypadku jednostek podrzędnych ciał zbiorowych, akronimów od nazw ciał zbiorowych oraz do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących deskryptorów.

Przykłady:
110 2_ |aPracownia Peptydów (Uniwersytet Warszawski)
110 2_ |aCentrum Badania Opinii Społecznej (CBOS)
110 2_ |aSorbona (uczelnia wyższa)

110 2_ |aZamek Książąt Pomorskich w Szczecinie (instytucja kultury)
[rozróżnienie: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie (budynek)]

 

  • Dopowiedzenia geograficzne

Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących nazw ciał zbiorowych, których daty funkcjonowania nie są znane bądź są niewystarczające do ich rozróżnienia, stosuje się dopowiedzenie geograficzne, które wyraża się za pomocą nazwy jednostki administracyjnej lokalizującej jednoznacznie ciało zbiorowe.

Przykłady: 
110 2_ |aSenat (Francja ; 1852-1870)
[nie: Sénat (Francja ; 1852-1870), nie: Senat (Francja, Paryż ; 1852-1870)]

110 2_ |aUniwersytet Kalifornijski (UCLA ; Los Angeles)

110 2_ |aUniwersytet Kalifornijski (Berkeley)

 

  • Dopowiedzenia chronologiczne

Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących nazw ciał zbiorowych stosuje się dopowiedzenie chronologiczne, które wyraża się za pomocą przedziału lat funkcjonowania ciała zbiorowego.

Przykłady:
110 2_ |aPolskie Stronnictwo Ludowe (PSL ; 1895-1913)
110 2_ |aPolskie Stronnictwo Ludowe (PSL ; 1990- )

3.9 Odsyłacze

Obowiązkowo zamieszcza się następujące typy odsyłaczy całkowitych:

  • nazwę oficjalną ciała zbiorowego (w razie potrzeby i w zależności od języka w transliteracji i/lub transkrypcji według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim), o ile deskryptor jest od niej różny;
  • inne rozpowszechnione warianty nazwy ciała zbiorowego, np. nazwy równoległe, skrócone, potoczne, nieoficjalne itp.;
  • nazwy wcześniejsze lub późniejsze, o ile zmiana organizacyjna nie stanowiła przesłanki do utworzenia odrębnego deskryptora;
  • forma w szyku przestawnym;
  • pełna nazwa ciała zbiorowego zawierająca, w formie wyrażenia przyimkowego, lokalizację/siedzibę (dotyczy nazw, dla których użyto dopowiedzenia lokalizującego);
  • nazwa rozpoczynająca się od cyfr arabskich dla ciał zbiorowych, których nazwa rozpoczyna się od cyfr rzymskich;
  • nazwa rozpoczynająca się od cyfr rzymskich dla ciał zbiorowych, których nazwa rozpoczyna się od cyfr arabskich;
  • nazwa ciała zbiorowego podrzędnego, zapisana w strukturze hierarchicznej, rozpoczynająca się od nazwy najwyższej w hierarchii jednostki nadrzędnej;
  • nazwa ciała zbiorowego podrzędnego, zapisana w strukturze hierarchicznej, rozpoczynająca się od nazwy najwyższej w hierarchii jednostki nadrzędnej z zachowaniem pełnej hierarchii organizacyjnej w ramach danej instytucji;
  • nazwa ciała zbiorowego terytorialnego (centralne organy administracji państwowej i organy samorządu terytorialnego) rozpoczynająca się od nazwy jednostki administracyjnej zarządzanej przez dane ciało zbiorowe;
  • nazwa ciała zbiorowego kościelnego (organy władzy i jednostki podziału administracyjnego kościołów i związków wyznaniowych), zapisana w strukturze hierarchicznej, rozpoczynająca się od nazwy jednostki nadrzędnej;
  • sigla zakonne.

 

Nie sporządza się odsyłaczy dla:

  • wersji nazwy z określeniem stanu prawnego,
  • wersji nazwy z rodzajnikami na początku nazwy.

 

Odsyłacze uzupełniające stosuje się, jeśli nastąpiły przesłanki do utworzenia odrębnych deskryptorów. W funkcji odsyłaczy uzupełniających należy podać nazwy wcześniejsze i późniejsze, łącząc je wzajemnie relacjami.

3.10 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe,
  • dopowiedzenia różnych typów należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • dopowiedzenia tego samego typu należy oddzielać przecinkiem i odstępem,
  • dopowiedzenia lokalizujące od identyfikujących należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • deskryptor nie kończy się kropką. 

Przykłady:
110 2_ |aPolskie Stronnictwo Ludowe (PSL ; 1895-1913)
110 2_ |aPracownia Peptydów (Uniwersytet Warszawski)
110 2_ |aGłówny Urząd Statystyczny (GUS)
110 2_ |aZarząd Transportu Miejskiego (Warszawa)

4. Deskryptor imprezy

Impreza to jednokrotne lub cykliczne, zorganizowane zgromadzenie lub wydarzenie, posiadające identyfikującą nazwę oraz własny program, np. konferencja, sympozjum, kongres, zjazd, festiwal, zawody sportowe, konkurs, targi, memoriał itp.

4.1 Forma deskryptora

Jako deskryptor imprezy należy przejmować ujednoliconą nazwę danej imprezy – czyli jej oficjalną nazwę. Jeżeli jednak wśród użytkowników języka polskiego bardziej od nazwy oficjalnej rozpowszechniona jest inna nazwa, wówczas przejmuje się ją jako deskryptor, bez względu na to, czy jest ona tożsama z nazwą oficjalną.

 

Należy uwzględnić zasady i źródła przejmowania danych według zasad ogólnych. W przypadku braku możliwości ustalenia nazwy najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego, przejmuje się nazwę występującą w poniższych źródłach informacji. Jeżeli w źródłach informacji występują różne warianty nazwy, decyzja o przejęciu jednej z nich powinna uwzględniać następującą hierarchię preferowanych źródeł:

  • bieżące bibliografie narodowe i centralne kartoteki wzorcowe właściwe dla kraju działalności organizatora imprezy,
  • regulaminy i programy imprez,
  • strony i serwisy internetowe prowadzone przez organizatora imprezy,
  • publikacje wydane w związku z odbywającą się imprezą (materiały konferencyjne, katalogi wystaw, informatory etc.),
  • opracowywana publikacja.

 

Przy ujednolicaniu formy nazwy należy wziąć pod uwagę kompletność i kolejność części nazwy, jej język i pisownię. W nazwie imprezy należy pominąć jej numer i datę odbycia, jeżeli nie stanowią integralnej części nazwy. Elementy te, jeśli są konieczne do rozróżnienia, podaje się w dopowiedzeniu. Jeżeli nazwa miejsca imprezy nie stanowi integralnej części nazwy, podaje się ją w dopowiedzeniu.

 

Przykłady:
111 2_ |aJazz Jamboree|c(Warszawa)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Warszawski Międzynarodowy Festiwal Jazzowy „Jazz Jamboree” - nazwa oficjalna]

111 2_ |aSobór Laterański|n(5 ;|d1512-1517)
[nazwa najbardziej rozpowszechniona, a nie: Concilium Lateranense (5 ; 1512-1517) - nazwa oficjalna]

 111 2_ |aLetnie Igrzyska Olimpijskie|n(30 ;|d2012 ;|cLondyn)
[nie: 30 Igrzyska Olimpijskie (Londyn), nie XXX Igrzyska Olimpijskie (Londyn) - numeracja w nazwie]

ale:

111 2_ |aWarszawska Jesień|n(5 ;|d1961)
[miejsce imprezy stanowi integralną część nazwy] 

Przykłady:
111 2_ |aKongres IFLA|n(50 ;|d1984 ;|cNairobi)
410 2_ |aIFLA.|bKongres|n(50 ;|d1984 ;|cNairobi)
410 2_ |aIFLA.|bGeneral Conference and Council|n(50 ;|d1984 ;|cNairobi)

 111 2_ |aZjazd PZPR
410 2_ |aPZPR|bZjazd
411 2_ |aZjazd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej
411 2_ |aS''ezd PORP

4.2 Język i pisownia nazwy

Preferowaną nazwą imprezy jest nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego. W przypadku braku najbardziej rozpowszechnionej nazwy w języku polskim przejmuje się najbardziej rozpowszechnioną nazwę w języku obcym i w razie potrzeby poddaje się ją konwersji według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim.

 

Numer imprezy w dopowiedzeniu podaje się zawsze cyframi arabskimi, niezależnie od tego, w jakiej formie występuje w dokumencie.

Przykłady:
111 2_ |aNoc Nietoperzy|n(10 ;|d2012 ;|cCzarnorzeki)
[nie: X Noc Nietoperzy w Czarnorzekach]

111 2_ |aFestiwal Nauki i Sztuki|n(11 ;|d2009 ;|cSiedlce)
[nie: Festiwal Nauki i Sztuki w Siedlcach, nie: XI edycja Festiwalu Nauki i Sztuki]

111 2_ |aFestiwal Chopinowski|n(32 ;|d1991 ;|cMariańskie Łaźnie)
411 2_ |aChopinuv Festival|n(32 ;|d1991 ;|cMariańskie Łaźnie)
411 2_ |aXXXI I Chopinuv Festival|c(Mariańskie Łaźnie)
411 2_ |a32 Chopinuv Festival|c(Mariańskie Łaźnie)

4.3 Zmiana nazwy imprezy

Imprezę, która posiada ciągłość organizacyjną, prawną, ten sam lub zbliżony profil, a zmieniała w trakcie swojego istnienia nazwy, wyraża się jednym deskryptorem. Jako deskryptor przejmuje się najbardziej rozpowszechnioną nazwę w języku polskim. Pozostałe nazwy przejmuje się jako formy odrzucone. Występują one w funkcji odsyłaczy całkowitych w rekordzie wzorcowym deskryptora.

Przykłady:
111 2_ |aJazz Jamboree|c(Warszawa)
411 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Jazzowy „Jazz Jamboree”
411 2_ |aMiędzynarodowy Festiwal Jazzowy „Jazz Jamboree”
411 2_ |aJVC Jazz Jamboree
411 2_ |aFestival Jazzowy „Jazz Jamboree”

111 2_ |aSunrise Festival|c(Kołobrzeg)
411 2_ |aImieniny Krisa, czy też Cztery dni śmierci
411 2_ |aSunrise with Ekwador
411 2_ |aFestiwal wschodzącego słońca

111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy
411 2_ |aWarsaw Film Festival
411 2_ |aWarsaw International FilmFest
411 2_ |aWarszawski Festiwal Filmowy
411 2_ |aWarszawski Tydzień Filmowy

 

Imprezę, która zmieniła swój profil, organizatora lub sposób organizacji, zasięg itp., traktuje się jako osobne zgromadzenie i tworzy się dla niej odrębny deskryptor. Deskryptory dla nazwy wcześniejszej i późniejszej wiąże się relacją: nazwa wcześniejsza / nazwa późniejsza.

Przykłady:
111 2_ |aFestiwal Piosenki Żołnierskiej|c(Kołobrzeg)
511 2_ |wb|aArsenał Artystyczny|c(Gdynia)

111 2_ |aArsenał Artystyczny|c(Gdynia)
511 2_ |wa|aFestiwal Piosenki Żołnierskiej|c(Kołobrzeg)

4.4 Imprezy cykliczne

Stosuje się odrębne deskryptory dla każdej edycji imprezy cyklicznej. Forma nazwy edycji powinna być zgodna z istniejącym deskryptorem dla imprezy. Deskryptory dla poszczególnych edycji są powiązane z deskryptorem dla imprezy relacją nadrzędności.

Przykłady:
111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy
111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy|n(16 ;|d2000)
111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy|n(18 ;|d2002)
111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy|n(21 ;|d2005)
111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy|n(24 ;|d2008)
111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy|n(25 ;|d2009)
111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy|n(26 ;|d2010)

111 2_ |aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy|n(25 ;|d2009)
511 2_ |wg|aWarszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy

4.5 Jednostki podrzędne imprezy

Dla podrzędnych jednostek imprezy tworzy się odrębne deskryptory, jeżeli jednostka podrzędna posiada rozpowszechnioną w źródłach przejmowania danych nazwę wyróżniającą. W przypadku jednostek podrzędnych o nazwach niewyróżniających lub nierozpowszechnionych w źródłach nie tworzy się odrębnych deskryptorów.

 

Jednostki nadrzędne i podrzędne wiąże się obustronnie relacją.

Przykłady:
111 2_ |aSejmik Polonii Medycznej|n(1 ;|d1991 ;|cCzęstochowa)
511 2_ |wg|aŚwiatowy Kongres Polonii Medycznej|n(1 ;|d1991 ;|cCzęstochowa)
[Sejmik odbywa się cyklicznie w ramach Światowego Kongresu Polonii Medycznej w Częstochowie]

111 2_ |aKrajowe Forum Informacji Naukowej i Technicznej|n(6 ;|d2001 ;|cKatowice)
[na VI Krajowym Forum Informacji Naukowej i Technicznej w Katowicach odbył się Panel Studentów i Doktorantów Informatologii – nazwa nie jest wyróżniająca, brak numeracji imprezy, w związku z tym nie tworzy się odrębnego deskryptora imprezy]

4.6 Dopowiedzenia

Nazwę imprezy należy w haśle uzupełnić dopowiedzeniami podawanymi w następującej kolejności: numer imprezy, data odbycia i miejsce odbycia imprezy.

 

Numer imprezy należy podawać cyframi arabskimi niezależnie od formy, jaka występuje w dokumencie stanowiącym podstawę opisu.

 

Datę roczną zapisuje się cyframi arabskimi. Daty dzienne podaje się wówczas, gdy należy rozróżnić dwie imprezy o tej samej nazwie, odbywające się w tym samym roku i w tym samym miejscu. Poszczególne elementy daty oddziela się kropkami. Jeżeli impreza odbywała się w dwu lub więcej miejscowościach, należy w dopowiedzeniu podać ich nazwy oddzielone kreską ukośną „/” z odstępami po jej obu stronach.

 

Nazwy miejscowości podaje się w języku polskim. Jeżeli nazwa w języku polskim nie istnieje, podaje się nazwę oryginalną.

Przykłady:
111 2_ |aKongres Nauki Polskiej|n(2 ;|d1973 ;|cWarszawa)
111 2_ |aKrajowy Festiwal Piosenki Polskiej|n(25 ;|d1988 ;|cOpole)
111 2_ |aZachodniopomorski Festiwal Nauki|n(14 ;|d2014 ;|cWolin /|cMiędzyzdroje)

4.7 Odsyłacze

W funkcji odsyłacza całkowitego zapisuje się wszelkie inne formy nazwy imprezy, w szczególności są to:

  • formy nazwy w innej wersji językowej;
  • nazwa imprezy w formie skróconej, jeżeli jako formę przyjętą stosuje się nazwę w wersji rozwiniętej;
  • nazwa imprezy w formie akronimu, jeżeli jako formę przyjętą stosuje się nazwę w wersji rozwiniętej;
  • nazwa imprezy w formie rozwiniętej, jeżeli jako formę przyjętą stosuje się akronim lub skrót;
  • forma w szyku przestawnym;
  • nazwa imprezy z numeracją zawierającą, na początku nazwy, cyfry arabskie i cyfry rzymskie;
  • nazwa imprezy zawierająca, w formie wyrażenia przyimkowego, miejsce odbycia.

 

W funkcji odsyłaczy uzupełniających należy podać nazwy wcześniejsze i późniejsze imprezy, łącząc je wzajemnie relacjami. 

Przykłady:
111 2_ |aKrajowy Festiwal Piosenki Polskiej|c(Opole)
411 2_ |aKrajowy Festiwal Polskiej Piosenki w Opolu
411 2_ |aFestiwal w Opolu
411 2_ |aFestiwal Opolski
411 2_ |aFestiwal Polskiej Piosenki w Opolu
411 2_ |aKFPP

111 2_ |aSobór Laterański|n(5 ;|d1512-1517)
411 2_ |aConcilium Lateranense|n(5 ;|d1512-1517)

111 2_ |aFestiwal Dialogu Czterech Kultur
511 2_ |wb|aFestiwal Łódź Czterech Kultur

111 2_ |aFestiwal Łódź Czterech Kultur
511 2_ |wa|aFestiwal Dialogu Czterech Kultur

4.8 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe,
  • dopowiedzenia różnych typów należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • kolejne miejscowości wymienione w dopowiedzeniu należy oddzielić kreską „/” z odstępem po obu stronach,
  • deskryptor nie kończy się kropką.

Przykłady:
111 2_ |aJazz Jamboree|c(Warszawa)
111 2_ |aSobór Laterański|n(5 ;|d1512-1517)
111 2_ |aZachodniopomorski Festiwal Nauki|n(14 ;|d2014 ;|cWolin /|cMiędzyzdroje)
111 2_ |aSzczyt NATO|d(2013 ;|cChicago)

5. Deskryptor tytułu serii

Zasady redakcji i doboru deskryptorów tytułów ujednoliconych będą przedmiotem odrębnego dokumentu.

Obecnie planowane zmiany dotyczą jedynie tytułu serii.

 

Deskryptory tytułów serii tworzy się przede wszystkim dla:

  • serii rozumianych jako „wydawnictwo ciągłe składające się z wydawnictw zwartych lub ciągłych o indywidualnym tytule, połączonych wspólną nazwą, numerowanych lub nienumerowanych w jej obrębie” (PN-92/N-01227 Bibliotekarstwo i bibliografia – Typologia dokumentów - Terminologia pkt. 4.4);
  • innych typów wydawnictw ciągłych, jeżeli część ich zeszytów jest opisywana także indywidualnie;
  • tzw. serii, czyli serii oznaczonych jedynie znakiem graficznym.

5.1 Forma deskryptora

Deskryptor tytułu serii ustala się na podstawie publikacji z najniższym numerem lub z najwcześniejszą datą wydania, jeśli seria nie jest numerowana. W wyjątkowych przypadkach, jeżeli od tego tytułu serii bezsprzecznie bardziej rozpowszechniony jest inny tytuł, przejmuje się go jako deskryptor.

Przykład:
130 _0 |aSeria Ceramowska
[najbardziej rozpowszechniony tytuł serii]
430 _0 |aRodowody Cywilizacji
[właściwy tytuł serii]

 

Jeżeli seria oznaczona jest wyłącznie za pomocą znaku graficznego, jako tytuł serii przejmuje się słowne rozwiązanie tego znaku. Jeżeli znak graficzny jest elementem tytułu serii, wówczas element oznaczony za pomocą znaku graficznego przejmuje się do tytułu serii w postaci słownego rozwiązania tego znaku. Znaki nieliterowo-cyfrowe należy przejmować w miarę posiadanych możliwości technicznych. Znaki, których nie można przejąć, należy zastępować odpowiednikami słownymi. Informacja o wyrażeniu tytułu lub jego elementu znakiem graficznym powinna zostać zapisana w polu uwag.

 

Jeżeli tytuł serii oznaczonej znakiem graficznym jest wyrażony w języku naturalnym w nocie wydawcy lub w katalogu wydawniczym, na stronie www wydawnictwa itp., wówczas jako deskryptor tytułu serii przejmuje się to wyrażenie.

 

Jeżeli nie ma potwierdzenia tytułu serii wyrażonego wyłącznie znakiem graficznym w innych źródłach (np. strona www wydawnictwa, katalog wydawniczy), tytuł serii nadawany jest poprzez opisanie słowne znaku graficznego przez katalogującego.

Przykłady:
130 _0 |aSeria z Delfinem
670 __ |aJenny / Erskine Caldwell. - Wyd. 2. - Warszawa, 1969.|b(Znak graficzny serii na okładce i stronie tytułowej)
[seria oznaczona jedynie znakiem graficznym]

130 _0 |aSeria Odlotowa
670 __ |aBella i Sebastian / Cécile Aubry – Warszawa, 1994|b4 strona okładki : znak graficzny : dzieci lecące na miotle – symbol Serii Odlotowej
670 __ |aSzalone wakacje czyli Podróż z rondlem / Edith Unnerstad. – Warszawa, 1995.|bstrona 4 (Seria Odlotowa)
[na tomie serii z roku 1994 jedynie znak graficzny, w roku 1995 pojawiła się nazwa serii podana przez wydawcę]

130 _0 |aSeria z §
430 _0 |aSeria z Paragrafem
430 _0 |aSeria z § : aktualne przepisy prawne
430 _0 |aAktualne Przepisy Prawne
670 __ |aKodeks postępowania cywilnego / redaktor Irena Gawron. - Poznań, 1996.|b4 strona okładki : (Seria z §)
670 __ |aKodeks cywilny ; Ustawa o księgach wieczystych i hipotece ; Kodeks rodzinny i opiekuńczy / [redaktor Irena Gawron]. - Stan prawny na dzień 26 listopada 1996 roku. - Poznań, 1996.|bStrona [208]: (Seria z § : aktualne przepisy prawne)
[znak nieliterowo-cyfrowy jest elementem tytułu serii, który może zostać przejęty przy posiadanych możliwościach technicznych]


Tytuł serii wyraża się w języku, w jakim występuje w dokumencie. Jeżeli dany tytuł występuje w różnych językach, w tym w języku polskim, i nie jest tytułem równoległym serii, należy przyjąć jako deskryptor tytuł w języku polskim. W pozostałych przypadkach przejmuje się tytuł w najbardziej rozpowszechnionej wersji językowej.

Przykład:
130 _0 |aPrace Centrum Dokumentacji Dziejów Medycyny i Farmacji Górnego Śląska
430 _0 |aArbeiten des Dokumentationszentrums zur Geschichte der Medizin und Pharmazie Oberschlesiens
430 _0 |aPublikace Centra Dokumentace Dějin Lékařstviá Farmacie Horního Slezska
430 _0 |aPapers of Center of the Historical Record of Upper Silesian Medicine and Pharmacy

5.2 Język i pisownia nazwy

W tytułach ujednoliconych stosuje się pisownię uwspółcześnioną i w razie potrzeby poddaje się ją konwersji według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim

Przykład:
130 _0 |aBiblioteka Prawnicza i Sądowa
430 _0 |aBibljoteka Prawnicza i Sądowa

 

Wszystkie wyrazy tytułu serii w języku polskim, oprócz przyimków i spójników oraz takich wyrażeń jak: „imienia”, „pod wezwaniem”, „do spraw”, należy pisać wielką literą. W przypadku innych języków należy w zapisie tytułu serii stosować zasady ortografii właściwe dla danego języka.

Przykłady:
130 _0 |aOcenianie w Matematyce
130 _0 |aFundacja im. Tadeusza Kościuszki z r. 1894 (seria)

ale:

130 _0 |aCollection Sociologie politique européenne

5.3 Serie o jednakowych tytułach

Serie o tytułach równobrzmiących rozróżnia się dopowiedzeniami w postaci nazwy wydawcy.

Przykład:
130 _0 |aPodróże (Heraclon International)
130 _0 |aPodróże (Langenscheidt)

 

Jeżeli seria równolegle ukazuje się w kilku wersjach językowych, wówczas każdy z tytułów serii stanowi osobny deskryptor.

Przykład:
130 _0 |aRegional and Local Studies
130 _0 |aStudia Regionalne i Lokalne

5.4 Seria zmieniajaca tytuł

Odrębny deskryptor dla tytułu serii tworzy się w przypadku:

  • istotnej zmiany tytułu serii,
  • zmiany nazwy ciała zbiorowego stanowiącego dopowiedzenie do tytułu serii będącego nazwą rodzajową.

Przykład:
130 _0 |aStudia i Materiały CBR
530 _0 |wb|aStudia i Materiały CBW

130 _0 |aWydawnictwo Skryptowe - Akademia Wychowania Fizycznego (Kraków)
530 _0 |wa|aWydawnictwo Skryptowe - Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego (Kraków)
530 _0 |wb|aWydawnictwo Skryptowe - Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha (Kraków)

 

Za nieistotne zmiany uznaje się:

  • przejściową zmianę kolejności elementów tytułu wyrażonego w różnych językach i/lub alfabetach;
  • zmiany ortograficzne i/lub interpunkcyjne niepowodujące zmiany znaczenia tytułu;
  • zmiany końcówek fleksyjnych wyrazów tytułu serii;
  • dodanie, usunięcie lub zamianę rodzajników, przyimków i spójników;
  • zmianę we wzajemnej relacji tytułu będącego nazwą rodzajową i nazwy instytucji sprawczej polegającą na dodaniu lub usunięciu pełnej nazwy instytucji sprawczej (lub jej części) z tytułu;
  • zmiany w nazwie ciała zbiorowego o złożonej strukturze hierarchicznej, stanowiącego integralną część tytułu, polegające na zamianie lub innym uporządkowaniu elementów nazwy;
  • zamienne stosowanie rozwiniętej i skróconej formy któregokolwiek z wyrazów tytułu.

Przykłady:
130 _0 |aPrace Naukowe Instytutu Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej.|pKonferencje
430 _0 |aPrace Naukowe Instytutu Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej.|pSeminaria
[przejściowa zmiana w tytule podserii]

130 _0 |aStudia Historycznoliterackie
430 _0 |aStudia Historyczno-Literackie
[zmiana pisowni]

130 _0 |aZeszyty Naukowe - Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha (Kraków)
430 _0 |aZeszyt Naukowy - Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha (Kraków)
[zmiana końcówek fleksyjnych]

130 _0 |aWydawnictwa Instytutu dla Badania Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej
430 _0 |aWydawnictwa Instytutu Badania Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej
[usunięcie spójnika z tytułu serii]

130 _0 |aWydawnictwa Literackie Oddziału Opieki nad Żołnierzem Dowództwa I Korpusu
430 _0 |aWydawnictwa Literackie Wydziału Opieki nad Żołnierzem Dowództwa I Korpusu
[zmiana w nazwie ciała zbiorowego, polegająca na zmianie elementów nazwy]

130 _0 |aBiblioteczka Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce
430 _0 |aBiblioteczka Bractwa MP w Polsce
[zamienne stosowanie rozwiniętej i skróconej formy wyrazów tytułu]

5.5 Nazwa rodzajowa w tytule serii

Jeżeli seria nie ma innego tytułu poza nazwą rodzajową, nazwę tę należy traktować jako tytuł ujednolicony. W takich przypadkach należy zawsze podawać – jako pierwsze dopowiedzenie – nazwę instytucji sprawczej w formie ujednoliconej, według przyjętych zasad. Nazwę rodzajową stanowiącą integralną część tytułu serii należy przejmować do tytułu ujednoliconego serii również w formie ujednoliconej.

Przykład:
130 _0 |aStudia i Materiały - Centralny Ośrodek Doskonalenia Kadr i Upowszechniania Postępu w Rolnictwie

5.6 Akronim w tytule serii

Jeżeli w żadnej części składowej tomu serii nie występuje inna forma tytułu niż akronim lub inicjały, także wyrażone jedynie w postaci znaku graficznego, ten akronim (inicjały) przyjmuje się jako tytuł ujednolicony.

Przykłady:
130 _0 |aS.O.L.
130 _0 |aIFT

 

Jeżeli akronim tytułu i jego rozwiązanie występują w tej samej części składowej tomu serii (np. na stronie tytułowej, okładce lub stronie przytytułowej), jako tytuł ujednolicony należy przyjmować łącznie akronim i jego rozwiązanie, przy czym akronim powinien być podawany na pierwszym miejscu niezależnie od wyróżnień typograficznych.

Przykład:
130 _0 |aBH Biblioteka Hellingerowska

 

Jeżeli podstawowe źródło przejmowania danych zawiera jedynie pełną formę tytułu serii, a akronim znajduje się w innym miejscu opracowywanego dokumentu, to jako deskryptor przejmuje się pełną wersję nazwy, a akronim podaje się w odsyłaczu.

Przykład:
130 _0 |aBiblioteczka Sportu Szkolnego
430 _0 |aBSS
[na stronie tytułowej pełna nazwa „Biblioteczka Sportu Szkolnego”, na grzbiecie akronim „BSS”]

5.7 Tytuł ujednolicony podserii

Jako tytuł ujednolicony podserii należy przejąć jej tytuł indywidualny. Jeżeli tytuł podserii jest tytułem niewyróżniającym lub jeżeli podseria identyfikowana jest wyłącznie oznaczeniem, jako tytuł ujednolicony podserii należy przejąć tytuł serii głównej wraz z oznaczeniem i/lub tytułem podserii.

Przykłady:
130 _0 |aHomo Meditans
[wyróżniający tytuł podserii, w serii gł.: Prace Wydziału Teologicznego (Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego)]

130 _0 |aZeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej.|pMatematyka
[niewyróżniający tytuł podserii, zapisany łącznie z tytułem serii głównej]

5.8 Dopowiedzenia

Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących tytułów serii stosuje się dopowiedzenia uzupełniające w postaci nazwy wydawcy. Nazwę wydawcy przejmuje się w formie ujednoliconej, zgodnie z formą odpowiedniego deskryptora korporatywnego.

Przykłady:
130 _0 |aKsiążka dla Każdego („Impress”)
130 _0 |aKsiążka dla Każdego (Instytut Wydawniczy „Pax”)
130 _0 |aKsiążka dla Każdego (Lynx-SFT)

 

W przypadku gdy tytuł serii jest tożsamy z nazwą instytucji sprawczej lub gdy tytuł serii ma postać wyrażenia pospolitego, przejmuje się – odpowiednio – daną nazwę lub wyrażenie jako tytuł serii z dopowiedzeniem „seria”.

Przykład:
130 _0 |aRolniczy Zakład Doświadczalny Wileńskiej Izby Rolniczej (seria)
130 _0 |aTeatrzyk Amatorski (seria)
130 _0 |aOgrodnicze Hodowle Dochodowe (seria)

5.9 Odsyłacze

Obligatoryjnie stosuje się następujące formy odsyłaczy:

  • różne wersje tego samego tytułu;
  • różne sformułowania tytułu tej samej serii graficznej;
  • tytuły serii zawierających nieistotne zmiany (zob. 5.4 Seria zmieniająca tytuł);
  • akronim lub jego rozwiązanie, tytuł z akronimem lub jego rozwiązaniem, w zależności od formy przyjętej w haśle;
  • tytuł ze słownym wyrażeniem liczby, daty lub określeniem znaku graficznego;
  • tytuły wyrażone w innych językach;
  • dla nazwy instytucji sprawczej w formie ujednoliconej, według przyjętych zasad, i tytułu, jeżeli jej nazwa wystąpiła w tytule rodzajowym serii.

5.10 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe,
  • dopowiedzenia różnych typów należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • dopowiedzenia tego samego typu należy oddzielać przecinkiem i odstępem,
  • tytuł podserii należy poprzedzić kropką i odstępem,
  • deskryptor nie kończy się kropką.

6. Deskryptor geograficzny

Deskryptory geograficzne służą do identyfikacji: obiektów i regionów fizjograficznych, gospodarczych, ekonomicznych, politycznych, etnicznych, historycznych, kulturowych, państw i terytoriów zależnych, jednostek podziału administracyjnego, miejscowości i części miejscowości.

 

Deskryptory geograficzne stosuje się:

  • w rekordzie wzorcowym i opisie przedmiotowym (pola 151, 651);
  • w tych elementach opisu formalnego, w których niezbędne jest określenie lokalizacji geograficznej;
  • w rekordzie wzorcowym, w funkcjii dopowiedzeń i atrybutów.

 

Nie tworzy się deskryptorów geograficznych ulic, placów, budynków, cmentarzy, parków, pomników, mostów, dróg i podobnych. Obiekty tego typu wyraża się za pomocą deskryptorów przedmiotowych.

 

Nie tworzy się deskryptorów geograficznych jednostek administracyjnych instytutów życia konsekrowanego. Dla obiektów tego typu tworzy się deskryptory korporatywne.

6.1 Forma deskryptora

Przejmuje się nazwę geograficzną najbardziej rozpowszechnioną wśród użytkowników języka polskiego, zwykle tożsamą z formą występującą w urzędowych wykazach nazw geograficznych. Należy uwzględnić zasady i źródła przejmowania danych według zasad ogólnych, a w szczególności aktualne urzędowe wykazy nazw geograficznych publikowane przez organy centralne Rzeczypospolitej Polskiej w formie aktów normatywnych lub baz danych:

 

  • Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT),
  • dokumenty i publikacje Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych.

Przykłady:
151 __ |aPoznań (woj. wielkopolskie)
[oficjalna nazwa urzędowa]

ale:

151 __ |aZalew Zegrzyński
[nazwa najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego; nie: Jezioro Zegrzyńskie – nazwa urzędowa]

 

Jeżeli nie można ustalić najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego nazwy, przejmuje się nazwę zalecaną przez aktualne polskie urzędowe wykazy nazw geograficznych.

Przykład:
151 __ |aKapsztad (RPA)
451 __ |aCape Town

 

Jeżeli nazwa nie figuruje w aktualnych polskich urzędowych wykazach nazw geograficznych, przejmuje się nazwę oficjalną i w razie potrzeby poddaje się ją konwersji według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim.

Przykłady:
151 __ |aLûbanovo (Rosja)
151 __ |aAix-en-Provence (Francja)
151 __ |aIxmiquilpan (Meksyk)

 

Nazwy nieistniejących obecnie historycznych obiektów geograficznych, np. historycznych miast, państw, krain i regionów, przejmuje się jako odrębne deskryptory. Aktualną lokalizację lub inne informacje przejmuje się jako dopowiedzenia. Deskryptory obiektów historycznych wiąże się z deskryptorami współczesnych obiektów geograficznych, jeżeli pokrywa się obszar tych obiektów lub jest z nim w istotny sposób związany.

Przykłady:
151 __ |aAquincum (Węgry ; miasto starożytne)
151 __ |aWojewództwo stanisławowskie (1921-1939)
151 __ |aKsięstwo Warszawskie
151 __ |aDeir el-Bahari (Egipt ; stanowisko archeologiczne)
151 __ |aGagarino (Rosja ; stanowisko archeologiczne)
151 __ |aAyakagytma (Uzbekistan ; stanowisko archeologiczne)

 

Nazwy miejscowości administracyjnie włączonych w granice innych miejscowości przejmuje się jako odrębne deskryptory z dopowiedzeniem w postaci nazwy miejscowości, w której współcześnie zlokalizowany jest obiekt.

Przykłady:
151 __ |aPyry (Warszawa ; część miasta)
151 __ |aRubinkowo (Toruń ; część miasta)
151 __ |aDzików (Tarnobrzeg ; część miasta)

 

Nazwy krain mitycznych i fikcyjnych przejmuje się jako odrębne deskryptory geograficzne i obligatoryjnie stosuje się właściwe dopowiedzenie identyfikujące.

Przykłady:
151 __ |aAtlantyda (kraina fikcyjna)
151 __ |aEldorado (kraina fikcyjna)
151 __ |aŚródziemie (kraina fikcyjna)

6.2 Język, pisownia i forma gramatyczna nazwy geograficznej

Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa jest nazwą polską, przejmuje się ją jako deskryptor. Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa jest nazwą obcą, przejmuje się ją jako deskryptor i przy zapisie postępuje się według zasad szczegółowych dla danego języka. Jeżeli nazwa polska i nazwa obca są równie rozpowszechnione, jako deskryptor przejmuje się nazwę polską. Nazwy wielowyrazowe należy podawać w szyku naturalnym.

Przykłady:
151 __ |aFlorencja (Włochy)
[nie: Firenze (Włochy)]

151 __ |aMont Saint-Michel (Francja ; wyspa)
[nie: Wzgórze Świętego Michała (Francja) i nie: Saint-Michel, Mont (Francja)]

151 __ |aGóra Krzyży (Litwa)
[nie: Kryžių kalnas (Litwa)]

6.3 Zmiana nazwy

Jeżeli nazwa ulegała zmianie, należy podać jej aktualną wersję oraz sporządzić odsyłacze do nazw wcześniejszych.

Przykład:
151 __ |aTartu (Estonia)
451 __ |aDorpat
451 __ |aJurjew
451 __ |aJurev

 

Jeżeli obiekt geograficzny w wyniku wydarzeń historycznych zmienił nazwę, przynależność państwową i kulturową, dopuszcza się sporządzenie odrębnych deskryptorów dla każdej z nazw. Deskryptory obiektów historycznych wiąże się z deskryptorami współczesnych obiektów geograficznych, jeżeli obszar tych obiektów pokrywa się. Oba deskryptory łączy się odsyłaczami uzupełniającymi.

Przykłady:
151 __ |aKonstantynopol
551 __ |aStambuł (Turcja)

151 __ |aStambuł (Turcja)
551 __ |aKonstantynopol

151 __ |aKaliningrad (Rosja)
551 __ |aKrólewiec

151 __ |aKrólewiec
551 __ |aKaliningrad (Rosja)

6.4 Nazwy poszczególnych rodzajów jednostek geograficznych

6.4.1 Nazwy państw

Nazwy państw należy podawać w języku polskim w formie skróconej. Pozostałe nazwy danego państwa zarówno urzędowe, jak i potoczne, należy zapisać jako odsyłacze. W uzasadnionych wyjątkach przewiduje się możliwość stosowania akronimu jako deskryptora geograficznego wyrażającego państwo (RPA, NRD, RFN i ZSRR).

Przykłady:
151 __ |aFrancja
[nie: Republika Francuska]

151 __ |aRosja
[nie: Federacja Rosyjska]

151 __ |aRPA
[nie: Republika Południowej Afryki]

6.4.2 Nazwy jednostek administracyjnych

Nazwy miejscowości w Polsce


W deskryptorach dla miejscowości w Polsce stosuje się obligatoryjnie dopowiedzenia geograficzne. Dla miejscowości będących siedzibą województwa lub powiatu stosuje się dopowiedzenie lokalizujące w postaci nazwy województwa. Dla pozostałych miejscowości (w tym będących siedzibą gminy) stosuje się dopowiedzenia w postaci nazw nadrzędnych jednostek administracyjnych (województwo, powiat, gmina).

Przykłady:
151 __ |aWrocław (woj. dolnośląskie)
[siedziba województwa]

151 __ |aOpole (woj. opolskie)
[siedziba województwa tożsama z jego nazwą]

151 __ |aZielona Góra (woj. lubuskie)
[siedziba marszałka województwa]

151 __ |aUstrzyki Dolne (woj. podkarpackie)
[siedziba powiatu bieszczadzkiego]

151 __ |aNowa Ruda (woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gm. Nowa Ruda)
[miasto w pow. kłodzkim, siedziba gminy]

151 __ |aLudwikowice Kłodzkie (woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, gm. Nowa Ruda)
[miejscowość w gm. Nowa Ruda]

 

W deskryptorach dla części miejscowości stosuje się dopowiedzenia geograficzne w postaci nazwy miejscowości w formie uproszczonej, niezbędnej do identyfikacji obiektu. Deskryptory części miejscowości wiąże się relacją podrzędności z deskryptorem znaczeniowo szerszym.

Przykłady:
151 __ |aKąty (Radzanów ; część miasta)
151 __ |aKazimierz (Kraków ; część miasta)
151 __ |aOsiedle Rataje (Poznań)
151 __ |aŚródmieście (Łódź ; część miasta)

151 __ |aBielany (Kraków ; część miasta)
551 __ |wg|aKraków (woj. małopolskie)

 

Nazwy miejscowości spoza terytorium Polski

 

W deskryptorach dla nazw miejscowości spoza terytorium Polski stosuje się obowiązkowo dopowiedzenia w postaci nazwy państwa, w którym zlokalizowany jest obiekt, zgodnie z aktualnym podziałem terytorialnym. Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących nazw miejscowości stosuje się dodatkowo dopowiedzenia w postaci nazw nadrzędnych jednostek administracyjnych od najwyższej w hierarchii.

Przykłady:
151 __ |aParyż (Francja)
151 __ |aBath (Wielka Brytania)
151 __ |aBath (Kanada, prowincja Nowy Brunszwik)
151 __ |aBath (Kanada, prowincja Ontario)

 

W deskryptorach części miejscowości znajdujących się poza terytorium Polski stosuje się dopowiedzenia w postaci nazwy miejscowości, w której zlokalizowany jest obiekt.

Przykłady:
151 __ |aMontmartre (Paryż ; część miasta)
151 __ |aBronx (Nowy Jork ; część miasta)

 

Nazwy pozostałych jednostek administracyjnych

 

  • Jednostki podziału terytorialnego w Polsce

 

W deskryptorach jednostek podziału terytorialnego w Polsce stosuje się obowiązkowo dopowiedzenia geograficzne. Zasada ta nie obejmuje deskryptorów geograficznych wyrażających województwa. W dopowiedzeniu podaje się wszystkie nazwy obiektów nadrzędnych od poziomu województwa do poziomu gminy i stosuje się skróty: woj., pow., gm. Nazwy powiatów i gmin przejmuje się jako odrębne deskryptory.

Przykłady:
151 __ |aWojewództwo mazowieckie
151 __ |aPowiat biłgorajski (woj. lubelskie)
151 __ |aGmina Kocmyrzów-Luborzyca (woj. małopolskie, pow. krakowski)
151 __ |aPowiat hrubieszowski (woj. lubelskie)
151 __ |aPowiat warszawski zachodni (woj. mazowieckie)

151 __ |aGmina Biskupice (woj. małopolskie, pow. wielicki)
[siedzibą gminy Biskupice jest miejscowość Tomaszkowice]

151 __ |aTomaszkowice (woj. małopolskie, pow. wielicki, gm. Biskupice)
[nazwa miejscowości, która jest siedzibą gminy Biskupice]

 

  • Jednostki podziału terytorialnego poza terytorium Polski

 

W deskryptorach jednostek podziału terytorialnego znajdujących się poza terytorium Polski stosuje się obowiązkowo dopowiedzenia geograficzne w postaci nazwy państwa, w którym zlokalizowany jest obiekt, zgodnie z aktualnym podziałem terytorialnym. Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących nazw jednostek podziału terytorialnego poza Polską stosuje się dodatkowo dopowiedzenia w postaci nazw jednostek nadrzędnych (od najwyższej w hierarchii) w zakresie, w jakim potrzebne jest to do rozróżnienia.

Przykłady:
151 __ |aObwód zakarpacki (Ukraina)
151 __ |aStan Nowy Jork (Stany Zjednoczone)
151 __ |aOxfordshire (Wielka Brytania)

6.4.3 Nazwy obiektów i jednostek fizjograficznych

Każda nazwa, w której skład nie wchodzi rzeczownik pospolity jednoznacznie identyfikujący obiekt, musi być opatrzona dopowiedzeniem identyfikującym z typem obiektu lub jednostki fizjograficznej.

Przykłady:
151 __ |aMnich (góra)
151 __ |aOdra (rzeka)
151 __ |aTatry (góry)

 

Jeśli nazwa spoza terytorium Polski nie zawiera rzeczownika pospolitego identyfikującego obiekt, obligatoryjnie stosuje się dopowiedzenie lokalizujące i identyfikujące z typem obiektu lub jednostki fizjograficznej.

Przykłady:
151 __ |aGóra Kościuszki (Australia)
151 __ |aAppalachy (Stany Zjednoczone ; góry)
151 __ |aGrenlandia (Dania ; wyspa)

 

W przypadku obiektów i jednostek leżących na granicy państw lub w kilku państwach dodaje się, o ile to konieczne, dopowiedzenie identyfikujące, a opis przedmiotowy uzupełnia się odpowiednim deskryptorem geograficznym państwa lub państw.

6.4.4 Nazwy pozostałych obiektów geograficznych

  • Obiekty wyodrębnione ze względu na kryterium gospodarcze, ekonomiczne, polityczne lub etniczne 

 

Nazwy obiektów geograficznych wyodrębnionych według kryterium gospodarczego, ekonomicznego, politycznego lub etnicznego przejmuje się jako odrębne deskryptory geograficzne.

Przykłady:
151 __ |aZagłębie Ruhry (Niemcy)
151 __ |aCentralny Okręg Przemysłowy
151 __ |aKraje socjalistyczne
151 __ |aAmeryka Łacińska

 

  • Parki narodowe, obszary chronione i kompleksy leśne

 

Tworzy się odrębne deskryptory geograficzne parków narodowych, krajobrazowych, obszarów chronionych i kompleksów leśnych.

Przykłady:
151 __ |aTatrzański Park Narodowy
151 __ |aKampinoski Park Narodowy
151 __ |aPuszcza Kampinoska
151 __ |aBiebrzański Park Narodowy
151 __ |aLas Kabacki (Warszawa ; rezerwat przyrody)

 

  • Obiekty o przybliżonym zakresie geograficznym

 

Tworzy się odrębne deskryptory geograficzne okolic miejscowości, wyrażające przybliżony zakres geograficzny. Stosuje się dopowiedzenie geograficzne według zasad szczegółowych oraz dopowiedzenie uzupełniające „okolice”.

Przykłady:
151 __ |aSkierniewice (woj. łódzkie ; okolice)
151 __ |aRajgród (woj. podlaskie, pow. grajewski ; okolice)
151 __ |aLipowo (woj. mazowieckie, pow. otwocki, gm. Wiązowna ; okolice)

 

  • Inne obiekty w Polsce i spoza terytorium Polski

 

Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących nazw obiektów geograficznych z terytorium Polski innych niż miejscowości i jednostki podziału terytorialnego stosuje się dopowiedzenia w postaci nazw jednostek administracyjnych na terenie których dane obiekty się znajdują. W przypadku położenia obiektu na terenie dwóch lub więcej województw w dopowiedzeniu podaje się nadrzędną jednostkę fizjograficzną.

Przykłady:
151 __ |aBrzeźno (woj. kujawsko-pomorskie, pow. lipnowski, gm. Bobrowniki ; jezioro)
151 __ |aJezioro Ciche (woj. kujawsko-pomorskie, pow. brodnicki, gm. Zbiczno)
151 __ |aJezioro Czarne (woj. zachodniopomorskie, pow. szczecinecki, gm. Biały Bór)
151 __ |aDołgie Wielkie (Wybrzeże Słowińskie ; jezioro)

 

W deskryptorach obiektów geograficznych spoza terytorium Polski innych niż miejscowości i jednostki podziału terytorialnego stosuje się obowiązkowo dopowiedzenia w postaci nazwy państwa, w którym zlokalizowany jest obiekt, zgodnie z aktualnym podziałem terytorialnym.

Przykłady:
151 __ |aGóry Diamentowe (Korea Północna)
151 __ |aPółwysep Kolski (Rosja)

 

Jeżeli obiekt jest położony na terytorium więcej niż jednego państwa, nie stosuje się dopowiedzenia geograficznego. Lokalizacja geograficzna zostanie wyrażona w opisie bibliograficznym poprzez użycie kolejnego deskryptora geograficznego wyrażającego państwo.

Przykłady:
151 __ |aBieszczady (góry)
151 __ |aOntario (jezioro)
151 __ |aPuszcza Białowieska

 

Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących nazw obiektów geograficznych spoza terytorium Polski stosuje się dodatkowo dopowiedzenia w postaci nazw nadrzędnych jednostek administracyjnych od najwyższej w hierarchii.

Przykłady:
151 __ |aLake George (Stany Zjednoczone, stan Floryda ; jezioro)
151 __ |aLake George (Stany Zjednoczone, stan Alaska ; jezioro)

6.5 Dopowiedzenia

W deskryptorach geograficznych stosuje się dopowiedzenia w następującej kolejności: geograficzne, uzupełniające i chronologiczne.

 

Dopowiedzenia geograficzne stosuje się zgodnie z zasadami szczegółowymi podanymi w rozdziale 6.4 Nazwy poszczególnych rodzajów jednostek geograficznych.

 

Do rozróżnienia dwóch lub więcej równobrzmiących nazw jednostek podziału administracyjnego stosuje się dopowiedzenie chronologiczne z przedziałem lat funkcjonowania.

Przykłady:
151 __ |aWojewództwo wołyńskie (1921-1939)
151 __ |aWojewództwo wołyńskie (1569-1795)

 

Jeżeli nazwa geograficzna obiektu innego niż miejscowość nie identyfikuje jednoznacznie typu tego obiektu, stosuje się dopowiedzenie uzupełniające w postaci nazwy pospolitej określającej typ obiektu, np. osiedle, część miasta, góra, wieś, jezioro, rzeka, miasto dawne itp.

Przykłady:
151 __ |aMamry (jezioro)
[nazwa geograficzna obiektu nie identyfikuje jednoznacznie jego typu]

151 __ |aZalew Zemborzycki
[nazwa geograficzna obiektu jednoznacznie identyfikuje jego typ]

151 __ |aPodole (Ukraina ; region)
[nazwa geograficzna obiektu nie identyfikuje jednoznacznie jego typu]

151 __ |aWarta (rzeka)
[nazwa geograficzna obiektu nie identyfikuje jednoznacznie jego typu]

151 __ |aWarta (dorzecze)
[nazwa geograficzna obiektu nie identyfikuje jednoznacznie jego typu]

151 __ |aWarta (dolina)
[nazwa geograficzna obiektu nie identyfikuje jednoznacznie jego typu]

151 __ |aMalbork IG 1 (otwór wiertniczy)
[nazwa geograficzna obiektu nie identyfikuje jednoznacznie jego typu]

6.6 Odsyłacze

 Obowiązkowo zamieszcza się następujące typy odsyłaczy:

 

  • nazwę urzędową obiektu geograficznego (w razie potrzeby i w zależności od języka poddaną konwersji według zasad szczegółowych podanych w 1.5 Nazwa wyrażona pismem niełacińskim), o ile deskryptor jest od niej różny;

Przykład:
151 __ |aCzechy
451 __ |aRepublika Czeska

 

  • inne rozpowszechnione warianty nazwy obiektu geograficznego, np. nazwy równoległe, skrócone, potoczne, nieoficjalne;

Przykłady:
151 __ |aKanał La Manche
451 __ |aEnglish Channel
451 __ |aKanał Angielski
451 __ |aLa Manche

151 __ |aJezioro Genewskie
451 __ |aLac de Genève
451 __ |aLac de Leman
451 __ |aJezioro Lemańskie

 

  • nazwy w oryginalnym systemie pisma, jeżeli jest to konieczne ze względów wyszukiwawczych;

Przykład:
151 __ |aFuji (Japonia ; góra)
451 __ |aFujisan
451 __ |a富士山‏
451 __ |aフジサン

 

  • nazwy wcześniejsze lub późniejsze, o ile nie stanowiły przesłanki do utworzenia odrębnego deskryptora;

Przykład:
151 __ |aLwów (Ukraina)
451 __ |aLemberg
451 __ |aLeopolis
451 __ |aL’vov
451 __ |aL’vìv
451 __ |aЛьвов
451 __ |aЛьвів

 

  • formę w szyku przestawnym, tj. z nazwą pospolitą wskazującą na typ obiektu fizjograficznego na drugim miejscu;

 

  • pełną nazwę (w wypadku przyjęcia nazwy jednowyrazowej lub skróconej);

 

  • nazwy dzielnic i innych części miejscowości zapisane na drugim miejscu po nazwie miejscowości.

6.7 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe,
  • dopowiedzenia różnych typów należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • dopowiedzenia tego samego typu należy oddzielać przecinkiem i odstępem,
  • dopowiedzenia lokalizujące od identyfikujących należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • deskryptor nie kończy się kropką.

7. Deskryptor chronologiczny

Deskryptor chronologiczny wyraża czas powstania dzieła bądź chronologię treści dzieła.

 

Szczegółowe zasady zapisywania czasu powstania dzieła i chronologii treści dzieła zostały omówione w "Materiałach metodycznych": Chronologia.

7.1 Forma deskryptora

Deskryptor chronologiczny uogólnia się do ustalonych zakresów dla wieków i zakresów szczegółowych dla dwudziestego wieku.

Zakresy chronologiczne wyrażane deskryptorami stanowią ustaloną i zamkniętą listę 30 przedziałów lat dla wieków i 6 zakresów szczegółowych dla XX wieku. 

 

Zakresy wyrażane deskryptorami chronologicznymi są przedziałami obustronnie zamkniętymi, w których datę końcową i początkową oddziela się łącznikiem (z wyjątkiem zakresów „do 801 p.n.e.” i „2001-”). Zakresy te zapisuje się cyframi arabskimi. Daty przed narodzeniem Chrystusa oznacza się skrótem „p.n.e.” zapisywanym po dacie końcowej.

 

Stosuje się następujące deskryptory chronologiczne:

 
przedziały dla wieków:
  • do 801 p.n.e.
  • 800-701 p.n.e.
  • 700-601 p.n.e.
  • 600-501 p.n.e.
  • 500-401 p.n.e.
  • 400-301 p.n.e.
  • 300-201 p.n.e.
  • 200-101 p.n.e.
  • 100-1 p.n.e.
  • 1-100
  • 101-200
  • 201-300
  • 301-400
  • 401-500
  • 501-600
  • 601-700
  • 701-800
  • 801-900
  • 901-1000
  • 1001-1100
  • 1101-1200
  • 1201-1300
  • 1301-1400
  • 1401-1500
  • 1501-1600
  • 1601-1700
  • 1701-1800
  • 1801-1900
  • 1901-2000
  • 2001-

 

 przedziały szczegółowe dla XX w.:
  • 1901-1914  - (okres do wybuchu I wojny światowej)
  • 1914-1918  - (okres I wojny światowej)
  • 1918-1939  - (dwudziestolecie międzywojenne)
  • 1939-1945  - (okres II wojny światowej)
  • 1945-1989  - (okres PRL)
  • 1989-2000  - (III RP)

 

Wybór szczegółowych zakresów dla XX w. jest związany z periodyzacją historii powszechnej i historii Polski (np.: rozpoczęcie II wojny światowej, transformacja ustrojowa w Polsce).

W rekordzie bibliograficznym zapisowi wyszczególniającemu w postaci zakresu lub zakresów szczegółowych dla XX wieku zawsze towarzyszy zapis uogólniający w postaci:

648 __ |a1939-1945
648 __ |a1901-2000

 

Nie zapisuje się:

  • pobocznych zakresów chronologicznych, które mogą powodować nadmiar informacji
  • zakresu obejmującego całość dziejów świata.

7.2 Dopowiedzenia

Nie stosuje się dopowiedzeń do deskryptorów chronologicznych.

7.3 Odsyłacze

W rekordach wzorcowych deskryptorów chronologicznych obligatoryjnie zamieszcza się następujące typy odsyłaczy:

  • warianty zapisu zakresu lat dla pełnego wieku, np. 20 w., XX w., dwudziesty wiek;
  • nazwy własne wieku lub przedziału lat, np. dwudziestolecie międzywojenne, złoty wiek;
  • nazwy w innych wersjach językowych, w tym obligatoryjnie forma transliterowana, jeżeli nazwa w języku oryginalnym została wyrażona w alfabecie niełacińskim.

Przykłady:
148 __ |a1501-1600
448 __ |a16 w.
448 __ |aXVI w.
448 __ |aSzesnasty wiek
448 __ |aZłoty wiek

148 __ |a1918-1939
448 __ |a1918-39
448 __ |a18-39
448 __ |aDwudziestolecie międzywojenne
448 __ |aInterwar period

148 __ |a1801-1900
448 __ |a19 w.
448 __ |aXIX w.
448 __ |aDziewiętnasty wiek
448 __ |aEpoka węgla i stali

7.4 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dwie daty należy oddzielać łącznikiem,
  • deskryptor nie kończy się kropką.

8. Deskryptor przedmiotowy

Deskryptory przedmiotowe wskazują konkretny lub abstrakcyjny element rzeczywistości, który został przedstawiony w opracowywanym dokumencie, np. wydarzenie, termin, pojęcie abstrakcyjne, zjawisko, czynność itp. Do deskryptorów przedmiotowych nie zalicza się nazw własnych osób, instytucji, imprez, tytułów, obiektów geograficznych, które są wyrażane za pomocą deskryptorów odpowiedniego typu.

 

Deskryptory przedmiotowe mogą również wyrażać przynależność kulturową dzieła (cechę językowo-etniczną) oraz kategorię tematyczną (ujęcie przedmiotu dzieła).

8.1 Forma deskryptora

Deskryptor wyraża się w języku polskim. Dopuszcza się przejęcie nazwy obcej, jeżeli jest ona bardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego lub jeżeli nazwa w języku polskim dana nazwa nie występuje. Jeżeli nazwa polska i nazwa obca są równie rozpowszechnione, jako deskryptor przejmuje się nazwę polską.

Przykłady:
150 __ |aKatar (choroba)
450 __ |aNieżyt nosa

150 __ |aTrasa Łazienkowska (Warszawa)
450 __ |aTrasa Mostowo-Łazienkowska

150 __ |aOliwa
450 __ |aOlej z oliwek
450 __ |aOliwa nicejska
450 __ |aOlej oliwkowy

150 __ |aRzeź galicyjska (1846)
450 __ |aRabacja galicyjska (1846)
450 __ |aPowstanie chłopskie (1846)
450 __ |aPowstanie Jakuba Szeli

150 __ |aFiat 126p
450 __ |aMaluch (samochód)
450 __ |aPolski Fiat 126p

8.2 Wyrażenia złożone

Przejmuje się wyrażenia złożone, np. terminy, nazwy własne itp., które są ugruntowane w zwyczaju językowym, zostały potwierdzone w źródłach przejmowania danych i spełniają kryteria nazwy najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego. Wśród wyrażeń złożonych wyróżnia się następujące:

 

  • stałe związki wyrazowe, czyli takie, których znaczenie nie jest sumą znaczeń wyrazów składowych;

Przykład:
150 __ |aWykluczenie cyfrowe
450 __ |aNierówność szans w dostępie do Internetu
450 __ |aPodział cyfrowy
450 __ |aPrzepaść cyfrowa

 

  • związki wyrazowe łączliwe;

Przykład:
150 __ |aSpiskowa teoria dziejów
450 __ |aTeoria spiskowa dziejów

 

  • wyrażenia, w których jeden z elementów nabiera innego znaczenia niż w sytuacji, gdy jest używany samodzielnie;

Przykład:
150 __ |aRuchy społeczne
450 __ |aBunt społeczny
450 __ |aBunty społeczne

 

  • wyrażenia, w których co najmniej jeden element jest wyrazem wieloznacznym;

Przykład:
150 __ |aŚrodki zapobiegawcze

 

  • wyrażenia będące nazwami pewnych całości fizycznych lub określonego materiału czy wyrobu;

Przykład:
150 __ |aWyroby medyczne
450 __ |aArtykuły medyczne

 

  • nazwy własne;

Przykład:
150 __ |aToyota Corolla
450 __ |aCorolla (samochód)

 

  • przynależność kulturowa;

Przykłady:
150 __ |aLiteratura polska
150 __ |aLiteratura izraelska
150 __ |aLiteratura żydowska

 

  • kategoria tematyczna;

Przykład:
150 __ |aZarządzanie i marketing

 

  • wyrażenia wielowyrazowe, jeżeli nazwa występuje w takiej formie i jest rozpowszechniona. Będą to głównie wyrażenia fachowe, tzw. profesjonalizmy.

Przykłady:
150 __ |aSpołeczna odpowiedzialność biznesu (CSR)
450 __ |aCorporate Social Responsibility (CSR)
450 __ |aOdpowiedzialna przedsiębiorczość
450 __ |aSpołeczna odpowiedzialność organizacji gospodarczych
450 __ |aSpołeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw
450 __ |aSpołeczna odpowiedzialność w biznesie
450 __ |aCSR

150 __ |aHandel emisjami zanieczyszczeń
450 __ |aHandel przydziałami do zanieczyszczeń
450 __ |aHandel uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i innych substancji
450 __ |aHandel uprawnieniami do emisji zanieczyszczeń

150 __ |aRozwiązanie umowy o pracę
450 __ |aRozwiązanie stosunku pracy

150 __ |aZespół cieśni kanału nadgarstka
450 __ |aZespół cieśni nadgarstka
450 __ |aZespół kanału nadgarstka

8.3 Wersja językowa

Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa jest nazwą polską, przejmuje się ją jako deskryptor.

 

Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa jest nazwą obcą, przejmuje się ją jako deskryptor i przy zapisie postępuje się według zasad szczegółowych dla danego języka.

 

Jeżeli nazwa polska i nazwa obca są równie rozpowszechnione, jako deskryptor przejmuje się nazwę polską.

Przykłady:
150 __ |aPort równoległy
450 __ |aParallel Port

 

Przejmuje się wyrażenia zapisane w obcojęzycznej wersji językowej, jeżeli nazwa występuje w takiej formie i jest rozpowszechniona. Będą to głównie wyrażenia fachowe, tzw. profesjonalizmy.

Przykłady:
150 __ |aOutsourcing
450 __ |aCentra outsourcingowe
450 __ |aUsługi outsourcingowe

150 __ |aWorkflow
450 __ |aPrzepływ pracy

8.4 Forma gramatyczna, szyk

Deskryptory przedmiotowe mogą być zapisywane w formie rzeczownika lub rzeczownika z atrybutem/atrybutami, jeśli stanowią trwałe lub znaczeniowo istotne związki wyrazowe.

Przykłady:
150 __ |aHistoria
150 __ |aPorozumienie klimatyczne

150 __ |aRośliny lecznicze
450 __ |aRośliny lekarskie
450 __ |aRośliny zielarskie
450 __ |aZioła

150 __ |aPoświadczenie nieprawdy
450 __ |aFałsz intelektualny dokumentów

150 __ |aAutonomiczny układ nerwowy
450 __ |aTrzewny układ nerwowy
450 __ |aWegetatywny układ nerwowy

150 __ |aOpieka nad zwierzętami i weterynaria

 

Deskryptory przedmiotowe w zdecydowanej większości przypadków zapisuje się w mianowniku liczby pojedynczej i w szyku naturalnym, chyba że zasady gramatyczne stanowią inaczej.

Przykłady:
150 __ |aZapalenie płuc
150 __ |aNadciśnienie tętnicze
150 __ |aSzlifierka kątowa
150 __ |aLiteratura francuska

 

W liczbie mnogiej wyraża się nazwy, które w zwyczaju językowym oznaczają klasę przedmiotów lub kategorię osób o takich samych cechach charakterystycznych. W przypadku wątpliwości preferuje się zapis w liczbie pojedynczej.

Przykłady:
150 __ |aOtręby żytnie
150 __ |aRośliny ozdobne
150 __ |aJęzyki informacyjno-wyszukiwawcze
150 __ |aOgródki działkowe
150 __ |aAktorzy

8.5 Akronimy

Jeżeli przedmiot, pojęcie abstrakcyjne lub inny element z tej kategorii znany jest zarówno pod pełną nazwą, jak i pod akronimem lub nazwą zawierającą akronim, przejmuje się odpowiednio akronim, nazwę zawierającą akronim lub nazwę z akronimem jako dopowiedzenie uzupełniające.

 

W przypadku występowania więcej niż jednego akronimu, przejmuje się akronim najbardziej rozpowszechniony wśród użytkowników języka polskiego.

Przykłady:
150 __ |aResource Description and Access (RDA)

150 __ |aKaskadowe arkusze stylów (CSS)
450 __ |aArkusze kaskadowe
450 __ |aCSS
450 __ |aCascading style sheets

150 __ |aCiężki karabin maszynowy (CKM)
450 __ |aCekaem

 

Jeżeli przedmiot, pojęcie abstrakcyjne lub inny element rzeczywistości z tej kategorii występuje wyłącznie pod akronimem lub pod nazwą zawierającą akronim, jako deskryptor przejmuje się akronim lub nazwę zawierającą akronim.

Przykłady:
150 __ |aADHD
450 __ |aZespół ADHD
450 __ |aHiperkineza
450 __ |aNadpobudliwość psychoruchowa
450 __ |aZespół hiperkinetyczny
450 __ |aZespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi
450 __ |aZespół zaburzeń uwagi

150 __ |aBHP
450 __ |aBezpieczeństwo i higiena pracy
450 __ |aHigiena pracy
450 __ |aIndustrial hygiene
450 __ |aIndustrial safety

150 __ |aPDF
450 __ |aPortable Document Format

150 __ |aSerwer WWW
450 __ |aWeb server

8.6 Dopowiedzenia

W deskryptorach przedmiotowych stosuje się dopowiedzenia chronologiczne, geograficzne i uzupełniające. Jeżeli stosuje się więcej niż jedno dopowiedzenie, przyjmuje się następującą kolejność: dopowiedzenie geograficzne, dopowiedzenie uzupełniające, dopowiedzenie chronologiczne.

 

  • Dopowiedzenia uzupełniające

Dopowiedzenia uzupełniające stosuje się w przypadku nazw wymagających rozróżnienia lub nazw wieloznacznych. Stosuje się dopowiedzenia w postaci wyrażeń pospolitych, które możliwie najbardziej precyzyjnie wskazują znaczenie terminu.

Przykłady:
150 __ |aWęgiel (pierwiastek)
150 __ |aOdra (choroba)
150 __ |aDudek (ptak)
150 __ |aPolonez (samochód)

 

Dopowiedzenia uzupełniające stosuje się dla obiektów (np. budynek, park, plac), jeżeli ich nazwa jednoznacznie nie wskazuje na typ obiektu.

Przykłady:
150 __ |aŁazienki Królewskie (Warszawa ; zespół pałacowo-parkowy)
150 __ |aBłękitny Baranek (Gdańsk ; spichlerz)
150 __ |aCelestat (Kraków ; budynek)
150 __ |aSuperjednostka (Katowice ; budynek)

 

Dopowiedzenia uzupełniające stosuje się również w postaci akronimów nazwy przyjętej jako deskryptor lub nazwy w oryginalnej wersji językowej.

Przykłady:
150 __ |aResource Description and Access (RDA)
150 __ |aKaskadowe arkusze stylów (CSS)
150 __ |aCiężki karabin maszynowy (CKM)

 

  • Dopowiedzenia geograficzne

Dopowiedzenie w postaci nazwy miejscowości lub nazwy obiektu i miejscowości stosuje się w celu rozróżnienia lub ujednoznacznienia nazwy przedmiotów, dla których zakres geograficzny jest cechą wyróżniającą, np. budynków, placów, kościołów, ulic, innych obiektów w miejscowościach, obiektów w obiektach itp.

 

Dla obiektów w Polsce i spoza Polski stosuje się dopowiedzenie w postaci miejscowości, w której zlokalizowany jest obiekt.

Przykłady:
150 __ |aUlica Floriańska (Kraków)
150 __ |aPlac Litewski (Lublin)
150 __ |aOłtarz Wita Stwosza (Kraków ; kościół Mariacki)
150 __ |aNotre Dame (Paryż ; katedra)

 

Pomija się dopowiedzenie lokalizujące, jeżeli nazwa zawiera informację o lokalizacji lub nazwa jednoznacznie identyfikuje obiekt. Dopowiedzenia geograficzne stosowane przy deskryptorach przedmiotowych wyrażających obiekty w miejscowościach nie zawierają informacji na temat nadrzędnych jednostek podziału administracyjnego, tj. województwa, powiatu i gminy.

Przykłady:
150 __ |aPałac w Nieborowie
150 __ |aWieża Eiffla (Paryż)
150 __ |aPiramida Cheopsa (Giza)

 

  • Dopowiedzenia chronologiczne

Dopowiedzenie w postaci daty jednostkowej lub zakresu lat stosuje się w celu ujednoznacznienia lub objaśnienia nazw wydarzeń, okresów i innych deskryptorów przedmiotowych, dla których zakres chronologiczny jest cechą wyróżniającą, zwiększa wartość wyszukiwawczą lub jest istotną informacją dla użytkownika. Obowiązkowo dopowiedzenia chronologiczne stosuje się dla wydarzeń historycznych, wyborów, referendów, konstytucji, rewolucji itp.

Przykłady:
150 __ |aWojna stuletnia (1337-1453)
150 __ |aBitwa pod Parkanami (1683)
150 __ |aWybory prezydenckie w Polsce (1990)
150 __ |aPowstanie warszawskie (1944)

8.7 Odsyłacze

Obowiązkowo jako odsyłacze zapisuje się:

  • rozpowszechnione warianty nazwy przedmiotu;
  • pojęcia abstrakcyjne lub inne elementy rzeczywistości z tej kategorii, np. nazwy równorzędne, skrócone, potoczne, naukowe, popularne, spopularyzowane, uproszczone, archaiczne itp.;
  • nazwy obiektów (ulice, place oraz obiekty fizjograficzne i budowlane) położonych w obrębie danej miejscowości, zapisanych na drugim miejscu po nazwie miejscowości.

 

Dla zwiększenia wartości wyszukiwawczej dopuszcza się również stosowanie w funkcji odsyłacza całkowitego wariantu nazwy wyrażonej w liczbie gramatycznej odmiennej niż w deskryptorze oraz nazwy w innych wersjach językowych.

Przykłady:
150 __ |aPraca zespołowa
450 __ |aPraca grupowa

150 __ |aDelegacje
450 __ |aWyjazdy służbowe
450 __ |aPodróże służbowe

150 __ |aMeble
450 __ |aMebel

150 __ |aZarządzanie ryzykiem
450 __ |aRisk management

 

Deskryptory przedmiotowe powiązane są relacjami:

  • nadrzędności i/lub podrzędności między deskryptorami szerszymi i/lub węższymi znaczeniowo,
  • skojarzeniowymi między deskryptorami dowolnych typów.

Przykłady:
150 __ |aPraca w szczególnych warunkach
450 __ |aPraca w warunkach szczególnych
450 __ |aPraca w warunkach szkodliwych dla zdrowia
550 __ |wg|aPraca
550 __ |aUrlopy zdrowotne
550 __ |wh|aPraca nocna

150 __ |aGeografia językowa
450 __ |aGeografia lingwistyczna
450 __ |aLingwistyka arealna
550 __ |wg|aGeografia
550 __ |wg|aJęzykoznawstwo
550 __ |aDialektologia

150 __ |aKoszatniczka
450 __ |aDegu
450 __ |aOctodon degus
550 __ |wg|aGryzonie

8.8 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe,
  • dopowiedzenia różnych typów należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach,
  • dopowiedzenia tego samego typu należy oddzielać przecinkiem i odstępem,
  • dwie daty należy oddzielać łącznikiem,
  • przełom dwóch kolejno po sobie następujących lat należy oddzielić kreską ukośną „/” bez odstępów po jej obu stronach,
  • deskryptor nie kończy się kropką.

Przykłady:
150 __ |aKaskadowe arkusze stylów (CSS)
150 __ |aOdra (choroba)
150 __ |aOłtarz Wita Stwosza (Kościół Mariacki ; Kraków)
150 __ |aWojna stuletnia (1337-1453)

9. Deskryptor formy/rodzaju/gatunku

Deskryptory formalne wskazują formę dzieła, rodzaj lub gatunek opracowywanych dokumentów. Pojęcia te odnosi się do postaci fizycznej zbiorów lub do sposobu organizacji ich zawartości.

 

Forma dzieła stanowi ogólną klasę, do której można przyporządkować poszczególne dokumenty ze względu na wspólne cechy formalne (pole 380).

 

Rodzaj lub gatunek, w stosunku do formy dzieła, stanowi szczegółową klasę, do której można przyporządkować poszczególne dokumenty ze względu na wspólne cechy formalne (pole 655).

9.1 Forma deskryptora

Deskryptory wyrażające formę dzieła przejmuje się z ustalonej listy - Aneks 1. Forma dzieła.

W przypadku deskryptorów dla rodzaju lub gatunku przejmuje się najbardziej rozpowszechnioną wśród użytkowników języka polskiego nazwę potwierdzoną w źródłach.

Przykłady:
155 __ |aEsej
455 __ |aEseje
455 __ |aSzkice literackie
455 __ |aSzkic literacki

155 __ |aWiersz
455 __ |aMowa wiązana

155 __ |aPublikacje fachowe
455 __ |aPublikacja fachowa
455 __ |aWydawnictwa fachowe
455 __ |aKsiążka fachowa
455 __ |aKsiążki fachowe
455 __ |aLiteratura fachowa

 

W przypadku pokrewnych gatunków lub rodzajów dopuszcza się tworzenie deskryptorów zawierających obie nazwy połączone spójnikiem „i”, jeżeli jednoznaczne określenie formy jest niemożliwe, problematyczne lub stosowanie dwóch oddzielnych deskryptorów obniża wartość wyszukiwawczą.

Przykłady:
155 __ |aPieśń i piosenka
155 __ |aLegendy i podania
155 __ |aMowy i przemówienia
155 __ |aOpowiadania i nowele

9.2 Wersja językowa

Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa jest nazwą polską, przejmuje się ją jako deskryptor. Jeżeli najbardziej rozpowszechniona wśród użytkowników języka polskiego nazwa jest nazwą obcą, przejmuje się ją jako deskryptor i przy zapisie postępuje według zasad szczegółowych dla danego języka. Jeżeli nazwa polska i nazwa obca są równie rozpowszechnione, jako deskryptor przejmuje się nazwę polską.

Przykłady:
155 __ |aChanson de geste
155 __ |aSonata
155 __ |aKryminał
155 __ |aBourrée
155 __ |aMonografia
155 __ |aOpracowanie
155 __ |aEpitalamium
155 __ |aTygodnik opinii

 

Jeżeli nie można ustalić najbardziej rozpowszechnionej wśród użytkowników języka polskiego nazwy, w pierwszej kolejności przejmuje się nazwę ze źródeł specjalistycznych, np. słowników gatunków literackich, gatunków prasowych itp. W przypadku nazw obcych preferuje się nazwę występującą w analogicznych źródłach obcych.

Przykłady:
155 __ |aPowieść łotrzykowska
455 __ |aRomans łotrzykowski
455 __ |aRomans pikarejski
455 __ |aPicaresca
455 __ |aPicaro
455 __ |aPikareska
455 __ |aPikaro
455 __ |aPowieść szelmowska
455 __ |aRomans szelmowski
[forma deskryptora przejęta z Encyklopedii PWN]

155 __ |aTabloid
455 __ |aBrukowiec
455 __ |aGazeta brukowa
455 __ |aGazeta bulwarowa
455 __ |aBulwarówka (gazeta)
[forma deskryptora przejęta z SJP PWN]

9.3 Forma gramatyczna, szyk

Deskryptory formalne formy dzieła (zamknięta lista deskryptorów - Aneks 1. Forma dzieła) zapisuje się z w liczbie mnogiej z wyjątkiem trzech deskryptorów oznaczających rodzaje literackie - Proza, Poezja, Dramat (rodzaj) oraz deskryptora Muzyka.

Przykłady:
155 __ |aPublikacje naukowe
155 __ |aPublikacje fachowe
155 __ |aMapy
155 __ |aProza
155 __ |aPoezja
155 __ |aDramat (rodzaj)
155 __ |aMuzyka

 

Deskryptory formalne dla gatunków literackich, muzycznych, filmowych itp. zapisuje się w mianowniku liczby pojedynczej i w szyku naturalnym, chyba że zasady gramatyczne stanowią inaczej. W liczbie mnogiej zapisuje się nazwy gatunkowe, których forma w liczbie pojedynczej byłaby nieadekwatna.

Przykłady:
155 __ |aHaiku
155 __ |aSonata
155 __ |aSerial komediowy

155 __ |aWariacje (fortepian)
155 __ |aWzory umów
155 __ |aAnegdoty

 

W liczbie mnogiej zapisuje się nazwy dwóch gatunków połączonych spójnikiem „i”. W przypadku wątpliwości preferuje się zapis w liczbie pojedynczej.

Przykłady:
155 __ |aOpowiadania i nowele
155 __ |aBajki i baśnie

ale:

155 __ |aPieśń i piosenka

9.4 Dopowiedzenia

W deskryptorach formy/rodzaju/gatunku stosuje się dopowiedzenia w celu rozróżnienia lub ujednoznacznienia nazwy. W pozostałych przypadkach dopowiedzenia stosuje się według zasad ogólnych.

Przykład:
155 __ |aFantazja (utwór muzyczny)

 

W przypadku form muzycznych stosuje się dopowiedzenia uzupełniające w postaci określenia obsady wykonawczej. Nazwy instrumentów, głosów i zespołów przejmuje się z bazy deskryptorów, a poszczególne sekcje rozdziela się przecinkiem lub spójnikiem „i”, przed ostatnim elementem obsady. Ilość instrumentów w sekcji, w przypadku dwóch lub większej ich liczby, oznacza się cyfrą arabską ujętą w nawiasy okrągłe i zapisuje się po nazwie sekcji.

Przykłady:
155 __ |aMazurek (fortepian)
155 __ |aSonata (altówka)
155 __ |aGawot (fortepian)
155 __ |aSonata (flet i b.c.)
155 __ |aSonata (flet i fortepian)
155 __ |aSonata (flet (2))
155 __ |aSonata (flet (3))
155 __ |aPolonez (chór mieszany i fortepian)
155 __ |aPolonez (fortepian (4 ręce))
155 __ |aTrio (altówka, wiolonczela i fortepian)
155 __ |aSuita (skrzypce (2), altówka i b.c.)

9.5 Odsyłacze

Obowiązkowo tworzy się następujące odsyłacze:

  • rozpowszechnione warianty nazwy formy dzieła, rodzaju lub gatunku;
  • nazwy w innej liczbie gramatycznej niż przyjęta forma deskryptora z uwzględnieniem zasad ogólnych tworzenia deskryptora formalnego (9.1.3);
  • nazwy w mianowniku liczby pojedynczej, jeżeli deskryptor złożony jest z nazw dwóch form dzieła lub gatunków wyrażonych w mianowniku liczby mnogiej i połączonych spójnikiem „i”. Należy w takiej sytuacji utworzyć osobne odsyłacze dla poszczególnych składników deskryptora;
  • rozpowszechnione wśród użytkowników języka polskiego nazwy w innych wersjach językowych.

Przykłady:
155 __ |aFan fiction
455 __ |aFanfikcja
455 __ |aFanfic

155 __ |aSonata
455 __ |aSonaty
455 __ |aForma sonatowa
455 __ |aSonatina

155 __ |aBajki i baśnie
455 __ |aBajka
455 __ |aBaśń

155 __ |aKsięga zmarłych
455 __ |aLiber mortuorum
455 __ |aLiber defunctorum

155 __ |aNon-camera
455 __ |aAnimacja bezkamerowa
455 __ |aCameraless animation films
455 __ |aAnimation without camera
455 __ |aDirect animation

 

Deskryptory formy/rodzaju/gatunku powiązane są relacjami:

  • nadrzędności i/lub podrzędności między deskryptorami szerszymi i/lub węższymi znaczeniowo,
  • skojarzeniowymi między deskryptorami dowolnych typów.

Przykład:
155 __ |aPowieść
455 __ |aPowieści
550 __ |wg|aRodzaje i gatunki literackie
555 __ |aKryminał
555 __ |aHorror
555 __ |wh|aPowieść historyczna
555 __ |wh|aPowieść przygodowa
555 __ |wh|aPowieść obyczajowa

9.6 Znaki umowne

W celu rozdzielenia poszczególnych części deskryptora należy stosować znaki umowne:

  • dopowiedzenie należy ujmować w nawiasy okrągłe;
  • w przypadku form muzycznych dopowiedzenia w postaci obsady wykonawczej oddziela się przecinkiem lub spójnikiem „i”, podając ilość obsadzanych instrumentów oznaczoną liczbą arabską ujętą w nawiasy okrągłe;
  • deskryptor nie kończy się kropką.

Przykłady:
155 __ |aFantazja (utwór muzyczny)
155 __ |aPolonez (chór mieszany i fortepian)
155 __ |aPolonez (fortepian (4 ręce))

10. Deskryptory ujęciowe

Deskryptory ujęciowe indeksowane są w polu 658 rekordu bibliograficznego i służą przypisaniu treści materiału bibliotecznego do wybranych dziedzin nauki i sztuki oraz poszczególnych sfer aktywności człowieka.

 

Deskryptory ujęciowe dzielą sie na:

 

Deskryptory dziedzin nauki i sztuki

    1. Archeologia
    2. Architektura i budownictwo
    3. Bezpieczeństwo i wojskowość
    4. Bibliotekarstwo, archiwistyka, muzealnictwo
    5. Biologia
    6. Chemia
    7. Edukacja i pedagogika
    8. Etnologia i antropologia kulturowa
    9. Filozofia i etyka
    10. Fizyka i astronomia
    11. Geografia i nauki o Ziemi
    12. Gospodarka, ekonomia, finanse
    13. Historia
    14. Informatyka i technologie informacyjne
    15. Inżynieria i technika
    16. Językoznawstwo
    17. Kultura fizyczna i sport
    18. Kultura i sztuka
    19. Literaturoznawstwo
    20. Matematyka
    21. Media i komunikacja społeczna
    22. Medycyna i zdrowie
    23. Nauka i badania
    24. Ochrona środowiska
    25. Opieka nad zwierzętami i weterynaria
    26. Polityka, politologia, administracja publiczna
    27. Prawo i wymiar sprawiedliwości
    28. Psychologia
    29. Religia i duchowość
    30. Rolnictwo i leśnictwo
    31. Socjologia i społeczeństwo
    32. Transport i logistyka
    33. Zarządzanie i marketing

 

 Deskryptory dotyczące sfer życia

    1. Dom i ogród
    2. Hobby i czas wolny
    3. Kulinaria
    4. Podróże i turystyka
    5. Praca, kariera, pieniądze
    6. Rodzina, relacje międzyludzkie
    7. Rozwój osobisty
    8. Styl życia, moda i uroda

 

Zasady stosowania deskryptorów ujęciowych zostały omówione w "Materiałach metodycznych" - deskryptory ujęciowe.