Starodruki

Wstęp

Od wielu lat polscy bibliotekarze odczuwają brak jednolitych i aktualnych przepisów katalogowania wszystkich typów zbiorów bibliotecznych, w tym również starych druków. Prezentowane opracowanie stara się wyjść naprzeciw oczekiwaniom środowiska i kodyfikuje przepisy katalogowania.


Opracowane przez Bibliotekę Narodową Przepisy katalogowania książek starają się pogodzić różne, czasami sprzeczne podejścia: z jednej strony dobrze ugruntowany zwyczaj i tradycja opisu bibliograficznego mocno osadzonego w standardzie ISBD obecnym w polskich bibliotekach od kilkudziesięciu już lat, z drugiej próby zmiany paradygmatu opisu bibliograficznego związane z dynamicznie rozwijającym się standardem RDA, następnie potrzeby i wygodę użytkowników bibliotek (przede wszystkim czytelność, zrozumiałość i nieprzeładowanie opisów i danych w nich zawartych), wreszcie wymogi krajowej centrali bibliograficznej — mając na celu opracowanie miarodajnych, jednoznacznych i możliwie precyzyjnych opisów bibliograficznych.


Przepisy katalogowania starych druków, podobnie jak innych typów dokumentów, oparto na zaktualizowanym w ostatnich latach standardzie ISBD w jego skonsolidowanej postaci, w niewielkim tylko stopniu wzbogaconym o rozwiązania przejęte ze standardu RDA (rezygnacja ze stosowania skrótów, rezygnacja z reguły wyliczania do 3 elementów, rezygnacja z poprawiania i komentowania błędów w miejscu ich wystąpienia, wprowadzenie reguły „bierz, co widzisz”). Zrezygnowano także z rozróżnienia trzech stopni szczegółowości opisu bibliograficznego, wychodząc z założenia, że opis powinien być możliwie szczegółowy, a stopień wykorzystania danych w różnych sposobach ich prezentacji nie powinien wynikać z przepisów katalogowania.

 

Istotne uzupełnienie tekstu Przepisów katalogowania stanowią aneksy, w których zamieszczono wykazy norm i zaleceń międzynarodowych dotyczących konwersji znaków i alfabetów niełacińskich na znaki łacińskie, skrótów dopuszczonych do stosowania w opisie bibliograficznym oraz słownik terminologiczny.

1. Zasady ogólne

1.1 Zawartość i budowa opisu

Opis bibliograficzny starodruku może zawierać następujące elementy zebrane w siedmiu strefach (występowanie poszczególnych elementów jest uzależnione od budowy i/lub zawartości publikacji):

 

a) strefa tytułu i oznaczenia odpowiedzialności:

  • tytuł właściwy
  • dodatek (dodatki) do tytułu
  • tytuł pracy współwydanej (tytuły prac współwydanych)
  • oznaczenie (oznaczenia) części
  • tytuł (tytuły) części
  • oznaczenie (oznaczenia) odpowiedzialności

 

b) strefa wydania:

  • oznaczenie wydania
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania
  • dodatkowe oznaczenie wydania
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące dodatkowego oznaczenia wydania

 

c) strefa adresu wydawniczego (strefa publikacji, produkcji, dystrybucji itp.):

  • miejsce wydania
  • nazwa wydawcy
  • data wydania
  • miejsce druku
  • nazwa drukarni
  • data druku

 

d) strefa opisu fizycznego:

  • określenie objętości druku
  • oznaczenie ilustracji
  • format druku

 

e) strefa serii i książki wielotomowej:

  • tytuł właściwy serii i/lub książki wielotomowej
  • dodatki do tytułu serii i/lub książki wielotomowej
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące serii i/lub książki wielotomowej
  • oznaczenie podserii
  • tytuł podserii
  • numeracja związana z serią i/lub książką wielotomową

 

f) strefa uwag

 

g) strefa identyfikatora:

  • fingerprint.

 

W katalogowanej pozycji większość elementów może:

  • wystąpić kilkakrotnie w tym samym języku i/lub systemie pisma, zawierając kolejne dane (np. kilka dodatków do tytułu, miejsc wydania)
  • być powtórzona w innym języku i/lub systemie pisma jako tak zwany element równoległy (np. tytuł równoległy, równoległy dodatek do tytułu, równoległe oznaczenie wydania).

 

Dobór elementów opisu bibliograficznego oraz ich kolejność w obrębie poszczególnych stref ustalają dalsze przepisy.

1.2 Forma graficzna opisu

1.2.1 Układ graficzny


Układ graficzny dotyczy sposobu prezentacji opisów w różnego rodzaju zbiorach informacji o dokumentach, a zwłaszcza bibliografiach, w tym bibliografii narodowej, nie dotyczy jednak bibliografii załącznikowych i przypisów bibliograficznych. W katalogach komputerowych sposób prezentacji danych jest zdefiniowany przez tzw. szablony wyświetlania uwzględniające różne przesłanki, nie tylko przepisy katalogowania i ścisłe stosowanie określonych w nich znaków umownych.

 

Kolejne strefy opisu bibliograficznego podaje się w ciągłości wiersza. Tylko strefę uwag oraz strefę identyfikatora i sposobu uzyskania książki podaje się od nowego wiersza z wcięciem.

 

Każdą strefę, oprócz pierwszej, pisaną w ciągłości wiersza poprzedza się kropką, odstępem, myślnikiem, odstępem (. — ). Jeżeli daną strefę zaczyna się od nowego wiersza z wcięciem (co wyraźnie oddziela ją od strefy poprzedniej), należy pominąć znak umowny poprzedzający strefę. Zastępuje się go kropką umieszczoną na końcu poprzedniej strefy.

 

Jeżeli strefa powtarza się w ciągłości wiersza, każde jej powtórzenie poprzedza się kropką, odstępem, myślnikiem, odstępem (. — ). Jeżeli strefa zostaje powtórzona od nowego wiersza, nie stosuje się znaku umownego poprzedzającego strefę.

 

Jeżeli w opisie nie występuje pierwszy element strefy, znaki umowne poprzedzające dalszy element strefy, który w tej sytuacji rozpoczyna strefę, pomija się, zastępując je w zapisie w ciągłości wiersza kropką, odstępem, myślnikiem, odstępem (. — ) poprzedzającymi strefę (np. w odniesieniu do dodatkowego oznaczenia wydania przy braku oznaczenia wydania jako takiego).

Przykład 1.
[Wydanie A, Wariant D]

Przykład 2.
[Wariant A]

Do opisu nie włącza się stref lub elementów, które nie mają zastosowania w opisie danej publikacji, pomija się również znaki umowne poprzedzające lub zamykające taką strefę lub element (np. oznaczenie ilustracji w opisie książki bez materiału ilustracyjnego, strefę serii w przypadku książki nienależącej do żadnej serii).

 

1.2.2 Znaki umowne


Znaki umowne stosuje się w celu oddzielenia kolejnych stref opisu bibliograficznego oraz wyróżnienia poszczególnych elementów w obrębie stref.

 

Każdy element opisu bibliograficznego poprzedza się lub oddziela znakami umownymi. Znak umowny poprzedzający element opisu pomija się, jeżeli dany element rozpoczyna strefę.

 

Jeżeli dany element powtarza się, to każde jego wystąpienie poprzedza się znakami umownymi właściwymi dla tego elementu.

 

Przed i po znaku umownym występuje odstęp (pojedyncza spacja na klawiaturze) w celu zaznaczenia jego funkcji znaku oddzielającego. Wyjątek stanowią przecinek (,) i kropka (.), których nie poprzedza się odstępem, odstęp powinien występować tylko po nich.

 

Nawiasy zwykłe ( () ) i kwadratowe ( [] ) traktuje się jako jeden znak (znak dwuelementowy), stosując odstęp przed pierwszym (otwierającym) i po drugim (zamykającym) nawiasie (elemencie znaku). Przed nawiasem zwykłym lub kwadratowym i po nim może wystąpić tylko pojedyncza spacja. Jeżeli po zamykającym nawiasie zwykłym lub kwadratowym występuje przecinek lub kropka jako znak umowny albo inny znak interpunkcyjny przejęty z katalogowanej pozycji — nie stosuje się odstępu.

 

W nawiasie kwadratowym ( [] ) podaje się informacje znalezione poza podstawowym źródłem danych. Jeżeli następujące po sobie elementy w tej samej strefie przejęto spoza podstawowego źródła danych, każdy z nich należy ująć w odrębny nawias kwadratowy.

Przykład 3.
[Warszawa] : [Michał Gröll], [po 5 V 1791]
[Strefa uwag: Miejsce wydania, nazwa wydawcy oraz data wydania za Estr XV-XVIII.]

Przykład 4.
[Miejsce nieznane] : [wydawca nieznany], [1767]
[Strefa uwag: Rok wydania na podstawie tytułu.]

Dobór znaków umownych oraz ich stosowanie w obrębie poszczególnych stref ustalają dalsze przepisy. Na początku omówienia każdej strefy przedstawiono odpowiednie dla niej, najczęściej spotykane schematy stosowania znaków umownych.

 

1.2.3 Grupowanie elementów równoległych


Każdą przejmowaną do opisu wersję równoległą elementu (tj. wyrażoną w innym języku i/lub systemie pisma) poprzedza się znakiem równości z odstępem po obu jego stronach ( = ).

Przykład 5.
Pieśni katholickie nowo reformowane z polskich na łacinskie, a z łacińskich na polskie przełożone, niektore też nowo złożone = Cantiones catholicae nunc recens reformatae, et ex Polonicis Latinae, ex Latinis Polonicae factae, nonnullae nouiter compositae / opera S.S.I. cum gratia et priuilegio S. R. M.
[Tytuł równoległy.]

Przykład 6.
Sphaera sapientiae in ostio aperto = Die Sphaer oder Circkel der Weisheit in einer Offenen Thür, in welcher die bisher verborgenen Geheymnüssen entdeckt und offenbaret werden, so wohl in der H. Schrifft, als auch in der Natur, in der wahren Theologia und Physisophia, nach der heimlich verborgenen Weisheit und Theosophia, zum rechten und wahren Erkentnus der Obern und Vntern in rechter gründlicher Gewisheit und Warheit. In Sieben unterchiedenen Capitulen dargezeigt aufs kürtzette durch des Geistes darreichung in welchem eitel sonderbare dinsge gehandelt werden davon man sonst zuvor nichts vernommen hat zum Lobe Gottes von welchem alle Weisheit compt undzu Liebe den Jungern der Weisheit und Warheit und zur Freunden den Frommen
[Tytuł równoległy.]

Jeżeli w źródle danych występują wersje równoległe następujących po sobie elementów opisu bibliograficznego i można przejąć je do opisu w kolejności ich występowania w źródle danych, znakiem równości poprzedza się całą taką grupę, natomiast wewnątrz niej stosuje się odpowiednie znaki umowne przypisane do poszczególnych elementów opisu bibliograficznego.

Przykład 7.
Le voyage du prince de Conty en Pologne / par Mr. de Lislebonne = oder Die Reise Des Printzen von Conty nach Pohlen / Ins Teutsche übersetzt durch Rochaudo
[Tytuł równoległy i równoległe oznaczenie odpowiedzialności.]

1.3 Podstawa opisu

Podstawą opisu jest druk kompletny. Tylko dla unikatów lub w przypadkach wyczerpania wszelkich możliwości ustalenia danych o pełnym egzemplarzu można podać w nawiasach kwadratowych dane umowne. Odpowiednią uwagę należy wówczas podać w strefie uwag.

1.4 Źródła danych

Wybór głównego źródła danych zależy od typu publikacji. Ogólne kryteria to:


a. kompletność informacji służącej do identyfikacji:
    źródło podające najpełniejsze, najbardziej przejrzyste i miarodajne informacje


b. styczność źródła względem informacji:
    źródło najbliższe zawartości publikacji, takie jak źródło wewnętrzne


c. stabilność źródła danych:
    najbardziej trwałe źródło.

 

1.4.1 Kolejność źródeł danych


Dane do opisu należy przejmować z następujących źródeł, zachowując podaną niżej kolejność:

 

1. strona tytułowa, a jeżeli książka ma dwie lub więcej stron tytułowych — główna strona tytułowa

 

2. jeżeli brak strony tytułowej — substytut strony tytułowej, czyli ta część książki (strona, część strony lub inna część książki), która zawiera tytuł właściwy książki (karta przedtytułowa, frontispis, kolofon, incipit, explicit, przywilej drukarski – czasem także autorski – imprimatur, tytuł nagłówkowy, żywa pagina itp.). Substytut strony tytułowej zastępuje nieobecną stronę tytułową, jest traktowany jak podstawowe źródło danych.


3. inne preliminaria, tzn. verso karty tytułowej, imprimatur, przywilej drukarski, frontispis, karta przedtytułowa, również oprawa i grzbiet (ale tylko wtedy, gdy są integralną częścią oryginalnej postaci wydania), także kolofon, incipit, explicit


4. inne części książki np. wstęp, przedmowa, dedykacja, tekst główny, dodatki do tekstu, żywa pagina


5. źródła spoza opisywanego druku, np. bibliografie, w tym narodowe, katalogi, uznane wydawnictwa informacyjne, także internetowe.

 

1.4.2 Główne źródła danych


Jeżeli występują co najmniej dwa źródła danych, które mogą być głównym źródłem danych dla publikacji, wówczas wybiera się źródło występujące jako pierwsze, poza następującymi przypadkami:


1. Jeżeli publikacja zawiera główne źródła danych w co najmniej dwóch językach i/lub systemach pisma, wówczas za główne źródło danych uznaje się:


a. źródło w języku i/lub systemie pisma, które odpowiada językowi i/lub systemowi pisma zawartości lub dominuje w zawartości druku


b. źródło w języku i/lub systemie pisma przekładu, jeżeli wiadomo, że publikacja jest tłumaczeniem


c. źródło w oryginalnym języku i/lub systemie pisma, w którym zawartość jest wyrażona


d. źródło występujące jako pierwsze


2. Jeżeli publikacja zawiera główne źródła danych noszące różne daty, należy wybrać źródło oznaczone późniejszą albo najpóźniejszą datą.

 

Druki w postaci jednej karty lub składki (np. druki ulotne, urzędowe) w całości stanowią główne źródło danych.

 

Główna strona tytułowa

 

Jeżeli informacje tradycyjnie występujące na stronie tytułowej są podane bez powtórzeń na recto i verso karty tytułowej, na następnych kartach lub na dwóch stronach na rozwarciu (na stronach przylegających — tzw. tytuł rozkładowy), należy te karty i strony traktować łącznie jako główną stronę tytułową.

 

Jeżeli książka ma dwie lub więcej stron tytułowych w tym samym języku i/lub systemie pisma, jako główną stronę tytułową należy traktować:


1. stronę tytułową z najpóźniejszą datą wydania
2. stronę drukowaną (składaną, a nie frontispis)
3. pierwszą stronę recto
4. stronę tytułową przedstawiającą książkę w aspekcie, którego dotyczy opis, np.:

  • przy opisie pojedynczego tomu książki wielotomowej — stronę tytułową dotyczącą opisywanego tomu, a nie całości książki wielotomowej
  • dla wydawnictwa zwartego w obrębie serii — analityczną stronę tytułową

 

Jeżeli książka ma dwie lub więcej stron tytułowych w różnych językach i/lub systemach pisma, jako główną stronę tytułową należy traktować stronę tytułową w języku i/lub systemie pisma:


1. zawartości książki
2. głównej części książki
3. dominującym w książce
4. przekładu, jeżeli wiadomo, że książka jest tłumaczeniem
5. w oryginalnym języku i/lub systemie pisma, w którym zawartość jest wyrażona


a jeśli tych kryteriów nie da się zastosować:


6. prawą z dwóch stron tytułowych na rozwarciu lub
7. pierwszą prawą z dwóch lub więcej stron tytułowych.

 

Strony tytułowe niewybrane jako główne źródło danych uznaje się za preliminaria.

 

Substytut strony tytułowej

 

Jeżeli nie można wybrać substytutu strony tytułowej zgodnie z podanymi wyżej kryteriami, źródła danych należy uwzględniać w następującej kolejności:

  • kolofon
  • strona przedtytułowa
  • inne preliminaria
  • tytuł nagłówkowy
  • tytuł z metryki
  • żywa pagina
  • incipit
  • explicit
  • początkowe słowa tekstu głównego
  • początkowe słowa całego druku.

 

Tylko jedna strona, część strony lub część druku może być wyznaczona jako substytut strony tytułowej dla danego opisu.

 

1.4.3 Podstawowe źródła danych


Poszczególne strefy opisu bibliograficznego mają wyznaczone podstawowe źródła, z których przede wszystkim należy przejmować dane. Informacje pochodzące z innych źródeł niż podstawowe dla danej strefy należy przejmować do opisu w nawiasie kwadratowym lub podawać tylko w strefie uwag, stosownie do dalszych szczegółowych postanowień.

1.5 Język i system pisma

Stosuje się dwie zasady, w zależności od strefy opisu.

 

Elementy opisu przejmowane z katalogowanej pozycji, a więc należące do:

  • strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności
  • strefy wydania
  • strefy adresu wydawniczego
  • strefy serii i książki wielotomowej
  • strefy uwag (dotyczy tylko tych uwag, w których podaje się dane przejmowane z katalogowanej pozycji, np. tytuł oryginału, warianty tytułów cytata bibliograficzna)

podaje się w języku i/lub systemie pisma, w jakim zapisano je w źródle danych. W razie potrzeby znaki i litery niełacińskie poddaje się konwersji (transliteruje, transkrybuje lub latynizuje) na znaki łacińskie według norm i zaleceń międzynarodowych podanych w Aneksie nr 20.

 

Jeżeli tytuł publikacji jest w niej wyrażony w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, stosuje się odpowiednie kryteria wyboru tytułu właściwego.

 

Jeżeli poszczególne inne elementy opisu są wyrażone w publikacji w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, do opisu przejmuje się przede wszystkim wersję w języku i/lub systemie pisma tytułu właściwego, a gdy takiej wersji brak — wersję podaną jako pierwszą.

 

Wersje w innych językach i/lub systemach pisma podaje się jako wersje równoległe, o ile szczegółowe postanowienia nie nakazują innego rozwiązania.

 

Elementy opisu, które nie są przejmowane z katalogowanej pozycji, tylko formułowane przez katalogującego, a więc należące do:

  • strefy opisu fizycznego
  • strefy uwag (nie dotyczy uwag, w których podaje się dane przejmowane z katalogowanej pozycji, np. tytuł oryginału, warianty tytułów, cytata bibliograficzna)
  • strefy identyfikatora i sposobu uzyskania książki
  • podaje się w języku polskim.

1.6 Pisownia

1.6.1 Forma gramatyczna, ortografia


Elementy opisu przejmowane z katalogowanej pozycji, a więc należące do:

  • strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności
  • strefy wydania
  • strefy adresu wydawniczego
  • strefy serii i książki wielotomowej
  • strefy uwag (dotyczy tylko części uwag)

podaje się w formie, w jakiej występują w źródle danych, o ile postanowienia dotyczące danego elementu nie nakazują przyjęcia innego rozwiązania.

 

Zachowuje się sformułowania, pisownię i formy gramatyczne, to znaczy:

  • nie uwspółcześnia się pisowni

Przykład 8.
Dyaryusz Senatu Seymu Królestwa Polskiego

Przykład 9.
Statvta prawa y constitvcie koronne łacinskie y polskie z Statutow Łaskiego y Herborta y z constitvciy koronnych zebrane y na ksiąg dziesięcioro, na częsci, tytuły, prawa y paragraphy / za powodem iasnie wielmożnego świeżey pamięci pana Mikolaia Firleia z Dąbrowice woiewody krakowskiego etc. spisane, sporządzone y wydane przez Iana Ianvszowskiego

  • nie poprawia się ani nie komentuje pomyłek, błędów, literówek czy niepoprawnych znaków diakrytycznych w miejscu ich wystąpienia

Przykład 10.
Kazania o siedmi sakramentach Kościoła s. katolickiego, do ktorych są przydane Kazania przygodne o rozmaitych nabozeństwach wedle czasu, ktorych iest wypisany na przodku regestr / czynione y napisane od x. Piotra Skargi Societatis Iesv za dozwoleniem starszych

  • nie zmienia się form gramatycznych

Przykład 11.
Rozaniec Panny Maryey, teraz nowo w Krakowie v s. Troyce reformowany : wyrażona jest w pierwszym traktacie zacność, w wtorym odpusty, w trzecim sposob rozmyślania, w ostatnim porządek y powinność panow starszych iako też y inszey braciey zgromadzenia tego S. / przez księdza Abraama Bzowskiego Pisma Świętego lektora zakonu Świętego Dominika
[Nazwę autora pozostawiono w dopełniaczu.]

  • nie rozwija się skrótów, zachowuje się występujące inicjały, akronimy i skróty literowe (np. JKMci, Ks. Lit.)

Przykład 12.
Dziekowanie koscielne za zwycięstwo multańskie dane od Pana Boga tey Koronie, ktore się poczęło w dzień ś. Iadwigi 15 dnia, a skończyło się w dzień Przeniesienia ś. Woyciecha 20 dnia października abo octobra Roku Pańskiego 1600
[Zachowano skróty występujące w tytule właściwym.]

Przykład 13.
Francf. : [Theodorus de Bry, dziedzice], 1600
[Zachowano skróty występujące w nazwie miejsca wydania.]

  • ściągnięcia i skróty będące kontynuacją tradycji rękopiśmiennej skracania długich i/lub często spotykanych słów należy, w miarę możliwości, rozwiązywać; każde uzupełnienie ujmuje się w osobny nawias kwadratowy (np. „Iudiciu[m]”, a nie „Iudiciū”; „c[a]eterarum”, nie „cęterarum”, „Lipsi[i]”, a nie „LipsI”)

Przykład 14.
Processus juris breuior Joa[n]nis Andr. / per Gregoriu[m] Shamotulanu[m] Juris po[n]tificij doctore[m] p[ro] tyrunculis resolutus, cu[m] practica exe[m]plari in Regno Polonie circa strepitu[m] fori sp[irit]ualis obseruari solita, denuo iterum reuisus et auctus
[W druku: Processus Juris breuior Joānis Andr. / per Gregoriū Shamotulanū Juris pōtificij doctorē ˏp tyrunculis resolutus, cū practica exēplari in Regno Polonie circa strepitū fori spūalis obseruari solita, denuo iterum reuisus et auctus.]

Jeżeli znaczenie skrótu lub formy ściągniętej nie jest pewne, na końcu uzupełnienia stawia się znak zapytania, np. amico[rum?]. Jeżeli nie można ustalić znaczenia skrótu lub formy ściągniętej, przy każdym z nich umieszcza się znak zapytania ujęty w nawias kwadratowy, np. amico[?], [?]s.

  • bez zmian przejmuje się znaki interpunkcyjne, w tym wielokropek, przy czym:
  • znak równości ( = ) występujący w funkcji łącznika wewnątrzwyrazowego zamienia się na łącznik wewnątrzwyrazowy ( - )
  • kreskę ukośną ( / ) użytą w dokumencie w charakterze przecinka zastępuje się przecinkiem ( , )
  • cudzysłów — niezależnie od formy graficznej występującej w źródle danych — należy oddawać za pomocą jednej formy graficznej, domyślnej dla danego systemu komputerowego (dostępnej „z klawiatury”), np. " ". W niniejszych Przepisach jako formę obowiązującą przyjęto zgodny z polskimi zasadami interpunkcji cudzysłów podwójny: „ ”.
  • nie zapisuje się akcentów wyrazowych ani pochylenia samogłosek nad polskimi i łacińskimi literami (á, ä, ŷ, ĩ itp.)
  • nie dodaje się rozwiązania słownego liczebników wyrażonych cyframi; zachowuje się liczebniki pisane cyframi rzymskimi
  • wszystkie formy graficzne spójnika „et” oddaje się za pomocą znaku znak „&”
  • nie uwzględnia się różnorodnych form liter, jeżeli z punktu widzenia współczesnej ortografii nie mają one znaczenia:
  • podwójne duże lub małe „VV” zapisuje się jako „W” np.:

– VVolfgangus = Wolfgangus
– vv Krakowie = w Krakowie
– ale Matthias Vvesenbecius oraz Matthias Vuesenbecius

  • długie „ʃ” występujące samodzielnie lub w połączeniu z innymi literami zapisuje się jako „s”: np. „ʃt” = „st”
  • znak „ʒ” występujący samodzielnie lub w połączeniu z innymi literami zapisuje się jako „z”, np. „ʃʒ” = „sz”
  • znaki typograficzne, symbole i cyfry zapisuje się w takiej formie, w jakiej występują w źródle danych. Jeżeli jakiegoś znaku czy symbolu nie można przejąć do opisu ze względów technicznych, zastępuje się go opisem lub odpowiednikiem literowym albo słownym ujętym w nawias kwadratowy i w razie potrzeby podaje uwagę wyjaśniającą w strefie uwag.

 

Sprostowania, komentarze, wyjaśnienia podaje się tylko w strefie uwag.

 

Wyjątki:

  • występujące w tytule nawiasy kwadratowe należy oddawać przez nawiasy zwykłe. Inne rodzaje nawiasów należy przejmować bez zmian. Jeżeli jednak cały tytuł właściwy ujęty jest w źródle danych w jakiekolwiek nawias, należy w opisie pominąć ten nawias. Powyższe zasady dotyczą wszystkich elementów opisu.
  • jeżeli tytuł właściwy zawiera w sobie tytuł innego dzieła lub cytat wyróżniony w źródle danych wyłącznie kursywą, ujmuje się je w cudzysłów w celu zachowania zamierzonego graficznego wyróżnienia tej części tytułu
  • znak równości występujący w funkcji łącznika wewnątrzwyrazowego zamienia się na łącznik wewnątrzwyrazowy
  • cudzysłów — niezależnie od formy graficznej występującej w źródle danych — należy oddawać za pomocą jednej formy graficznej, domyślnej dla danego systemu komputerowego (dostępnej „z klawiatury”), np. " ". W niniejszych Przepisach jako formę obowiązującą przyjęto zgodny z polskimi zasadami interpunkcji cudzysłów podwójny: „ ”.
  • znaki interpunkcyjne i typograficzne poprzedzające dodatki do tytułu pomija się, zamieniając je na znak umowny poprzedzający dodatek do tytułu — dwukropek z odstępem po obu stronach znaku ( : ).

 

1.6.2 Duże i małe litery


Pierwsza litera pierwszego wyrazu każdej strefy opisu bibliograficznego powinna być zapisana dużą literą. Ponadto w przypadku niektórych elementów lub części elementów opisu (np. tytuł sekcji, tytuł równoległy, tytuł oboczny) pierwsza litera pierwszego wyrazu tego elementu również powinna być pisana dużą literą.

 

W pozostałych przypadkach duże i małe litery zapisuje się zgodnie z zasadami ortograficznymi języka użytego w opisie, niezależnie od sposobu zapisu w źródle danych.

Przykład 15.
Bibliotheca Germanica sive Notitia scriptorum rerum Germanicarum quatuor partibus absoluta guarum I. Eos complectitur auctores, qui de Germaniae veteris & recentioris situ & qualitate [...] scripserunt: II. Auctores illos recenset, qui Res gestas, potissimum vero in Germania partim a condito partim vero a redemto Orbe ad nostra usque tempora literarum monumentìs consignarunt, III. Augustissimorum imperatorum Romanorum Germanicorum a Carolo M ad potentissimum & invictissimum Dn. Leopoldum P. Fel. Aug. [...] explicat: IV. Eos sistit auctores, qui de singularum Germaniae Provinciarum situ illustrissimis atque serenissimis earum principibus [...] prodiderunt / collecta a Michaele Hertzio, Histor. P.P.
[Pierwsze słowo tytułu obocznego zapisuje się dużą literą.]

Przykład 16.
Pieśni katholickie nowo reformowane z polskich na łacinskie, a z łacińskich na polskie przełożone, niektore też nowo złożone = Cantiones catholicae nunc recens reformatae, et ex Polonicis Latinae, ex Latinis Polonicae factae, nonnullae nouiter compositae / opera S.S.I. cum gratia et priuilegio S. R. M.
[Pierwsze słowo każdego tytułu równoległego zapisuje się dużą literą.]

 

1.6.3 Stosowanie skrótów


Zrezygnowano ze stosowanych dotychczas łacińskich czy polskich skrótów umownych oraz skracania wyrazów typowych regulowanego niegdyś przez odpowiednie normy.

 

Elementy opisu przejmowane z katalogowanej pozycji, a więc należące do:

  • strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności
  • strefy wydania
  • strefy adresu wydawniczego
  • strefy serii i książki wielotomowej
  • strefy uwag (dotyczy tylko części uwag)

podaje się w takiej formie, w jakiej występują w źródle danych, nie rozwija się więc zastanych skrótów ani samodzielnie nie skraca żadnych danych.

 

Jedynym wyjątkiem jest oznaczenie części występujące w dwóch strefach: w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności oraz w strefie serii i książki wielotomowej. Określenia towarzyszące numeracji części skraca się według wykazu skrótów (zobacz Aneks nr 15).

 

W przypadku elementów opisu, które w swoim brzmieniu nie są przejmowane z katalogowanej pozycji, tylko formułowane samodzielnie przez katalogującego, a więc należących do:

  • strefy opisu fizycznego
  • strefy uwag

można stosować skróty, jednak w bardzo ograniczonym zakresie. Wykaz skrótów dopuszczonych do stosowania w opisie bibliograficznym podano w Aneksie nr 15.

 

1.6.4 Skracanie danych


W opisie bibliograficznym nie skraca się danych. W drodze wyjątku dozwolone jest stosowanie opuszczeń w przypadku bardzo długich tytułów, przy czym zalecane jest przejmowanie tytułu w całości, zgodnie z zasadą „bierz, co widzisz”. Innych elementów opisu bibliograficznego (np. oznaczenie odpowiedzialności, nazwa wydawcy) nie należy skracać.

 

Opuszczenia zaznacza się wielokropkiem ujętym w nawias kwadratowy ( […] ).

 

Zasady skracania tytułu:

  • zachować należy co najmniej trzy pierwsze wyrazy tytułu
  • w przypadku tytułów o podobnych wyrazach początkowych należy zachować dane umożliwiające identyfikację druku
  • nie należy zmieniać sensu i poprawności gramatycznej tytułu
  • zachować należy elementy
  • mające znaczenie informacyjne (np. nazwy osób, miejsc, daty)
  • charakterystyczne dla druków specjalnych (druków urzędowych, dysertacji, panegiryków).

Przykład 17.
Praxis nova & expeditissima mensurandi geometrice, quasuis distantias, altitudines [...] sine vsu Ordinario Regulae proportionum [...], accesserunt huic praxi duae aliae praxes multo faciliores, si tabulae addantur gradus fixi vel mobiles. Item modus mensurandi quamvis longitudinem et delineandi mappas [...] / avthore P. Stanislao Solski Polono Societatis Iesv anno domini M.DV.LXXXVIII
[W druku: Praxis Nova & Expeditissima Mensurandi Geometrice, quasuis distantias, altitudines, & profunditates sine vsu Ordinario Regulae proportionum, quam Auream seu Trium vocant Delineandi in ipso loco Limites, Fundos, Castra, Vrbes, Aedificia, Hortos Viuaria, & his similia absque Acu Magnetica praeterquam in syluis & Librandi inaequales Altitudines ope solius Tabulae simplicis cum Dioptra. Accesserunt huic praxi duae aliae praxes multo faciliores, si tabulae addantur gradus fixi vel mobiles. Item modus mensurandi quamvis longitudinem & delineandi mappas per simplicissimum Asserculum. Denique industria mensurandi altitudines per Vmbram tam extensam in horizonte, quam per fractam super plano verticali / avthore P. Stanislao Solski Polono Societatis Iesv Anno Domini M.DV.LXXXVIII
Fragmenty pominięte zaznaczono kolorem.]

Przykład 18.
Relacya abo krotkie opisanie cudow niektorych y dobrodzieystw przednieyssych b. Stanisława Kostki Soc. Iesv [...], z processow w archidioecezyey Gnieznieńskiey y Lwowskiey, także Biskupstw niektorych w Koronie tey, z rozkazania Stolice Apostolskiey dla kanonizacyey iego czynionych [...] / do druku podana na więtssą chwałę Bożą y pociechę narodu nassego [a p. Nicolao Oborski]
[W druku: Relacya abo krotkie opisanie cudow niektorych y dobrodzieystw przednieyssych b. Stanisława Kostki Soc. Iesv Ktoremi na wzywanie pomocy iego Pan Bog ludzi stanow wszelakich cudownie w Krolestwie tym pocieszyć raczył. Z processow w archidioecezyey Gnieznieńskiey y Lwowskiey, także Biskupstw niektorych w Koronie tey, z rozkazania Stolice Apostolskiey dla kanonizacyey iego czynionych. Cudów innych rozmaitych ktoremi po tak wielu odległych kraiach słynie dla krótkości nie wspominaiąc / do druku podana na więtssą chwałę Bożą y pociechę narodu nassego [a p. Nicolao Oborski]
Fragmenty pominięte zaznaczono kolorem.]

Przykład 19.
Brzeg nieprzeżytey wiecznośći, do ktorego starożytny Łabeć, ostatniego prawie Dvnina z Modlyszowic [...] Stanisława Modliszowskiego, hrabie skrzynskiego [...], pływaiąc fortunnie po szerokim morzu Krolestwa Polskiego przez lat 521 [...], szczęśliwie roku 1645. 21 Aprilis dopłynął y wyszedł 30 Maij roku tegoż na ląd grobowy w konieckiem kośćiele farnym / co czym x. Iacynth Przetocki, pleban wysocki, dawa znać wielkim w Polszcze familiom, mowiąc: Sic transit gloria mundi! Tak niebo i ziemia przeminie, Y z tym, co na świecie słynie
[W druku: Brzeg nieprzeżytey Wiecznośći, Do ktorego starożytny Łabeć, ostatniego prawie Dvnina z Modlyszowic Wielmożnego Pana, Iego Mci. Stanisława Modliszowskiego, Hrabie Skrzynskiego I. K. M. Dworzanina, Pływaiąc fortunnie po szerokim morzu Krolestwa Polskiego przez lat 521 A po rożnych Swiata tego rzekach przez lat 2000. niemal Szczęśliwie roku 1645. 21 Aprilis dopłynął y wyszedł 30. Maij Roku tegoż na ląd Grobowy w Konieckiem Kośćiele Farnym / co czym x. Iacynth Przetocki, pleban wysocki, dawa znać wielkim w Polszcze familiom, mowiąc: Sic transit gloria mundi! Tak niebo i ziemia przeminie, Y z tym, co na świecie słynie
Fragmenty pominięte zaznaczono kolorem.]

 

 

1.6.5 Symbole


O ile wykorzystywany system komputerowy na to pozwala, symbole i inne znaki (w tym także typograficzne) zapisuje się w formie, w jakiej występują w źródle danych.

Przykład 20.
Disputatio inauguralis juridica de pollicitationibus, quam praeside et auxiliante, majestate divina, auctoritate & decreto magnifici et nobilissimi, jctorum, inclytae hujus Academiae Collegii pro summis in utroq[ue] jure honoribus & privilegiis doctoralibus rite, ac legitime consequendis ventilandam publice, & solenniter proponit ad diem 24 mens. Ianuarij Christophorus Casparus, Esslingensis
[Znaki pisarskie & przejęto ze strony tytułowej.]

Jeżeli jakiegoś znaku czy symbolu nie można przejąć do opisu ze względów technicznych, zastępuje się go opisem lub odpowiednikiem literowym albo słownym ujętym w nawias kwadratowy i w razie potrzeby podaje się uwagę wyjaśniającą w strefie uwag.

1.7 Prostowanie i wyjaśnianie danych

Informacje mylne i fikcyjne lub błędnie zapisane słowa przejmuje się z katalogowanej pozycji w niezmienionej postaci. Nie komentuje się ich ani nie prostuje w miejscu wystąpienia. Sprostowania, komentarze, wyjaśnienia itp. podaje się tylko w strefie uwag.

Przykład 21.
Exercitationm feudalium quinta de regalibus, qvam avthoritate & permissu magnifici amplissimique jctorum ordinis in Alma Leucorea praeside viro amplissimo, consultissimo atque excellentissimo dn. Gottfrido Suevo j.u.d. & p.p. celeberrimo, curiae electoralis, facultatis juridicae, nec non Scabinatus assessore gravissimo dn. praeceptore ac patrono, debita semper observantia colendo, publice defendendam suscipit Zacharias Hermannus, Vratisl. Siles. ad dn. 30 Novembris in Auditorio Jctorum
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej błędny tytuł, prawidłowy: Exercitationum feudalium quinta de regalibus.]

Wyjątki:

W miejscu wystąpienia komentuje się:

  • niezgodność numeru ostatniej liczbowanej strony (karty, łamu) ciągu z jego rzeczywistą objętością.

Przykład 22.
XIV [właściwie XXIV], 255, [3] strony ; 2°

Przykład 23.
[4], LXXXIV, [2], 253 [właściwie 299], [3] strony ; 8°
[Strefa uwag: Strona 299 błędnie oznaczona jako 253.]

Jeżeli drukarz zostawił puste miejsce na dopisywany ręcznie inicjał, należy wstawić literę w nawiasie kwadratowym, a wyjaśnienie podać w strefie uwag.

Przykład 24.
[T]he true history of recent events
[Strefa uwag: Puste miejsce pozostawione przez drukarza na inicjał.]

Miejsca, które celowo pozostawiono puste, żeby umożliwić późniejsze ręczne dopisanie dat, nazw itp. (np. w dysertacjach, zaproszeniach), oddaje się jako spację w nawiasie kwadratowym ( [ ] ). Uzupełnienia wpisane ręcznie w takie miejsca zapisuje się w strefie uwag.

Przykład 25.
Kungörelse, Angående Någon tilärnad Entreprenade, af tändingen och underhållandet af Stadsens enskilte Lycktor. Gifwen Stockholms Rådhus den [ ] Junii 176 [ ]
[Strefa uwag: Data „19 Junii 1767” wpisana ręcznie na stronie tytułowej i na ostatniej stronie druku.]

Odwrócone litery zapisuje się poprawnie i podaje uwagę wyjaśniającą.

Przykład 26.
... virtue ...
[Strefa uwag: „r” w słowie „virtue” jest odwrócone w złą stronę.]

2. Strefa tytułu i oznaczenia odpowiedzialności

Strefa tytułu i oznaczenia odpowiedzialności obejmuje:

  • tytuł właściwy
  • tytuł równoległy (tytuły równoległe)
  • dodatek (dodatki) do tytułu
  • równoległy dodatek do tytułu (równoległe dodatki do tytułu)
  • tytuł pracy współwydanej (tytuły prac współwydanych)
  • oznaczenie (oznaczenia) części
  • tytuł (tytuły) części
  • oznaczenie (oznaczenia) odpowiedzialności
  • równoległe oznaczenie (oznaczenia) odpowiedzialności

2.1 Znaki umowne

W strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności stosuje się następujące znaki umowne, o ile poszczególne dane stanowią odrębne elementy tytułu i wydzielenie ich nie narusza powiązań gramatycznych wyrazów w obrębie tytułu:

 

( : ) odstęp, dwukropek, odstęp

  • poprzedza każdy dodatek do tytułu
  • poprzedza każdy równoległy dodatek do tytułu podany po tytule równoległym

( / ) odstęp, prawy ukośnik, odstęp

  • poprzedza pierwsze oznaczenie odpowiedzialności podane po dowolnym tytule
  • poprzedza pierwsze oznaczenie odpowiedzialności podane po oznaczeniu części gdy brak tytułu części

(, ) przecinek, odstęp

  • poprzedza każdą kolejną nazwę w obrębie jednego oznaczenia odpowiedzialności
  • poprzedza tytuł części, jeżeli przed tytułem części występuje oznaczenie części

( ; ) odstęp, średnik, odstęp

  • oddziela kolejne oznaczenia odpowiedzialności (oznaczenia odpowiedzialności różnego rodzaju)
  • poprzedza tytuł każdej kolejnej pracy tego samego autorstwa

(. ) kropka, odstęp

  • poprzedza oznaczenie części
  • poprzedza tytuł części, jeżeli przed tytułem części nie występuje oznaczenie części
  • poprzedza tytuł pierwszej pracy autorstwa innego niż autorstwo pracy poprzedzającej ją w opisie bibliograficznym

( = ) odstęp, znak równości, odstęp

  • poprzedza każdy tytuł równoległy
  • poprzedza każdy równoległy dodatek do tytułu podany po dodatku do tytułu (gdy brak tytułu równoległego)
  • poprzedza każde równoległe oznaczenie odpowiedzialności podane po oznaczeniu odpowiedzialności

2.2 Kolejność elementów

Zachowuje się kolejność występowania elementów w źródle danych, z wyjątkiem oznaczenia odpowiedzialności. Jeżeli nazwa autora podana w mianowniku poprzedza tytuł właściwy (występuje na górze strony tytułowej), w opisie należy ją umieścić po informacji o tytule i dodatkach.
W wydawnictwach wielotomowych oznaczenie odpowiedzialności podaje się po informacji o tomach i częściach.

 

Przykładowe schematy układu elementów i stosowania znaków umownych:

 

Poniższe schematy mogą mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy elementy opisu są podane w druku w odpowiedniej kolejności. Schematy przedstawiają tylko rozwiązania typowe.

 

a. Dzieła anonimowe bez jakichkolwiek oznaczeń odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu

 

Tytuł właściwy = Tytuł równoległy

 

Tytuł właściwy = Tytuł równoległy : dodatek do tytułu

 

Tytuł właściwy = Tytuł równoległy : równoległy dodatek do tytułu

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu = Tytuł równoległy : równoległy dodatek do tytułu

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu = równoległy dodatek do tytułu

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu = równoległy dodatek do tytułu = równoległy dodatek do tytułu

 

b. Dzieła autorskie oraz dzieła anonimowe z oznaczeniem odpowiedzialności i pojedyncze tomy książek wielotomowych o tytułach wyróżniających (niezależnych od tytułu całości)

 

Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy = Tytuł równoległy / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy = Tytuł równoległy = Tytuł równoległy / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności ; oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / pierwsza nazwa w oznaczeniu odpowiedzialności, druga nazwa w oznaczeniu odpowiedzialności tego samego rodzaju, kolejna nazwa w oznaczeniu odpowiedzialności tego samego rodzaju

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / pierwsza nazwa w oznaczeniu odpowiedzialności, kolejna nazwa w oznaczeniu odpowiedzialności tego samego rodzaju ; oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu : dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności = równoległe oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności = Tytuł równoległy / równoległe oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności ; oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju ; kolejne oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu = Tytuł równoległy : równoległy dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności ; oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju, kolejna nazwa w oznaczeniu odpowiedzialności tego samego rodzaju

 

c. Dzieła jednego autora współwydane bez wspólnego tytułu

 

Tytuł właściwy ; Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy ; Tytuł właściwy ; Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu ; Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy = Tytuł równoległy ; Tytuł właściwy = Tytuł równoległy / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu ; Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności ; oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju, kolejna nazwa w oznaczeniu odpowiedzialności tego samego rodzaju

 

d. Dzieła dwóch lub więcej autorów współwydane bez wspólnego tytułu

 

Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności. Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności ; oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju. Tytuł właściwy / oznaczenie odpowiedzialności ; oznaczenie odpowiedzialności innego rodzaju

 

Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności. Tytuł właściwy : dodatek do tytułu / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł właściwy = Tytuł równoległy / oznaczenie odpowiedzialności. Tytuł właściwy = Tytuł równoległy / oznaczenie odpowiedzialności

 

e. Pojedyncze tomy książek wielotomowych o tytułach niewyróżniających (zależnych od tytułu całości)

 

Tytuł całości. Zależny tytuł części

 

Tytuł całości. Zależny tytuł części = Równoległy tytuł całości. Równoległy zależny tytuł części

 

Tytuł całości. Zależny tytuł części / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł całości. Oznaczenie części

 

Tytuł całości. Oznaczenie części, Zależny tytuł części

 

Tytuł całości : dodatek do tytułu. Zależny tytuł części : dodatek do tytułu części

 

Tytuł całości : dodatek do tytułu. Oznaczenie części, zależny tytuł części / oznaczenie odpowiedzialności

 

Tytuł całości. Zależny tytuł części : dodatek do tytułu części / oznaczenie odpowiedzialności = Równoległy tytuł całości. Równoległy zależny tytuł części : równoległy dodatek do tytułu części / równoległe oznaczenie odpowiedzialności

2.3 Źródła danych

Podstawowym źródłem danych dla strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności jest strona tytułowa lub jej substytut.

 

W przypadku braku tytułu w książce przejmuje się go ze źródeł spoza książki. W szczególnych sytuacjach dopuszcza się samodzielne nadanie tytułu przez katalogującego. W obu przypadkach tytuł podaje się w nawiasie kwadratowym. W nawiasie kwadratowym podaje się również tytuł książki przejęty z innej części książki niż strona tytułowa, w sytuacji gdy strona tytułowa istnieje, ale nie zawiera tytułu, np. podaje tylko nazwy autorów.

 

Oznaczenia odpowiedzialności przejęte spoza strony tytułowej lub jej substytutu podaje się w nawiasie kwadratowym. Dodane przez katalogującego doprecyzowanie rodzaju współpracy, niezbędne do identyfikacji książki, także podaje się w nawiasie kwadratowym.

 

Oznaczenie części, niewyróżniający (zależny od tytułu całości) tytuł części oraz oznaczenie odpowiedzialności dotyczące pojedynczego tomu książki wielotomowej przejmuje się z całego woluminu. Tytuł części i oznaczenie części przejęte spoza strony tytułowej lub jej substytutu podaje się w nawiasie kwadratowym.

 

W strefie uwag podaje się:

  • informacje uzupełniające i wyjaśniające tytuł (gdy zachodzi taka potrzeba)
  • źródło tytułu właściwego:
  • przejętego spoza istniejącej strony tytułowej
  • przejętego spoza książki
  • utworzonego przez katalogującego
  • występujące poza podstawowym źródłem danych:
  • warianty tytułu właściwego
  • tytuły równoległe
  • dodatki do tytułu
  • dane dotyczące odpowiedzialności ustalone na podstawie zewnętrznych źródeł.

 

W strefie uwag nie podaje się informacji o opisie na podstawie substytutu strony tytułowej ani źródła tytułu właściwego przejętego z substytutu strony tytułowej. Tytułu właściwego przejętego z substytutu strony tytułowej nie ujmuje się w nawias kwadratowy.

2.4 Język i system pisma

Tytuł i oznaczenie odpowiedzialności zapisuje się w języku i/lub systemie pisma, w którym zostały podane w podstawowym źródle danych. W razie potrzeby poddaje się je konwersji według zasad szczegółowych dla danego systemu pisma (zobacz Aneks nr 20).

2.5 Tytuł właściwy

Tytuł właściwy to podstawowy tytuł książki, tytuł uznany za główny tytuł książki. Tytuł właściwy zawsze należy podawać jako pierwszy element opisu bibliograficznego, nawet jeżeli w podstawowym źródle danych został poprzedzony oznaczeniem odpowiedzialności, nadtytułem, tytułem serii lub innymi napisami (z wyjątkiem sytuacji, kiedy oznaczenie odpowiedzialności poprzedzające tytuł właściwy jest z nim powiązane gramatycznie).

 

W skład tytułu właściwego wchodzi:

  • tytuł oboczny.

 

Tytuł właściwy nie obejmuje:

  • tytułu równoległego
  • dodatku do tytułu równoległego
  • dodatku do tytułu.

 

Nie przejmuje się do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności początkowych i końcowych zwrotów, które nie są częścią tytułu (np. wyrażenia „Niech Żyje Iezus”, „In Nomine Domini Amen”, skróty typu „Q. D.B. V.”, maksymy i cytaty z innych dzieł, także ceny oraz imprimatur). Informacje o występowaniu tego typu elementów podaje się wyłącznie w strefie uwag.

 

2.5.1 Wybór tytułu właściwego


Jeżeli w podstawowym źródle danych występuje więcej niż jeden tytuł tego samego dzieła wyrażony w tym samym języku i/lub systemie pisma, za tytuł właściwy uznaje się tytuł pierwszy, niezależnie od wyróżnienia typograficznego. Pozostałe tytuły należy traktować jako dodatki do tytułu i przejmuje się je do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności.

 

Odmienne tytuły występujące poza podstawowym źródłem danych (np. w frontispisie, tytule nagłówkowym, żywej paginie itp.) podaje się w strefie uwag.

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych tytuł tego samego dzieła wyrażony jest w dwóch lub więcej językach i/lub systemach pisma, za tytuł właściwy uznaje się tytuł w języku i/lub systemie pisma głównej części książki. Jeżeli nie można zastosować tego kryterium, ponieważ żaden z języków nie dominuje w tekście (np. teksty równoległe) lub żaden z tytułów nie jest wyrażony w języku głównej części książki, za tytuł właściwy uznaje się tytuł pierwszy. Pozostałe tytuły należy traktować jako tytuły równoległe i przejmuje się je do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności.

 

W przypadku języków orientalnych dopuszcza się przyjęcie tytułu w języku bardziej znanym; należy wówczas sformułować odpowiednią uwagę w strefie uwag.

 

Tytuły równoległe występujące poza podstawowym źródłem danych podaje się w strefie uwag.

Przykład 27.
Pieśni katholickie nowo reformowane z polskich na łacinskie, a z łacińskich na polskie przełożone, niektore też nowo złożone = Cantiones catholicae nunc recens reformatae, et ex Polonicis Latinae, ex Latinis Polonicae factae, nonnullae nouiter compositae / opera S.S.I. cum gratia et priuilegio S. R. M.
[Jako tytuł właściwy wybrano tytuł w głównym języku książki.]

Jeżeli dokument nie ma innego tytułu niż nazwa osobowa, nazwa ciała zbiorowego lub inne wyróżnione typograficznie wyrażenia odnoszące się do opisywanego druku, przejmuje się tę nazwę lub wyrażenie jako tytuł właściwy.

 

2.5.2 Pisownia tytułu właściwego


Tytuł właściwy przejmuje się ze źródła danych dosłownie, z zachowaniem sformułowań i ortografii, lecz bez konieczności zachowania dużych liter, to znaczy:

  • nie uwspółcześnia się pisowni

Przykład 28.
Dyaryusz Senatu Seymu Królestwa Polskiego

  • nie poprawia się ani nie sygnalizuje pomyłek, błędów, literówek czy niepoprawnych znaków diakrytycznych w miejscu ich wystąpienia

Przykład 29.
Kazania o siedmi sakramentach Kościoła s. katolickiego, do ktorych są przydane Kazania przygodne o rozmaitych nabozeństwach wedle czasu, ktorych iest wypisany na przodku regestr / czynione y napisane od x. Piotra Skargi Societatis Iesv za dozwoleniem starszych

  • nie zmienia się form gramatycznych

Przykład 30.
Rozaniec Panny Maryey, teraz nowo w Krakowie v s. Troyce reformowany : wyrażona jest w pierwszym traktacie zacność, w wtorym odpusty, w trzecim sposob rozmyślania, w ostatnim porządek y powinność panow starszych iako też y inszey braciey zgromadzenia tego S. / przez księdza Abraama Bzowskiego Pisma Świętego lektora zakonu Świętego Dominika
[Nazwę autora pozostawiono w dopełniaczu.]

  • zachowuje się występujące w tytule inicjały, akronimy i skróty literowe; wyjątek stanowią skrócenia, których rozwiązanie jest niezbędne dla zrozumienia tytułu (np. w tytulaturze panujących, terminy prawnicze)

Przykład 31.
Dziekowanie koscielne za zwycięstwo multańskie dane od Pana Boga tey Koronie, ktore się poczęło w dzień ś. Iadwigi 15 dnia, a skończyło się w dzień Przeniesienia ś. Woyciecha 20 dnia października abo octobra Roku Pańskiego 1600
[W tytule właściwym zachowano skróty.]

  • ściągnięcia i skróty będące kontynuacją tradycji rękopiśmiennej skracania długich i/lub często spotykanych słów należy, w miarę możliwości, rozwiązywać; każde uzupełnienie ujmuje się w osobny nawias kwadratowy (np. „Iudiciu[m]”, a nie „Iudiciū”; „c[a]eterarum”, nie „cęterarum”, „Lipsi[i]”, a nie „LipsI”)

Przykład 32.
Processus juris breuior Joa[n]nis Andr. / per Gregoriu[m] Shamotulanu[m] juris po[n]tificij doctore[m] p[ro] tyrunculis resolutus, cu[m] practica exe[m]plari in Regno Polonie circa strepitu[m] fori sp[irit]ualis obseruari solita, denuo iterum reuisus et auctus
[W druku: Processus Juris breuior Joānis Andr. / per Gregoriū Shamotulanū Juris pōtificij doctorē ˏp tyrunculis resolutus, cū practica exēplari in Regno Polonie circa strepitū fori spūalis obseruari solita, denuo iterum reuisus et auctus.]

Jeżeli znaczenie skrótu lub formy ściągniętej nie jest pewne, na końcu uzupełnienia stawia się znak zapytania, np. amico[rum?]. Jeżeli nie można ustalić znaczenia skrótu lub formy ściągniętej, przy każdym z nich umieszcza się znak zapytania ujęty w nawias kwadratowy, np. amico[?], [?]s.

  • bez zmian przejmuje się znaki interpunkcyjne, w tym wielokropek, przy czym:
  • znak równości ( = ) występujący w funkcji łącznika wewnątrzwyrazowego zamienia się na łącznik wewnątrzwyrazowy ( - )
  • kreskę ukośną ( / ) użytą w charakterze przecinka zastępuje się przecinkiem (, )
  • cudzysłów, niezależnie od formy graficznej występującej w źródle danych, należy oddawać za pomocą jednej formy graficznej: „ ” (cudzysłów podwójny)
  • nie zapisuje się akcentów wyrazowych ani pochylenia samogłosek nad polskimi i łacińskimi literami (á, ä, ŷ, ĩ itp.)

Przykład 33.
Charitable remonstrance de Caton chrestien a Monseigneur l'eminentissime cardinal de Richelieu sur ses actions, et quatre libelles diffamatoires, faicts par luy ou ses ecrivains
[Na stronie tytułowej: Charitable remonstrance de Caton chrestien à Monseigneur l'éminentissime cardinal de Richelieu sur ses actions, et quatre libelles diffamatoires, faicts par luy ou ses écrivains.]

  • nie dodaje się rozwiązania słownego liczebników wyrażonych cyframi, zachowuje się liczebniki pisane cyframi rzymskimi
  • duże i małe litery zapisuje się zgodnie z zasadami ortograficznymi danego języka
  • wszystkie formy graficzne spójnika „et” oddaje się za pomocą znaku znak „&”
  • nie uwzględnia się różnorodnych form liter, jeżeli z punktu widzenia współczesnej ortografii nie mają one znaczenia:
  • podwójne duże lub małe „VV” zapisuje się jako „W” np.:

– VVolfgangus = Wolfgangus
– vv Krakowie = w Krakowie
– ale Matthias Vvesenbecius oraz Matthias Vuesenbecius

  • długie „ʃ” występujące samodzielnie lub w połączeniu z innymi literami zapisuje się jako „s”: np. „ʃt” = „st”
  • znak „ʒ” występujący samodzielnie lub w połączeniu z innymi literami zapisuje się jako „z”, np. „ʃʒ” = „sz”
  • znaki typograficzne, symbole i cyfry zapisuje się w takiej formie, w jakiej występują w źródle danych. Jeżeli jakiegoś znaku czy symbolu nie można przejąć do opisu ze względów technicznych, zastępuje się go opisem lub odpowiednikiem literowym albo słownym ujętym w nawias kwadratowy i w razie potrzeby podaje uwagę wyjaśniającą w strefie uwag.

Przykład 34.
Disputatio inauguralis juridica de pollicitationibus, quam praeside et auxiliante, majestate divina, auctoritate & decreto magnifici et nobilissimi, jctorum, inclytae hujus Academiae Collegii pro summis in utroq; jure honoribus & privilegiis doctoralibus rite, ac legitime consequendis ventilandam publice, & solenniter proponit ad diem 24 mens. Ianuarij Christophorus Casparus, Esslingensis
[Znaki & przejęto ze strony tytułowej.]

Sprostowania, komentarze, wyjaśnienia podaje się tylko w strefie uwag.

 

Wyjątki:

  • pierwsze słowo tytułu właściwego oraz tytułu obocznego zapisuje się dużą literą niezależnie od pisowni użytej w źródle danych, chyba że jest to symbol, w przypadku którego zmiana wielkości litery powoduje zmianę jego znaczenia
  • występujące w tytule nawiasy kwadratowe należy oddawać przez nawiasy zwykłe. Inne rodzaje nawiasów należy przejmować bez zmian. Jeżeli jednak cały tytuł właściwy jest ujęty w źródle danych w jakiekolwiek nawias, należy w opisie pominąć ten nawias
  • jeżeli tytuł właściwy zawiera w sobie tytuł innego dzieła lub cytat wyróżniony w źródle danych wyłącznie kursywą, ujmuje się je w cudzysłów w celu zachowania zamierzonego graficznego wyróżnienia tej części tytułu
  • znak równości występujący w funkcji łącznika wewnątrzwyrazowego zamienia się na łącznik wewnątrzwyrazowy
  • cudzysłów — niezależnie od formy graficznej występującej w źródle danych — należy oddawać za pomocą jednej formy graficznej: „ ” (cudzysłów podwójny)
  • znaki interpunkcyjne i typograficzne poprzedzające dodatki do tytułu pomija się, zamieniając je na znak umowny poprzedzający dodatek do tytułu — dwukropek z odstępem po obu stronach znaku ( : ).

Przykład 35.
Biblia Swięta to jest Księgi Starego y Nowego Przymierza z zydowskiego y greckiego języka na polski pilnie y wiernie przetłumaczone cum gratia et privilegio S. R. M.
[Pierwsze słowo tytułu właściwego i tytułu obocznego zapisano dużą literą.]

Przykład 36.
Stephan Chmielecki albo Nagrobek jaśnie wielmożnego jego mśći pana p. Stephana Chmieleckiego, woiewody kijowskiego, pobożnego, rycerskiego, szczęśliwego / pamięćią pogrzebną wspomniony przez w. o. x. Fabiana Birkowskiego z Zakonu Dominika S. kaznodzieyskiego krola I. M. Szwedzkiego Wladyslawa Zygmunta kaznodzieię

Przykład 37.
Prosodia Germanica oder Buch von der deutschen Poeterey in welchem alle jhre eigenschafft vnd zugehör gründlich erzehlet vnd mit Exempeln aussgeführet wird / verfertiget von Martin Opitzen

 

2.5.3 Forma tytułu właściwego


Tytuł właściwy może składać się jedynie z nazwy rodzajowej albo terminu określającego typ dzieła lub jego intelektualną czy artystyczną zawartość

Przykład 38.
Komedya / Staruszkiewicz

Przykład 39.
Fraszki Iana Kochanowskiego

Tytuł właściwy może składać się z nazwy osoby lub ciała zbiorowego.

Przykład 40.
Griselida / przes Macieja Głoskowskiego, napisana

Przykład 41.
Ian Kochanowski

Tytuł właściwy może składać się ze skrótowca, akronimu, logo lub zawierać taki element.

 

Tytuł właściwy może zawierać cyfry, liczby lub pojedyncze litery.

Przykład 42.
Oratio de propagatione, conservatione, et utilitate Scholae Annaebergensis ad Senatum & Scholarchas; in exodio Examinis Auctumnalis habita a M. Georgio Arnoldo, Schol. Rect. Anno MDCXLVII. die 3. Novembr. hic quasi Chronologia Scholastica ab Anno 1609. usque ad 1650. pertingens

Przykład 43.
Constitvcie seymv walnego koronnego warszawskiego Roku Pańskiego M. DC. XXXI dnia 12 marca

Przykład 44.
Constitvcie seymv walnego koronnego szescniedzielnego warszawskiego, roku Pańskiego M.DC.XLIX dnia 22 listopada

Jeżeli tytuł właściwy składa się z dwóch członów (z których każdy tworzy niezależny tytuł) połączonych spójnikiem „czyli” lub jego odpowiednikiem w języku polskim (np. albo, to jest) czy obcym (np. or, ou, oder, ossia, aneb, sive), drugi człon jest tytułem obocznym. Pierwszy wyraz tytułu obocznego zapisuje się dużą literą.

Przykład 45.
Polonica sive Originvm Polonicarvm stemmata centvm, hoc est Io. Casimiri Poloniae Sveciaeq[ue] regis etc. augusta et heroica nobilitas ab uniuersisq orbis principibus deriuatio, publicarum et priuatarum tabularum fide ac complurium historicorum et genealogorum auctoritate stabilita et comprobata / Co. Iacobo Zabarella Patavino avtctore

Przykład 46.
Angelografia seu Carmen heroicum, qvo generaliter angelorum tam bonum, qvam malorum ingenium, officium & studia secundum s. scripturae ductum enumerantur & breviter describuntur, qvod circa solenne sanctorum angelorum festum concinnabat Lucas Hassaeus Perleberg. Marchiacus

Przykład 47.
Archetyp albo Perspektywa załosnego rozwodu, ktory smierć nieużyta nie respektując ani na malzonka, ani na wielkiey nadzieie syna iedynego, ani na Wielmożne Parentelle w domu zacnie y wysoce urodzoneg wielmożnego J. M. P. Jana z Wielopola wielopolskiego bieckie, bochneń etc. Starosty z Jey Mćią P. Zofią z Barycze malzonką Jeg Mći vkochaną, Wielmożneg niegdy Jana Kochanowskiego Chorążeg Koronneg, Libusk., Kozieńsk. etc. Starosty corką Wielmożnych Jerzego Małogoskieg, Mikołaia Zawich. kasztellanow: Adama Lubelskiego, Olbrychta Bracławskiego, sędziow: Stanisława, Jarosza, Adama Sendomirskich, Łowczych: Adryana Stężyc, Podsędka Marcina Sendomirsk. Pisarza: Jana Gnieźnieńsk. Krakowsk., Kanonika, Ludwika J.K.M. Sekretarzow Andrzeia y drugiego Andrzeia Stężyckich Podstarościch: Iana, Piotra, Mikołaia Kochanowskich, &c. Wielkich kawalerow maltenskich, chorążych Homerow Sarmackich, nieśmiertelney pamięci prawnucką, wnucką, synowicą, siostrą, nie bez żalu malzenskiego, nie bez tesknice synowskiey, kiedy liście opada ach właśnie w te czasy, pozbawiwszy rodziny y żywey okrasy. Dnia 26 roku 1649 sprawiła /od Adryana z Wieszczyc Wieszczyckiego brata y szwagra nie farbami, ale łzami wystawiona

Przykład 48.
Satyry albo Przestrogi do naprawy rządu y obyczaiow w Polszcze należące na pięć xiąg rozdzielone a Roku Pańskiego M. DC. L w A-R-D-M-E drukowane

Przykład 49.
Latorosl z iagodą swą abo Kazanie na dzień doroczney vroczystośći ś. Ierzego meczennika, W. X. L. Patrona / miane w kośćiele pod iego tytułem rozsławionym w Wilnie przez x. Mikołaia Laurinowicza, doktora Pisma ś. kaznodzieię Generalnego Franciszkana Monior. Conuentual

Tytuł szczególnie długi można skracać stosując opuszczenia, przy czym powinno to być rozwiązanie wyjątkowe. Zalecane jest przejmowanie tytułu w całości, zgodnie z zasadą „bierz, co widzisz”.

 

Opuszczenia zaznacza się wielokropkiem ujętym w nawias kwadratowy ( […] ).

 

Zasady skracania tytułu:

  • zachować należy co najmniej trzy pierwsze wyrazy tytułu
  • w przypadku tytułów o podobnych wyrazach początkowych należy zachować dane umożliwiające identyfikację druku
  • nie należy zmieniać sensu i poprawności gramatycznej tytułu
  • zachować należy elementy
  • mające znaczenie informacyjne (np. nazwy osób, miejsc, daty)
  • charakterystyczne dla druków specjalnych (druków urzędowych, dysertacji, panegiryków).

Przykład 50.
Neüe Musikalische Kreutz- Trost- Lob- und DankSchuhle Worinn befindlich [...] Lieder [...] Welche [...] auf bekante und in den Evangelischen Kirchen gebräuchliche [...] aber auf ganz neüe von [...] Michael Jakobi bei der [...] Stadt Lüneburg [...] Cantore [...] gesetzete Melodien können gespielet und gesungen werden [...] aufgerichtet und angeordnet von Johann Rist [...]
[W druku: Neüe Musikalische Kreutz- Trost- Lob- und DankSchuhle Worinn befindlich Unterschiedliche Lehr- un̄ Trostreiche Lieder in mancherlei Kreutz Trübsahl und Wiederwärtigkeit hochnützlich zu gebrauchen Welche grösseren Theils auf bekante und in den Evangelischen Kirchen gebräuchliche alle mit einander aber auf gantz neüe von dem fürtreflichem und weitberühmtem Musico Herrn Michael Jakobi bei der hochlöblichē Stadt Lüneburg wolbesteltem Cantore so lieb als künstlich gesetzete Melodien können gespielet und gesungen werden Dem allerhöhestē Gott zu sonderbahren Ehren seiner angefochtenen Kirchen zur kräftigē Erbauung den auch sehr vielen hochbetrübten Hertzen in dieser jämmerlichen und gahr elenden Zeit zum herzlichen Trost und Erquikkung wolmeinentlich aufgerichtet und angeordnet von Johann Rist. Mit Röm. Kais. Majest. Churf. Sächs. auch Landes Fürsl. Braunschw. Lüneb. Durchl. Privilegiis
Fragmenty pominięte zaznaczono kolorem.]

Przykład 51.
Sphaera Sapientiae in Ostio Aperto: Die Sphaer oder Circkel der Weisheit in einer Offenen Thür: In welcher die bisher verborgenen Geheymnüssen entdeckt und offenbaret werden [...] In Sieben unterschiedenen Capitulen dargezeigt [...]
[W druku: Sphaera sapientiae in Ostio Aperto: Die Sphaer oder Circkel der Weisheit in einer Offenen Thür: In welcher die bisher verborgenen Geheymnüssen entdeckt und offenbaret werden so wohl in der H. Schrifft als auch in der Natur in der wahren Theologia und Physisophia, nach der heimlich verborgenen Weisheit und Theosophia, zum rechten und wahren Erkentnus der Obern und Vntern in rechter gründlicher Gewisheit und Warheit. In Sieben unterschiedenen Capitulen dargezeigt aufs kürzeste durch des Geistes darreichung in welchem eitel sonderbare dinge gehandelt werden davon man sonst zuvor nichts vernommen hat. Zum Lobe Gottes von welchem alle Weisheit kompt und zu Liebe den Jüngern der Weisheit und Warheit und zur Freude den Frommen
Fragmenty pominięte zaznaczono kolorem.]

 

2.5.4 Inne elementy opisu zawarte w tytule


Dane należące do innych elementów opisu bibliograficznego (np. nazwa wydawcy, oznaczenie odpowiedzialności, oznaczenie wydania, materiał ilustracyjny itd.), które poprzez powiązanie składniowe stanowią integralną część tytułu właściwego, włącza się do tytułu właściwego, przejmując je w formie, w jakiej występują w źródle danych, niezależnie od wyróżnień typograficznych poszczególnych części tytułu.

Przykład 52.
Hvgonis Grotii Epistolae ad Gallos

Przykład 53.
Les oraisons de Ciceron pour L. Cornelius Balbus, contre L. Calpurnius Pison, pour T. Annius Milon, pour C. Rabirius Postume / de la version de P. Dv-Ryer

Przykład 54.
Annis tis Komninis Porfyrogennitou Kaisarissis Alexias, Annae Comnenae Porphyrogenitae Caesarissae Alexias sive De rebvs ab Alexio imperatore vel eivs tempore gestis libri qvindecim e Bibliotheca Barberina nunc primum editi et / a Petro Possino Soc. Iesv presbytero Latina interpretatione, glossario et notis illustrati e quibus glossarium nunc datur notae mox opportunius edentur, una cum Sinnamo continuatore Annae et aliis quibusdam ad Alexiadem spectantibus. Accesserunt Praefationes ac notae Davidis Hoeschelii Augustani ex editione anni MDCX

 

2.5.5 Brak tytułu


Jeżeli druk nie zawiera strony tytułowej i jej substytutu:

  • tytuł przejmuje się z zewnętrznych źródeł bibliograficznych: katalogów wydawniczych, bibliografii lub innych opracowań, uzupełniając go początkowym fragmentem tekstu z wyrażeniem wprowadzającym „Incipit:” ujętym w nawias kwadratowy
  • w przypadku braku informacji w źródłach tytuł nadawany jest przez katalogującego i uzupełniony początkowym fragmentem tekstu z wyrażeniem wprowadzającym „Incipit:” ujętym w nawias kwadratowy
  • w opisie druków urzędowych podaje się datę wystawienia dokumentu lub wpisania do akt, poprzedzoną określeniem: „Datum:” ujętym w nawias kwadratowy.

 

Tytuł spoza druku (zarówno przejęty ze źródeł informacji, jak i nadany przez katalogującego) ujmuje się w nawias kwadratowy. W strefie uwag podaje się źródło tytułu.

 

Początkowy fragment tekstu przejęty do opisu podaje się bez cudzysłowu. Miejsce zakończenia cytowania incipitu oznacza się wielokropkiem ujętym w nawias kwadratowy ( […] ).

 

Początkowy fragment tekstu poprzedzony słowem „Incipit:” traktuje się jako dodatek do tytułu i poprzedza dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ).

Przykład 55.
[List do Dawida Rhete] : [Incipit:] Ornatissimo, interrimo, doctissimo viro dn. Davidi Rheten typographo et bibliopolae Stetinensi, affini et amico suo plurimum dilecto Laurentius Eichstadius, med. d. [...]
[Strefa uwag: Tytuł nadany przez katalogującego.]

Przykład 56.
[Obwieszczenie o śmierci Zygmunta III i naznaczenie sejmików i konwokacji] : [Incipit:] Ioannes Wężyk Dei gratia archiepiscopvs Gnesnensis. legatus natus, Regni Poloniae primas et primus princeps [...]
[Strefa uwag: Tytuł nadany przez katalogującego.]

Przykład 57.
[Oblata konstytucji: Sposób obierania sędziów sejmowych] : [Incipit:] Actum in Curia Regia Varsaviensi die vigesima nona mensis Augusti anno Domini millesimo septingentesimo septuagesimo sexto. Ad officium actaque praesentia castrensia capitanealia Varsaviensia personaliter veniens magnificus Adamus Cieciszewski Venator Terrae Lvensis Confederationis Gnalis & Comitiorum Ordinariorum Regni Secretarius Eidem Officio & Actis praesentibus Constitutionem sub Titulo Sposob obierania Sędziow Seymowych sancitam infrascriptam obtulit [...]
[Strefa uwag: Tytuł nadany przez katalogującego.]

Przykład 58.
[Oblata protestu przeciwko sędziom Trybunału Piotrkowskiego i Lubelskiego] : [Incipit:] Actum in castro Ravensi Sabbatho ante festum Nativitatis Sancti Joannis Baptistae proximo Anno Domini Millesimo Sexcentesimo Nonagesimo Octavo. Ad officium & Acta Praesentia Castrenisa Capitanealia Ravensia personaliter veniens Nobilis Martinus Strzelecki ex Palatinatu Łanciciensi obtulit Officio praesenti & in Acta praesentia ad ingrossandum porrexit Literas Manifesti infrascripti, quarum est tenor, sequiturque talis [...]
[Strefa uwag: Tytuł nadany przez katalogującego.]

2.6 Tytuł równoległy

Tytuł równoległy to tytuł wyrażony w innym języku i/lub systemie pisma niż tytuł właściwy. Tytuł równoległy występuje w podstawowym źródle danych jako odpowiednik tytułu właściwego.

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych tytuł tego samego dzieła jest wyrażony w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, każdy tytuł, którego nie uznano za tytuł właściwy, przejmuje się do opisu jako tytuł równoległy. Każdy tytuł równoległy poprzedza się znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ). Dwa lub więcej tytuły równoległe podaje się w kolejności ich występowania w źródle danych.

 

Tytuły równoległe występujące poza podstawowym źródłem danych podaje się tylko w strefie uwag, bez wskazania ich lokalizacji.

Przykład 59.
Pieśni katholickie nowo reformowane z polskich na łacinskie, a z łacińskich na polskie przełożone, niektore też nowo złożone = Cantiones catholicae nunc recens reformatae, et ex Polonicis Latinae, ex Latinis Polonicae factae, nonnullae nouiter compositae / opera S.S.I. cum gratia et priuilegio S. R. M.

Przykład 60.
Praxis pietatis = Cwiczenie pobożności : w którym się podaie nauka chrzesciańskiemu człowiekowi iako ma czas życia swoiego przeprowadzać chcąc się ppodobać Bogu y koniec sczęśliwy pielgrzymowania swego żywot wieczny otrzymać / przez pobożnego y wielebnego w Bogu x. Lvdwika Bayly, s. theol. doktora, biskupa Bangotskiego w Angliey spisane y iuz dla znamienitego pozytku trzydzieści razow przedrukowane, a teraz swieżo z niemieckiego na polski przełożone a nakładem y kosztem ley M. Paniey Krystyny Niemścianki A. Zyżemskiey Chorążyney Mozyrskiey w druk podane

2.7 Dodatek do tytułu

Dodatek do tytułu to wyraz, wyrażenie lub grupa znaków w języku i/lub systemie pisma tytułu właściwego, które uzupełniają lub wyjaśniają tytuł właściwy; także informacje o wszelkich dodatkach występujących w opisywanym druku.

 

Za dodatek do tytułu nie uznaje się początkowych i końcowych zwrotów, które nie są częścią tytułu, jak: motto, inwokacja, wyrażenia „Niech Żyje Iezus”, „In Nomine Domini Amen”, skróty typu „Q. D.B. V.”, „Q.F.F.F.Q.S.” itp., maksymy i cytaty z innych dzieł, ceny, imprimatur. Informacje o występowaniu tego typu elementów podaje się wyłącznie w strefie uwag.

 

Dodatki do tytułu występujące w podstawowym źródle danych przejmuje się do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności. Każdy dodatek do tytułu poprzedza się dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ), chyba że gramatyczna konstrukcja tytułu nie pozwala na wydzielenie dodatków. Wówczas dalszy ciąg tytułu podaje się bez stosowania znaków umownych.

 

Pierwszy wyraz każdego dodatku do tytułu zapisuje się małą literą, jeżeli jest to zgodne z zasadami ortograficznymi danego języka.

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych występują dwa lub więcej elementy uznane za dodatki do tytułu, podaje się je w kolejności występowania w źródle danych.

 

Dodatki do tytułu występujące w głównym źródle danych przed tytułem właściwym podaje się przed tytułem właściwym.

 

Jeżeli podano oznaczenie dodatku do tytułu, to przejmuje się je w porządku wskazanym przez kolejność informacji w głównym źródle danych. W konsekwencji tytuł oboczny lub szczegółowe informacje o załącznikach lub innych dodatkowych materiałach mogą być podawane jako dodatek do tytułu.

Przykład 61.
I. C. Drvsii Animadversionvm libri dvo : in quibus praeter dictionem Ebraicam plurima loca scripturae, interpretumque veterum explicantur, emendantur

Przykład 62.
Dan. Heinsii Lobgesang Jesu Christi des einigen undt ewigen Sohnes Gottes : mitt notwendiger ausslegung, darinnen der grundt des alten Christlichen glaubens verfasset ist / Hochdeutsch gegeben durch Mart. Opitium

Przykład 63.
De martyrio philosophorum disputatio : qvam divina annvente gratia et benevolo amplissimae facvltatis philosophicae consensv in regia Academia Gryphica, pvblico ervditorvm examini die Sept. anni MDCXXXIII hora locoqve consveto / sistvnt m. Jo. Jac. Tetzloff Gryphiswaldensis et Georg. Gottl. Dallmer, Pansino-Pomeranvs

Dodatki do tytułu spoza podstawowego źródła danych podaje się w strefie uwag.

 

Jeżeli jest to niezbędne do identyfikacji druku, dopuszcza się przejęcie do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności dodatku do tytułu spoza podstawowego źródła danych. Zapisuje się go wówczas w nawiasie kwadratowym.

 

Jeżeli oznaczenie odpowiedzialności, dane dotyczące wydania lub należące do innych elementów opisu są gramatyczną częścią dodatku do tytułu, należy dodatek w takiej postaci przejąć do opisu.

2.8 Równoległy dodatek do tytułu

Równoległy dodatek do tytułu to dodatek do tytułu wyrażony w innym języku i/lub systemie pisma niż tytuł właściwy. Może on występować łącznie z tytułem równoległym lub samodzielnie (bez tytułu równoległego).

 

Pierwszy wyraz każdego równoległego dodatku do tytułu zapisuje się małą literą, jeżeli jest to zgodne zasadami ortograficznymi danego języka.

 

Równoległe dodatki do tytułu występujące w podstawowym źródle danych przejmuje się do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności. Równoległe dodatki do tytułu spoza podstawowego źródła danych podaje się w strefie uwag.

 

Równoległy dodatek do tytułu poprzedza się:

  • dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ), jeżeli podaje się go po odpowiadającym mu tytule równoległym lub innym równoległym dodatku do tytułu wyrażonym w tym samym języku i/lub systemie pisma
  • znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ), gdy brak tytułu równoległego i wszystkie równoległe dodatki do tytułu podaje się po dodatku do tytułu (dodatku wyrażonym w języku i/lub systemie pisma tytułu właściwego).

 

Równoległy dodatek do tytułu podaje się po tytule równoległym, do którego się odnosi.

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych występują: równoległe wersje tytułu właściwego, dodatków do tytułu i oznaczenia odpowiedzialności, podaje się je w kolejności występowania w źródle danych, poprzedzając znakiem równości całą grupę i stosując wewnątrz niej odpowiednie znaki umowne.

Przykład 64.
Praxis pietatis = Cwiczenie pobożności : w którym się podaie nauka chrzesciańskiemu człowiekowi iako ma czas życia swoiego przeprowadzać chcąc się podobać Bogu y koniec sczęśliwy pielgrzymowania swego żywot wieczny otrzymać / przez x. Lvdwika Bayly, a teraz swieżo z niemieckiego na polski przełożone
[Równoległy dodatek do tytułu podany po tytule równoległym.]

2.9 Oznaczenie odpowiedzialności

Oznaczenie odpowiedzialności to nazwa i/lub wyrażenie:

  • określające podmiot odpowiedzialny za intelektualną i/lub artystyczną zawartość książki. Podmiotem odpowiedzialnym może być osoba (autor, współtwórca) lub ciało zbiorowe (instytucja sprawcza)
  • wskazujące jej funkcje w procesie powstania książki, tomu książki, indywidualnej pracy zawartej w książce, serii lub podserii itd.

 

Nazwy osób i/lub ciał zbiorowych pełniących różne funkcje podaje się w odrębnych oznaczeniach odpowiedzialności (oznaczeniach odpowiedzialności różnego rodzaju).

 

Pierwsze oznaczenie odpowiedzialności podawane po jakimkolwiek tytule (tytuł właściwy, tytuł równoległy, dodatek do tytułu, tytuł części itd.) lub po oznaczeniu części (gdy brak tytułu części) poprzedza się prawym ukośnikiem z odstępem po obu stronach znaku ( / ).

 

Oznaczenia odpowiedzialności różnego rodzaju (autorzy — redaktor, autor — ilustrator, nazwy osób — nazwy ciał zbiorowych itd.) niepowiązane spójnikiem lub innym wyrażeniem oddziela się średnikiem z odstępem po obu stronach znaku ( ; ).

 

W obrębie jednego oznaczenia odpowiedzialności (oznaczenia odpowiedzialności tego samego rodzaju) poszczególne nazwy osób lub ciał zbiorowych niepowiązane spójnikiem lub innym wyrażeniem oddziela się przecinkiem i odstępem (, ).

Przykład 65.
Psalmen Davids nach Frantzösischer Melodey in Deutsche reimen gebracht / durch D. Ambrosium Lobwasser
[Oznaczenie odpowiedzialności po tytule właściwym.]

Przykład 66.
Elogivm ingenuoru[m] quatuordecim adolescentvm : dvm primam in artibus et philosophiae lauream publice in celeberrimo Iagellonio Lyceo suscipere[n]t / a Samvele Casimiro Kvszewicz, eiusdem primae laureae candidato ominis fausti gratia conscriptum
[Oznaczenie odpowiedzialności po dodatku do tytułu.]

Przykład 67.
Lapis Lydius Sanctorum = Probierstein der Heiligen Oder Vom Glauben der Heiligen an Christum vnd von dem vnterscheidt vnd vnfelhlbahren bissher zwar von weinigen in acht genommen dennoch warhafften vnd höchnöhtigsten so wol als euserlichen kennzeichen der Rechtgläubigen vnd der itzigen Heuchler vnd falschen Mund Christen. Joh. 2.4 Wer da sager: Ich kenne ibn (Christum) vnd helt seine Gebor nicht, Der ist ein Lugner, vnd in solchem ist keine Warheit. Joh. 7. 24. Richtet nicht dem Ansehen, sondern richtet ein rechtes Gerichte. Bey dieser gefahrlichen vnbussfertigen Zeit. Zur trewherzigen Warnung den Gottesverachtern, vnd Trost denen, die um Gerechtigkeit willen, noht leyden, vnd uber die Sunden dess igigen Volcks von herzen seuffgen; in einfaltiger Liebe / zusamen getragen Durch Ernestum Hesychium Marchi
[Oznaczenie odpowiedzialności po tytule równoległym.]

Przykład 68.
Conceptions théologiques sur tous les dimanches de l'année, preschées en divers lieux. T. 1 / par Me. Pierre de Besse
[Oznaczenie odpowiedzialności po oznaczeniu części.]

Przykład 69.
Commentarius in epistolas Pauli Apostoli ad Thesalonicenses / ex praelectionibus Iohannis Crelli Franci ; conscriptus a Petro Morskovio a Morskovv
[Oznaczenia odpowiedzialności różnego rodzaju niepowiązane składniowo oddzielone średnikiem.]

Podstawowym źródłem danych dla oznaczenia odpowiedzialności jest strona tytułowa lub jej substytut. Oznaczenia odpowiedzialności przejęte spoza podstawowego źródła danych (np. nazwę wydawcy czy tłumacza ze wstępu, kolofonu itp.) podaje się w nawiasach kwadratowych. Informacje dotyczące oznaczenia odpowiedzialności ustalone na podstawie źródeł spoza katalogowanej pozycji (np. nazwa autora druku wydanego anonimowo) podaje się tylko w strefie uwag.

Przykład 70.
Deffense de la confession des eglises reformees de France, contre les accvsations du sieur Arnould iesuite, deduites en vn sermon fait en la presence du Roi a Fontaine Bleau, par lesquelles il soustient que les passages cottez en marge de nostre confession sont faux et inutiles / [Montigni, Pierre du Moulin, Durand, Jean Mestrezat]

Przykład 71.
Svecia siue de Suecorum Regis Dominiis et opibus, commentarius politicus / [Andreas Bure]
[Strefa uwag: Nazwisko autora Andreas Bure na początku tekstu.]

Jeżeli w oznaczeniu odpowiedzialności występuje pseudonim, kryptonim, imię zakonne, należy zamieścić odpowiednią uwagę w strefie uwag.

 

W przypadku antologii oraz prac zbiorowych do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności nie przejmuje się nazw autorów poszczególnych prac wziętych ze spisu treści i nagłówków ich prac.

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych po informacji o autorach występuje dalsza część tytułu jak np. kolejne dodatki, podaje się je po oznaczeniu odpowiedzialności. Elementy te oddziela się:

  • średnikiem, jeżeli są to prace tego samego autorstwa
  • kropką jeżeli są to prace różnego autorstwa (bezautorskie)
  • przecinkiem w przypadku innych informacji.

 

2.9.1 Forma nazw przejmowanych do oznaczenia odpowiedzialności


Nazwy osób i instytucji odpowiedzialnych za intelektualną i/lub artystyczna zawartość druku oraz pełniących określone funkcje w procesie jego powstania przejmuje się do oznaczenia odpowiedzialności wraz z występującymi przy nich wyrażeniami i skrótami (np. tytuły, godności, afiliacje itp.).

Przykład 72.
Kazanie na pogrzebie Jey Mości Paniey Elzbiety Chaleckiey z Chalca Stephanowey Sieśickiey miane / przez x. Petronivsza Kamienskiego lektora Pisma Swiętego, przeora kaznodźieie klasztoru wileńskiego w kośćiele S. Ducha Oycow Dominikanow dnia 11 lutego roku 1631

 

2.9.2 Określenie rodzaju współpracy


Przez współtwórców, to znaczy osoby lub ciała zbiorowe mające wkład w intelektualną i/lub artystyczną zawartość książki oraz pełniące funkcje w procesie powstania książki, rozumie się przede wszystkim:

  • redaktorów naukowych
  • redaktorów prac zbiorowych
  • redaktorów odpowiedzialnych (dla prac bezautorskich zawierających np. dokumenty prawne)
  • redaktorów pracy autorskiej w przypadku, gdy dokument został wydany po raz pierwszy dopiero po śmierci autora
  • autorów i redaktorów wyborów, antologii
  • autorów wstępu, przedmowy, posłowia (zawierających obszerny, merytoryczny komentarz)
  • tłumaczy
  • ilustratorów lub inne osoby o autorskim wkładzie artystycznym
  • komentatorów, wydawców, promotorów.

 

Wyrazy lub wyrażenia określające rodzaj wkładu pracy osoby lub ciała zbiorowego w intelektualną i/lub artystyczną zawartość książki oraz wskazujące jej (jego) funkcje w procesie powstania książki traktuje się jako integralną część oznaczenia odpowiedzialności i przejmuje w formie występującej w źródle danych.

Przykład 73.
Secundi Poemata quae reperiri potuerunt omnia / ex secunda editione Petri Scriverii

Przykład 74.
Politica dworskie / przez Iana Zabczyca napisana y wydana

Przykład 75.
S. Aurelii Augustini Hipponensis Episcopi Sermones Novi numero XL. : ex diversis antiquis exemplaribus collecti / studio et opera Iacobi Sirmondi Presbyteri Societatis Iesv

Jeżeli wyrazy lub wyrażenia występujące z nazwą osoby lub instytucji odpowiedzialnej za intelektualną i/lub artystyczną zawartość książki czy pełniących określone funkcje w procesie powstania książki dotyczą zawartości książki, a nie funkcji osób lub ciał zbiorowych, traktuje się je jako dodatek do tytułu.

 

Jeżeli nazwy autorów i współautorów występują w podstawowym źródle danych, a określenia rodzaju ich odpowiedzialności poza nim, należy przejąć je do oznaczenia odpowiedzialności. Jako dane spoza podstawowego źródła podaje się je w nawiasie kwadratowym.

 

Dopuszcza się dodanie przez katalogującego określenia wskazującego czy doprecyzowującego rodzaj odpowiedzialności. Określenia takie formułuje się zwięźle w języku polskim i ujmuje w nawias kwadratowy.

 

2.9.3 Więcej niż jedna osoba lub ciało zbiorowe


Nazwy dwóch i więcej osób lub ciał zbiorowych spełniających taką samą funkcję (np. autorów, komentatorów, tłumaczy) podaje się w jednym oznaczeniu odpowiedzialności, należy przy tym zachować kolejność nazw występujących w źródle danych. Kolejne nazwy należy oddzielać przecinkiem i odstępem (, ), z wyjątkiem przypadków, gdy są ze sobą powiązane składniowo.

 

Nazwy osób lub ciał zbiorowych spełniających zróżnicowane funkcje podaje się w odrębnych oznaczeniach odpowiedzialności (oznaczeniach odpowiedzialności różnego rodzaju).

 

Poszczególne oznaczenia odpowiedzialności podaje się w kolejności, w jakiej występują w podstawowym źródle danych, niezależnie od wyróżnienia typograficznego. Kolejne oznaczenia odpowiedzialności należy oddzielać średnikiem z odstępem po obu stronach znaku ( ; ), z wyjątkiem wypadków, gdy traktuje się je jako jedno wyrażenie.

 

Nazwy osób zawsze podaje się przed nazwami ciał zbiorowych.

 

Oznaczenia przejęte spoza podstawowego źródła danych podaje się w porządku według wagi współudziału w tworzeniu druku (np. w pierwszym oznaczeniu odpowiedzialności podawać autorów, w następnym tłumaczy, wydawców itp.).

Przykład 76.
Der in dem Hertzogthumb Schlesien Verordneten Käyserlichen Religions- Commission An Ihro Excellenz Den Königl. Schwedischen Herren Plenipotentiarium Freyherrn von Strahlenheim, Auff dessen Sub dato Bresslau den 14 Nov. 1707 An itzt Hochgedachte Käyserl. Commission abgelassenes Schreiben, unterm 10 Jan. instehenden Jahrs erstattete Antwort / [Hans Anthon Graff Schaffgotsch, Christoph Wilhelm Graff Schaffgotsch, Frantz Anthon Graff Schlegenberg, Frantz Albrecht Langius, von Krannichstädt]
[Strefa uwag: Członkowie komisji podpisani pod dokumentem.]

 

2.9.4 Oznaczenie odpowiedzialności inne niż nazwa osoby lub ciała zbiorowego


Jeżeli w podstawowym źródle danych jako oznaczenie odpowiedzialności występuje wyrażenie niezawierające nazwy osoby lub ciała zbiorowego, wyrażenie to przejmuje się jako oznaczenie odpowiedzialności.

Przykład 77.
Zrzodło z ktorego pańsko wypłyneła herbowna drvzynow rzeka strvmien, iak godnie płyneła grobla o ktorą się świątobliwie oparła w Jaśnie Wielmożnym y Nayprzewielebnieyszym Jego Mosci xiędzv Stefanie na Rupniewie y Ianuszowicach Rupniewskim, biskvpie łvckim y brzeskim przy akcie pogrzebowym, w kościele krakowskim ss. Apostołow Piotra y Pawła Societatis Jesv / przez iednego Societatis Jesv kapłana, y tegoż Kościoła Ordynaryinego Kaznodzieię pokazane roku od Narodzenia Panskiego 1731

 

2.9.5 Inne elementy opisu zawarte w oznaczeniu odpowiedzialności


Dane należące do innych elementów opisu (np. tytuł oryginału, informacje dotyczące podstawy przekładu, edycji lub materiału ilustracyjnego itd.), które poprzez powiązanie składniowe stanowią integralną część oznaczenia odpowiedzialności, przejmuje się do opisu w tym charakterze.

Przykład 78.
Donum Dei a caelis orbi Polono datum et receptum celsissimus olim illustrissimus et reverendissimus dominus d. Theodorus a Potok Potocki, Dei et Apostolicae Sedis gratia Archiepiscopus Gnesnensis, legatus natus, Regni Poloniae et Magni Ducatus Lithvaniae primas primusque princeps, Abbas Tinecensis ad funebrem suae depositionis actum in ecclesia Metropolitana Gnesnensi, cum magno statuum Regni ac Domus celsissimae celebratum dolore, parentante celsissimis ejus manibus Universitate Cracoviensi, perennis aestimationis gratia, posthumae saeculorum memoriae / per m. Ignatium Cantium Herka, philosophiae doctorem et professorem, collegam minorem, ecclesiarum cathedralis Cracoviensis concionatorem Garvascianum, parochialis in Gay Curaium stylo panegyrico commendatum anno Domini 1739 die 14 Januarij

Przykład 79.
O affekcie y miłosci ku Maryey Pannie Matce Iezvsowey księga iedna / od w. x. Iana Euzebiusza Nierembergiusza Soc. Iesu naprzod po hiszpansku napisana, potym na łacinski ięzyk, a na ostatek na polski przez x. Theophila Rutkę Societatis Iesu przetłumaczona y do druku za pozwoleniem Starszych podana Roku Pańskiego 1698

 

2.9.6 Brak oznaczenia odpowiedzialności


Jeżeli nazwa autora lub ciała zbiorowego odpowiedzialnego za intelektualną i/lub artystyczną zawartość książki stanowi integralną część tytułu właściwego i w tej funkcji została przejęta do opisu, nie powtarza się jej w oznaczeniu odpowiedzialności.

Przykład 80.
Publii Ovidii Nasonis Opera omnia

 

2.9.7 Równoległe oznaczenie odpowiedzialności


Równoległe oznaczenie odpowiedzialności to oznaczenie odpowiedzialności wyrażone w innym języku i/lub systemie pisma niż tytuł właściwy.

 

Przejmuje się je do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności tylko wówczas, jeśli znajduje się ono w podstawowym źródle danych, to znaczy gdy główne źródło danych podaje oznaczenie odpowiedzialności w dwóch lub więcej językach i/lub systemach pisma.

 

Równoległego oznaczenia odpowiedzialności spoza podstawowego źródła danych (np. z innojęzycznej strony tytułowej) nie przejmuje się do opisu.

 

Równoległe oznaczenia odpowiedzialności podaje się w kolejności występującej w źródle danych.

 

Równoległe oznaczenie odpowiedzialności poprzedza się:

  • znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ), gdy brak innych elementów równoległych i równoległe oznaczenie odpowiedzialności podaje się po oznaczeniu odpowiedzialności w języki i/lub systemie pisma tytułu właściwego
  • znakiem umownym wynikającym z rodzaju i pozycji oznaczenia odpowiedzialności w ciągu całej strefy, jeśli równoległe oznaczenie odpowiedzialności jest zgrupowane z innymi elementami równoległymi. Znak równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ) występuje wówczas tylko na początku takiej grupy.

2.10 Prace współwydane

2.10.1 Pod wspólnym tytułem


W przypadku prac wydanych pod wspólnym tytułem jako tytuł właściwy przyjmuje się tytuł wspólny. Tytuły poszczególnych prac wymienione w podstawowym źródle danych lub przy poszczególnych pracach podaje się w strefie uwag.

Przykład 81.
Opera mystica v. ac mystici doctoris f. Ioannis a Cruce primi religiosi discalceati Ordinis B. V. M. de Monte Carmelo et seraphicae virginis Theresiae fidelissimi coadiutoris, ex Hispanico idiomate in Latinum nunc primum translata per r. p. f. Andream a Iesv, Polonum eiusdem ordinis religiosum, vna cum Elucidatione phrasium Mysticarum, quas author in his suis operibus usurpat, quorum seriem versa pagina docebit
[Strefa uwag: Zawiera: Ascensvs Montis Carmeli ; Obscvra nox animae ; Flamma amoris viva ; Canticvm spiritvale inter animam et Christvm sponsvm ; Spiritvalia opvscvla ; Phrasivm mysticae theologiae elvcidatio.]

 

2.10.2 Bez wspólnego tytułu


Jeżeli w podstawowym źródle danych występują tytuły dwóch lub więcej prac nieopatrzonych wspólnym tytułem, w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności należy podać tytuły poszczególnych prac, zachowując kolejność ich występowania w podstawowym źródle danych.

 

Tytuł drugiej i każdej następnej pracy tego samego poprzedza się odstępem, średnikiem, odstępem ( ; ).

Przykład 82.
C. Crispi Salustij Bellum Catilinarium ; Item Bellum Iugurthinum eiusdem ; Item Variae rationes ex libris eiusdem historiarum exceptae ; Item C. Crispi Salustij vita

Tytuł drugiej i każdej następnej pracy innego autorstwa poprzedza się kropką i odstępem (. ).

 

Jeżeli tytuły prac różnych autorów są połączone składniowo, przejmuje się zapis występujący w źródle danych, bez rozdzielania ich kropką z odstępem.

 

Jeżeli prace współwydane nie mają wspólnej strony tytułowej, za tytuł właściwy uznaje się tytuł ze strony tytułowej pierwszej pracy. Tytuły i oznaczenia odpowiedzialności pozostałych prac podaje się w strefie uwag.

 

Oznaczenia odpowiedzialności podaje się w postaci i w kolejności występującej w podstawowym źródle danych. Jeżeli związek między każdą z osób lub ciał zbiorowych a indywidualnym dziełem jest niejasny, w strefie uwag należy podać wyjaśnienie lub komentarz.

2.11 Druki wielotomowe

2.11.1 Oznaczenie części


W strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności podaje się oznaczenie części w przypadku:

  • pojedynczego tomu książki wielotomowej, którego tytuł nie jest wyróżniający (jest zależny od tytułu całości)
  • książki zawierającej dwie lub więcej odrębnie numerowane części (np. dwa tomy wydane w jednym woluminie).

 

Oznaczenie części zawiera numer części (obowiązkowo) lub numer wraz określeniem części. Oznaczenie części przejmuje się wyłącznie z książki. Określenie części skraca zgodnie z wykazem skrótów (zobacz Aneks nr 15). Numer części podaje się cyframi arabskimi, niezależnie od formy występującej w źródle danych (np. słowna, cyfry rzymskie), z wyjątkiem przypadków, gdy uzasadnione jest dokładne zachowanie formy występującej w źródle danych (np. gdy numeracja jest wyrażona kombinacją cyfr rzymskich i arabskich).

 

Oznaczenie części przejmuje się z całej książki, podstawowym źródłem danych jest strona tytułowa lub jej substytut. Dane spoza podstawowego źródła podaje się w nawiasie kwadratowym.

 

Oznaczenie części następujące po tytule poprzedza się kropką i odstępem (. ).

Przykład 83.
Conceptions théologiques sur tous les dimanches de l'année, preschées en divers lieux. T. 1 / par Me. Pierre de Besse

Przykład 84.
Titi Livii Patavini Historiarum ab urbe condita. T. 3
[Na stronie tytułowej oznaczenie: Tomus tertius.]

Przykład 85.
Mémoires de chevalier de Terlon pour rendre compte au Roy de ses négotiations depuis l'année 1656 jusqu'en 1661. T. 1
[Na stronie tytułowej oznaczenie: Tomus premier.]

Jeżeli książka ma budowę hierarchiczną, podaje się wszystkie oznaczenia części i tytuły (jeśli występują). Oznaczenie części następujące po tytule poprzedza się kropką i odstępem (. ). Kolejne oznaczenia części niepoprzedzone tytułem (występujące bezpośrednio po innym oznaczeniu części) oddziela się tylko odstępem.

Przykład 86.
Catholicae praescriptiones aduersus omnes veteres et nostri temporis haereticos, quorum controuersiae ex antiquitate vniuersitate, patrum consensione, s. Thomae Aquinatis doctrina et methodo dissoluuntur, ac confutantur. T. 3 ps 2 / auctore a.r.p.m. f. Dominico Grauina
[Na stronie tytułowej oznaczenie: Tomus tertius pars secunda.]

Jeżeli z powodu gramatycznych powiązań wyrazów w tytule lub skomplikowanej (wielostopniowej) budowy hierarchicznej wydawnictwa wielotomowego oznaczenie części jest utrudnione lub niezrozumiałe, należy z niego zrezygnować. W strefie uwag należy podać odpowiednie wyjaśnienie.

 

2.11.2 Tytuł części


W strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności podaje się tytuł części książki wielotomowej zależny od tytułu całości.

 

Tytuł części przejmuje się z całej książki. Podstawowym źródłem danych jest strona tytułowa lub jej substytut. Dane spoza podstawowego źródła podaje się w nawiasie kwadratowym.

 

Tytuł części podany po oznaczeniu części poprzedza się przecinkiem i odstępem (, ). Jeżeli brak oznaczenia części, tytuł części poprzedza się kropką i odstępem (. ).

Przykład 87.
Oeuvres completes de Voltaire. T. 22, Precis du sciecle de Louis XV

Przykład 88.
Geschichte der Entstehung, der Veränderungen und der Bildung unseres protestantischen Lehrbegriffs vom Anfang der Reformation bis zu der Einführung der Konkordienforme. Bd. 5 T. 1, Geschichte der protestantischen Theologie von Luthers Tode bis zu der Einführung der Konkordienformel / von G. J. Planck

 

2.11.3 Równoległy tytuł części


Równoległy tytuł części przejmuje się do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności tylko wówczas, jeśli znajduje się on w podstawowym źródle danych, to znaczy gdy główne źródło danych podaje tytuł części w dwóch lub więcej językach i/lub systemach pisma.

 

Równoległy tytuł części występujący poza podstawowym źródłem danych (np. z innojęzycznej strony tytułowej) podaje się tylko w strefie uwag.

3. Strefa wydania

Strefa wydania obejmuje:

  • oznaczenie wydania
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania
  • dodatkowe oznaczenie wydania
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące dodatkowego oznaczenia wydania.

3.1 Znaki umowne

W strefie wydania stosuje się następujące znaki umowne:

 

(, ) przecinek, odstęp

  • poprzedza dodatkowe oznaczenie wydania
  • poprzedza każdą kolejną nazwę w obrębie jednego oznaczenia odpowiedzialności dotyczącego wydania
  • poprzedza każdą kolejną nazwę w obrębie jednego oznaczenia odpowiedzialności dotyczącego dodatkowego oznaczenia wydania

( / ) odstęp, prawy ukośnik, odstęp

  • poprzedza pierwsze oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania
  • poprzedza pierwsze oznaczenie odpowiedzialności dotyczące dodatkowego oznaczenia wydania

( ; ) odstęp, średnik, odstęp

  • poprzedza kolejne oznaczenia odpowiedzialności (oznaczenia odpowiedzialności różnego rodzaju)

3.2 Kolejność elementów

Elementy strefy wydania (o ile odpowiednie dane występują) podaje się w następującej kolejności:

  • oznaczenie wydania
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania
  • dodatkowe oznaczenie wydania
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące dodatkowego oznaczenia wydania.

 

Jeżeli elementy strefy wydania są ze sobą powiązane składniowo, należy odstąpić od podanej wyżej kolejności i przejmować je do opisu w kolejności ich występowania w źródle danych.

 

Przykładowe schematy układu elementów:

 

Oznaczenie wydania

 

Oznaczenie wydania, dodatkowe oznaczenie wydania

 

Oznaczenie wydania / oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania

 

Oznaczenie wydania / oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania, dodatkowe oznaczenie wydania

 

Oznaczenie wydania / oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania, druga nazwa w ramach tego oznaczenia odpowiedzialności, trzecia nazwa w ramach tego oznaczenia odpowiedzialności

 

Oznaczenie wydania / oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania, druga nazwa w ramach tego oznaczenia odpowiedzialności, trzecia nazwa w ramach tego oznaczenia odpowiedzialności, dodatkowe oznaczenie wydania

 

Oznaczenie wydania / pierwsze oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania ; drugie oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania

 

Oznaczenie wydania / pierwsze oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania ; drugie oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania, dodatkowe oznaczenie wydania

 

Oznaczenie wydania / oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania, dodatkowe oznaczenie wydania / oznaczenie odpowiedzialności dotyczące dodatkowego oznaczenie wydania

3.3. Źródła danych

Podstawowym źródłem danych dla strefy wydania jest strona tytułowa książki lub jej substytut.

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych brak oznaczenia wydania, przejmuje się je z innych miejsc w książce. Oznaczenie wydania spoza podstawowego źródła danych podaje się w nawiasie kwadratowym, bez podawania uwagi o lokalizacji takiego oznaczenia.

 

Jeżeli w kolejnym co do ważności źródle danych znajduje się oznaczenie wydania odbiegające od oznaczenia przejętego już do opisu z ważniejszego źródła danych, oznaczenie takie podaje się w strefie uwag.

 

Dopuszcza się podawanie oznaczenia wydania ustalonego na podstawie danych spoza książki. Dane te (słowo „Wydanie” i numer wydania podany liczbą arabską z kropką, czyli przy pomocy liczebnika porządkowego) ujmuje się w nawias kwadratowy, a ich źródło wyjaśnia w strefie uwag.

Przykład 89.
[Wydanie 2.]
[Strefa uwag: Oznaczenie wydania według: Estr XV-XVIII t. 26 s. 440.]

3.4 Język i system pisma

Elementy strefy wydania zapisuje się w języku i/lub systemie pisma, w którym zostały podane w źródle danych. W razie potrzeby poddaje się je konwersji według zasad szczegółowych dla danego systemu pisma (zobacz Aneks nr 20).

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych oznaczenie wydania jest wyrażone w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, przejmuje się wersję językową, która pojawia się jako pierwsza. Pozostałe wersje podaje się tylko wtedy, kiedy wnoszą one do opisu elementy nowe, niewystępujące w przyjętych wersjach (np. nazwę wydawcy).

 

Przejmowane równoległe wersje oznaczenia wydania podaje się formie i kolejności występowania w źródle danych.

 

Każdą równoległą wersję oznaczenia wydania poprzedzając znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ).

3.5 Sposób zapisu oznaczenia wydania

Oznaczenie wydania przejmuje się do opisu w formie występującej w źródle danych.

 

Liczebniki zapisane słownie, cyframi rzymskimi i arabskimi przejmuje się bez zmian, podobnie jak oznaczenie wyrażone innymi znakami. W liczebnikach porządkowych nie uzupełnia się brakującej kropki. Jeżeli jakiegoś symbolu nie można przejąć do opisu ze względów technicznych, zastępuje się go odpowiednim wyrazem lub wyrażeniem ujętym w nawias kwadratowy i podaje się wyjaśnienie w strefie uwag.

Przykład 90.
Wydanie 2-gie

Przykład 91.
Editio altera priore avctior et emendatior

Przykład 92.
Piąty raz

Przykład 93.
Edycja druga, przejrzana

Przykład 94.
Editio nova

Przykład 95.
Andere Auflage

Przykład 96.
Editio qvarta revisa, emendata atque aucta

W opisie uwzględnia się oznaczenie pierwszego wydania, jeżeli informacja została podana w książce.

Przykład 97.
Wydanie pierwsze

Przykład 98.
Editio prima

Jeżeli oznaczenie wydania składa się z litery lub cyfry bez wyrazów towarzyszących, należy dodać słowo „Wydanie” w nawiasie kwadratowym.

 

Jeżeli oznaczenie wydania występujące w źródle danych jest błędne i wymaga sprostowania, przejmuje się je do opisu bez zmian, podając jednocześnie wyjaśnienie w strefie uwag.

Przykład 99.
Wydanie 3
[Strefa uwag: W książce błędne oznaczenie wydania, prawidłowe: Wydanie 4.]

3.6 Oznaczenie wydania

Oznaczenie wydania zawiera zazwyczaj wyraz „wydanie” (lub jego odpowiednik w innym języku i/lub systemie pisma) oraz numerację związaną z wydaniem (np. „wydanie czwarte”).

 

Oznaczenie wydania może ponadto zawierać określenie lub określenia wskazujące na różnice opisywanego wydania w stosunku do wcześniejszych wydań danej książki (np. „nowe wydanie”, „wydanie poprawione”), bądź też na brak takich różnic, np.:

 

  • brak różnic pod względem zawartości

Wydanie V
Po raz trzeci wydane

 

  • różnice pod względem zawartości

Editio qvarta revisa, emendata atque aucta
Editio nova multo auctior et emendatior
Editio altera, omissis doctrinis asceticis
Revised illustrated edition
Die vierdte Auflage hin und wieder vermehret
Again completely revised
Zwote, verbeserte und vermehrte Auflage

 

  • różnice pod względem zasięgu geograficznego

Wydanie warszawskie
Multo auctior et locupletior editio in Germania secunda

 

  • różnice językowe

English edition

 

  • różnice związane z grupą odbiorców

 

  • różnice wskazujące na szczególny format lub formę fizyczną

 

  • różne daty związane z zawartością

Do druku podana w Supraślu u ww. oo. Bazylianów w r. 1728, powtóre w Wilnie w druk. Akadem. S.J. 1738, a teraz po trzecie, po 4te, po 5te, po 6te przedrukowana

  • szczególne okoliczności towarzyszące wydaniu

A teraz dla niedostatku exemplarzow znowu przedrukowana.

 

Oznaczenie wydania i inne wyrażenia dotyczące wydania przejmuje się w formie i kolejności występowania w źródle danych.


Jeżeli brak pewności, czy wyrażenie dotyczące wydania odnosi się do konkretnego wydania, czy wszystkich wydań (sformułowanie ogólnie, jak np. „teraz do druku podane”), podaje się je jako dodatek do tytułu lub dalszą część tytułu.

 

W razie trudności (językowych, wynikających z konstrukcji strony tytułowej itp.) wszelkie informacje dotyczące oznaczenia wydania np. o wcześniejszych edycjach, innych wersjach językowych podaje się w strefie uwag.

 

3.6.1 Wydanie odmienne, wariantowe, tytułowe


W strefie wydania podaje się także informacje o odmiennym wydaniu lub wariantowym odbiciu opisywanego egzemplarza, a także o wydaniach tytułowych.

 

Dla odmiennych wydań i wariantów ustalonych przez katalogującego używa się określeń: „Wydanie” i „Wariant”, a kolejność wydań i wariantów oznacza się symbolami literowymi. Całość ujmuje się w nawias kwadratowy. Dla wydań tytułowych stosuje się ujęte w nawias kwadratowy określenie „Wydanie tytułowe”.

 

Opisanie zmian (różnic) charakteryzujących poszczególne wydania i warianty oraz wyjaśnienia dotyczące wydania tytułowego podaje się w strefie uwag.

Przykład 100.
[Wariant A]
[Strefa uwag: Wariant A — w kolofonie data 1645.]

Przykład 101.
[Wydanie B]
[Strefa uwag: Wydanie B — objętość i fingerprint jak wyżej ; położenie sygnatur: A2/stra B2/yc.]

Przykład 102.
[Wydanie A, Wariant D]
[Strefa uwag: Wydanie A, Wariant D — na s. 3 w. 7 od góry: Hæredi-// tarius; s. 7 — kustosz: Con-, na ost. s. pod tekstem drzewor. sygnet drukarski.]

Przykład 103.
Editio postrema, [Wydanie B]

Przykład 104.
[Wydanie A]
[Strefa uwag: Wydanie A: E1/n,o ; J1/riu ; K1/ing ; R2/r ; X2/94.p ; Dd1/dern ; Ff2/8.p.2 ; Ll1/13 ; s.6 — finalik: tarcza z owalem, z kwiatem w środku.]

Przykład 105.
[Wydanie A, wariant A]
[Strefa uwag: Wariant A: w tytule błąd „warszawskigo”, w adresie wydawniczym na stronie tytułowej brak przyimka „w” przed „drukarniey”.]

Przykład 106.
[Wydanie tytułowe]
[Strefa uwag: Wydanie tytułowe do wydania z 1568 r.]

Jeżeli rozróżnienie wariantów i wydań nastąpiło na podstawie literatury, a nie posiadanych egzemplarzy, to informację o tym podaje się przy cytowanej literaturze, a w przypadku potrzeby obszerniejszych wyjaśnień formułuje się odpowiednią uwagę w strefie uwag.

 

3.6.2 Oznaczenie wydania zawierające elementy innych stref opisu bibliograficznego


Jeżeli dane dotyczące innych elementów opisu bibliograficznego (np. pierwowzór wydania, materiał ilustracyjny) są składniowo powiązane z oznaczeniem wydania i stanowią jego integralną część, należy przejąć je do strefy wydania. Danych takich nie powtarza się już we właściwej im strefie.

Przykład 107.
Editio omnium novissima sacratissimo principi, D. Leopoldo, Rom. imp. pp. aug. dicata. Cum privilegio sacrae Caesareae majestatis

Przykład 108.
Editio qvarta revisa, emendata atque aucta

Przykład 109.
Wydanie drugie przejrzane y poprawione

 

3.6.3 Oznaczenie wydania zawarte w innej strefie opisu bibliograficznego


Jeżeli oznaczenie wydania poprzez powiązanie składniowe lub logiczne stanowi integralną część danych umieszczonych w innej strefie opisu bibliograficznego (najczęściej tytułu właściwego, dodatku do tytułu lub oznaczenia odpowiedzialności), nie powtarza się go w strefie wydania.

 

3.6.4 Oznaczenie wydania prac współwydanych


Dla prac współwydanych w strefie wydania podaje się wyłącznie oznaczenie wydania dotyczące całości edycji. Oznaczenia wydania odnoszące się do poszczególnych dzieł podaje się w strefie uwag.

3.7 Oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania

Oznaczenia odpowiedzialności dotyczące wydania odnoszą się:

  • do osób lub ciał zbiorowych będących współtwórcami intelektualnej i/lub artystycznej zawartości opisywanego wydania książki, ale nie wszystkich jej wydań
  • mogą wskazywać funkcje tych osób, np. redaktor nowego wydania, ilustrator
  • mogą zawierać nazwy osób lub ciał zbiorowych odpowiedzialnych za opracowanie uzupełnień, załączników itp. w nowym wydaniu

 

Oznaczenie odpowiedzialności dotyczące opisywanego wydania przejmuje się w formie występującej w źródle danych.

 

W przypadku wątpliwości, czy dane oznaczenie odpowiedzialności dotyczy opisywanego wydania, czy wszystkich wydań, oznaczenie takie podaje się w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności.

 

Pierwsze oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania poprzedza się ukośnikiem prawym z odstępem po obu stronach ( / ). Kolejne oznaczenia odpowiedzialności, tj. oznaczenia odmiennego rodzaju współpracy (o ile nie są połączone spójnikiem), poprzedza się średnikiem z odstępem po obu stronach ( ; ). Kolejne nazwy w ramach jednego oznaczenia odpowiedzialności (o ile nie są połączone spójnikiem) poprzedza się przecinkiem z następującym po nim odstępem (, ). Określenia towarzyszące nazwom, w tym oznaczenia rodzaju współpracy, traktuje się jako integralne elementy nazw.

Przykład 110.
Edition troisieme reveuë, corrigée et augmenté / par Antoine de Leval

Oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania może być wyrażone z pominięciem nazw osobowych, np. przez wskazanie funkcji danej osoby. Oznaczenie takie przejmuje się w formie występującej w źródle danych.

Przykład 111.
The fourth edition / with notes by the author

Informacje o dodatkach i innych materiałach uzupełniających traktuje się dwojako:

  • jako oznaczenie odpowiedzialności dotyczące wydania, jeżeli zawiera dane o twórcy tego materiału
  • jako oznaczenie wydania, gdy brak danych o twórcy tego materiału.

Przykład 112.
Zweite Auflage / mit schönen Kupferstichen von Daniel Chodowiecki

Przykład 113.
Zweite Auflage mit schönen Kupferstichen

3.8 Dodatkowe oznaczenie wydania

Do strefy wydania należy przejmować występujące w źródle danych następne oznaczenie wydania, podane po pierwszym jego oznaczeniu. Dodatkowe oznaczenia wydania przejmuje się w formie i kolejności występującej w źródle danych.

 

Jeżeli w źródle danych występuje więcej niż jedno oznaczenie wydania, zapisuje się je w formie i kolejności występującej w źródle danych. Dodatkowe oznaczenie wydania podane po pierwszym oznaczeniu wydania zapisuje się po przecinku z następującym po nim odstępem (, ).

 

Oznaczenia dodane przez katalogującego ujmuje się w nawias kwadratowy ( [] ).

Przykład 114.
Iuxta exemplar Dantiscanum, editio tertia emendatior coeteris

Przykład 115.
Editio postrema, [Wydanie B]

Przykład 116.
[Wydanie A, Wariant D]

3.9 Oznaczenie odpowiedzialności dotyczące dodatkowego oznaczenia wydania

Oznaczenia odpowiedzialności dotyczące dodatkowego oznaczenia wydania (np. odnoszące się do dodruku czy kolejnego oznaczenia wydania podanego po pierwszym oznaczeniu wydania, ale nie całego wydania) przejmuje się zgodnie z postanowieniami dotyczącymi oznaczenia odpowiedzialności dotyczącego wydania (pkt. 3.7.).

Przykład 117.
The second edition, reprinted / with a new preface by Dr. Horace Smith

4. Strefa adresu wydawniczego (strefa publikacji, produkcji, dystrybucji itp.)

Strefa adresu wydawniczego (strefa publikacji, produkcji, dystrybucji itp.) obejmuje:

  • miejsce wydania
  • nazwę wydawcy
  • datę wydania
  • miejsce druku
  • nazwę drukarni
  • datę druku.

4.1 Znaki umowne

W strefie adresu wydawniczego (strefie publikacji, produkcji, dystrybucji itp.) stosuje się następujące znaki umowne:

 

( ; ) odstęp, średnik, odstęp

  • poprzedza nazwę drugiego i kolejnych miejsc wydania
  • poprzedza nazwę drugiego i kolejnych miejsc druku

( : ) odstęp, dwukropek, odstęp

  • poprzedza nazwę każdego wydawcy
  • poprzedza nazwę każdej drukarni

(, ) przecinek, odstęp

  • poprzedza datę wydania
  • poprzedza datę druku

( = ) odstęp, znak równości, odstęp

  • rozdziela daty wydania podane w źródle danych według różnych kalendarzy

( () ) odstęp, nawias zwykły, odstęp

  • dane dotyczące druku, tzn. miejsce druku, nazwę drukarni i datę druku, ujmuje się łącznie w nawias zwykły z odstępem przed pierwszym i po drugim elemencie znaku (przed nawiasem otwierającym i po nawiasie zamykającym)
  • obejmuje każdy element adresu wydawniczego przejęty z kolofonu.

4.2 Kolejność elementów

Elementy strefy adresu wydawniczego (strefy publikacji, produkcji, dystrybucji itp.) podaje się w następującej kolejności:

  • miejsce wydania
  • nazwa wydawcy
  • data wydania
  • miejsce druku
  • nazwa drukarni
  • data druku.

 

Miejsce wydania, nazwa wydawcy oraz data wydania są elementami obowiązkowymi opisu bibliograficznego starodruku.

 

Przykładowe schematy układu elementów:

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy, data wydania

 

Miejsce wydania ; miejsce wydania : nazwa wydawcy, data wydania

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy : nazwa wydawcy, data wydania

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy ; miejsce wydania : nazwa wydawcy, data wydania

 

Miejsce dystrybucji : nazwa dystrybutora, data wydania

 

Miejsce wydania : nazwa dystrybutora, data wydania

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy, data dystrybucji

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy, data wydania (miejsce druku : nazwa drukarni, data druku)

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy, data wydania (miejsce druku : nazwa drukarni)

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy, data wydania (data druku)

 

Miejsce wydania : nazwa wydawcy, data druku

4.3 Źródła danych

Podstawowym źródłem danych dla strefy adresu wydawniczego (strefy publikacji, produkcji, dystrybucji itp.) jest strona tytułowa lub jej substytut i/lub kolofon. Dane z kolofonu ujmuje się w nawiasy zwykłe. Jeżeli na stronie tytułowej występują dane niepełne, uzupełnia się je w miarę możności danymi z kolofonu (np. nazwą drugiego wydawcy, drukarza itp.).

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych brak informacji o miejscu wydania, nazwie wydawcy lub dacie wydania, przejmuje się je z innych miejsc w książce z zachowaniem następującej kolejności:

  • inne preliminaria (imprimatur, przywilej drukarski itd.)
  • pozostałe części druku.


Dane takie zapisuje się w nawiasie kwadratowym, a ich pochodzenie wyjaśnia w strefie uwag.

 

Dopuszcza się podawanie elementów adresu wydawniczego ustalonych na podstawie danych spoza druku. Informacje przejęte ze źródeł zwewnętrznych (np. bibliografii) lub ustalone przez katalogującego na podstawie analizy typograficznej ujmuje się w nawiasy kwadratowe i wyjaśnia w strefie uwag.

 

Jeżeli dane dotyczące adresu wydawniczego są gramatyczną częścią innej strefy opisu bibliograficznego (strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności, strefy wydania) i występują tam w pełnej formie, należy powtórzyć je w strefie adresu wydawniczego, zapisując odpowiednie dane w nawiasach kwadratowych.

Przykład 118.
Irenopoli [Amsterdam?] : sumptibus Friderici Theophili, post annum Domini 1659 [1665]
[Strefa uwag: Adres wydania fikcyjny, miejsce druku na podstawie KB (Holandia) online, rok wydania za Gryczową.]

4.4 Język i system pisma

Elementy strefy adresu wydawniczego (strefy publikacji, produkcji, dystrybucji itp.) zapisuje się w języku i/lub systemie pisma, w którym zostały podane w źródle danych. W razie potrzeby poddaje się je konwersji według zasad szczegółowych dla danego systemu pisma (zobacz Aneks nr 20).

 

Jeżeli w źródle danych miejsce wydania i/lub nazwa wydawcy są wyrażone w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, przejmuje się wersję językową, która pojawia się jako pierwsza. Pozostałe wersje podaje się tylko wtedy, kiedy wnoszą one do opisu elementy nowe, niewystępujące w przyjętej wersji językowej (np. nazwę dodatkowego wydawcy).

 

Wersje równoległe danych należących do adresu wydawniczego występujące w kolofonie przejmuje się do opisu, jeżeli informacje te są niezbędne do identyfikacji starodruku.

 

Elementy równoległe poprzedza się znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ).

4.5 Miejsce wydania

Nazwę miejsca wydania (miejsca druku lub dystrybucji) przejmuje się w formie występującej w źródle danych. Uwzględnia się przyimki przed nazwą miejsca wydania, podobnie jak towarzyszące im słowa lub wyrażenia związane z nazwą miejsca wydania i niepowiązane składniowo z nazwą wydawcy.

 

Występującą w podstawowym źródle danych nazwę miejscowości podaje się niezależnie od tego, czy jest to siedziba wydawcy, drukarza, nakładcy, księgarza czy dystrybutora (w dalszym tekście Przepisów katalogowania wyrażenie „miejsce wydania” należy rozumieć jako miejsce wydania, druku lub dystrybucji).

Przykład 119.
Ingolstadii : in aedibvs P. Apiani, [po 2 VII] 1534

Przykład 120.
(Impressa in Vinegia : per maestro Bernardino et maestro Mattheo de Uitali fratelli Venitiani regnante Andrea Gritti, Serenissimo Prencipe, 24 VII 1523)

Przykład 121.
W Amsterodamie : drukował Jan Krelliusz, 1686

Przykład 122.
Francofurti : sumptibus Johannis Beyeri, 1653

Przykład 123.
Gedruckt zu Franckfort am Mayn : durch Johann Feyerabendt, 1583

Przykład 124.
Apud S. Victorem prope Moguntiam : ex Officina Francisci Behem, 1549

Przykład 125.
(Gedruckt vnd vollendet inn der Kayserlichen Statt Augspurg : durch Heinrich Steyner, XII 1536)

Jeżeli w źródle danych występuje zarówno nazwa miejscowości, jak i większej jednostki administracyjnej (np. stanu, prowincji itp.), obie nazwy przejmuje się do opisu.

Przykład 126.
Vitembergae in Saxonibus : Meyerus, 1699

Jeżeli wiadomo, że nazwa miejsca wydania występująca w źródle danych jest fikcyjna, błędna, niepełna lub wymaga wyjaśnienia, przejmuje się ją do opisu bez zmian, podając jednocześnie odpowiednią uwagę wyjaśniającą w strefie uwag z właściwym i/lub prawidłowo zapisanym miejscem wydania.

Przykład 127.
Stauropoli : per Eulogetum Philalethem, 1680
[Strefa uwag: Adres wydania fikcyjny. Prawidłowe miejsce druku na podstawie KB (Holandia) online: Amsterdam.]

Przykład 128.
Ville-Franche : chés Nicolas L'Enjoue, 1682
[Strefa uwag: Prawidłowe miejsce wydania i rozwiązanie pseudonimu drukarza według COPAC online — Amsterdam : Abraham Wolfgang.]

Przykład 129.
W A--R--D--M--E drukowane : [Daniel Vetter], 1650
[Strefa uwag: Fikcyjny adres wydawniczy, właściwe miejsce druku: Leszno.]

Przykład 130.
W Ferney : [Jan Maj], 1795
[Strefa uwag: Fikcyjny adres wydawniczy, właściwe miejsce druku: Kraków.]

 

4.5.1 Więcej niż jedno miejsce wydania


Jeżeli źródło danych zawiera więcej niż jedno miejsce wydania związane z nazwą jednego wydawcy, przejmuje się je w kolejności występowania w źródle danych.

 

Jeżeli miejsca wydania są związane z różnymi wydawcami, podaje się je przed nazwą odpowiedniego wydawcy w kolejności występowania w źródle danych.

 

Nazwę drugiego i kolejnych miejsc wydania poprzedza się średnikiem z odstępem po obu stronach znaku ( ; ).

Przykład 131.
Schweidnitz und Leipzig : Bey Joh. Herbord Klossen, Buchhändl, 1712

Przykład 132.
Zu finden in Bresslau : Bey Veit Jacob Treschern Buchhändlern ; Druckts in Jehna : Johann Nisius, 1675

 

4.5.2 Brak miejsca wydania


Jeżeli w książce brak miejsca wydania, przyjmuje się następujące rozwiązania:

  • podanie miejsca wydania ustalonego na podstawie źródeł spoza książki
  • podanie przypuszczalnego miejsce wydania ze znakiem zapytania
  • podanie nazwy kraju wydania lub innej jednostki administracyjnej (stanu, prowincji)
  • podanie nazwy przypuszczalnego kraju wydania lub innej jednostki administracyjnej ze znakiem zapytania
  • podanie określenia „Miejsce nieznane”, jeżeli nie można ustalić choćby przypuszczalnego miejsca wydania.

Przykład 133.
[Montpellier] : [wydawca nieznany], [po 26 II 1614]
[Strefa uwag: Miejsce wydania na podstawie treści druku.]

Przykład 134.
[Stargard?] : [wydawca nieznany], [po 29 XI 1691]
[Strefa uwag: Data i miejsce wydania prawdopodobne, podane na podstawie tytułu druku.]

Przykład 135.
[Amsterdam] : [Joan Blaeu], 1642
[Strefa uwag: Miejsce wydania i nazwisko drukarza według VD 17.]

Przykład 136.
[Meissen?] : [wydawca nieznany], 1697]

Przykład 137.
[Miejsce nieznane] : [wydawca nieznany], [1697]

4.6 Nazwa wydawcy

Nazwę wydawcy (drukarza, nakładcy, księgarza, dystrybutora) przejmuje się w formie występującej w źródle danych. Nie skraca się ani nie pomija poszczególnych elementów nazwy wydawcy stanowiących jej integralną część, nawet jeżeli jest to:

  • nazwa miejsca siedziby wydawcy
  • wyrażenie typu: drukarz uprzywilejowany itd.

 

Występującą w podstawowym źródle danych nazwę osoby lub instytucji podaje się niezależnie od tego, czy jest to nazwa wydawcy, drukarza, nakładcy, księgarza czy dystrybutora (w dalszym tekście Przepisów katalogowania wyrażenie „nazwa wydawcy” należy rozumieć jako nazwę wydawcy, drukarza, nakładcy, księgarza lub dystrybutora).

 

Określenia wyrażające inną funkcję niż wydawniczą przejmuje się do opisu w formie, w jakiej występują w źródle danych.

 

Każdą nazwę wydawcy poprzedza się dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ).

Przykład 138.
W Krak. : w drukarni Mikołaia Loba, [po 20 I] 1609

Przykład 139.
W Krakowie : w drukarni Mikołaia Alexandra Schedla I. K. M. Typogr. : [nakładca Krzysztof Domański], 1695

Przykład 140.
W Krakowie : w druk. Andrzeia Piotrkowczyka, I. K. M. Typographa : Sumptem (z wieczney Fundacyey Akademiey Krakowskiey vczynioney) Vrodzonego B. Nowodworskiego, [po 20 IV] 1623

Przykład 141.
(In Vinegia : per Giouan. Antonio et fratelli da Sabbio, 1531)
[Adres wydawniczy w kolofonie.]

Przykład 142.
Cracoviae : apud viduam Lvcae Kvpisz, S.R.M. Typogr. : (sumptibus, ex fundatione perpetua magnifici domini, D. Bartholomaei Nowodworski, equitis melitensis, S.R.M. aulici, & militiae praefecti, commendatoris posnaniensis ), 1661

Jeżeli w podstawowym źródle danych znajduje się nazwa wydawcy wyrażona zarówno słownie, jak i w postaci logotypu (w tym sygnetu drukarskiego), do opisu przejmuje się tę pierwszą, pomijając formę ze znaku graficznego.

 

Jeżeli w podstawowym źródle danych znajduje się tylko sygnet wydawcy, a zawartą w nim nazwę można odczytać, przejmuje się ją do opisu.

Przykład 143.
Francofort : chez Eslinger, libraire ; [Paris : François Dufart], 1799
[Strefa uwag: Drukarz na podstawie sygnetu z karty tytułowej.]

W przypadku ciał zbiorowych o strukturze hierarchicznej przejmuje się formę i kolejność elementów nazwy występującą w źródle danych, oddzielając poszczególne człony kropkami, jeśli występują w mianowniku. Jeśli poszczególne człony zostały podane w przypadku zależnym, przejmuje się tę formę bez zmian.

 

Jeżeli nazwa wydawcy występująca w źródle danych jest fikcyjna, błędna, niepełna lub wymaga wyjaśnienia, przejmuje się ją bez zmian, podając jednocześnie odpowiednią uwagę wyjaśniającą w strefie uwag z właściwym i/lub prawidłowo zapisaną nazwą wydawcy.

Przykład 144.
Cölln : bey Peter Marteau, 1697
[Strefa uwag: Adres wydawniczy fikcyjny.]

Przykład 145.
Ville-Franche : chés Nicolas L'Enjoue, 1682
[Strefa uwag: Prawidłowe miejsce wydania i rozwiązanie pseudonimu drukarza według COPAC online — Amsterdam : Abraham Wolfgang.]

 

4.6.1 Więcej niż jeden wydawca


Jeżeli w źródle danych występują nazwy więcej niż jednego wydawcy, przejmuje się je w kolejności występowania.

 

Jeżeli każdy z wydawców jest związany z innym miejscem wydania, nazwy poszczególnych wydawców poprzedza się właściwymi dla nich miejscami wydania.

 

Jeżeli wydawcy są związani z tym samym miejscem wydania, nazwę wspólnego miejsca wydania podaje się tylko raz — przed nazwą pierwszego z wymienianych wydawców.

Przykład 146.
Suobaci : sumtibus Paul Gunther Pfotenhaueri, Bibliop. Suobaci : literis Mauritii Hagen, 1692

Przykład 147.
Antverpiae : ex officina Plantiniana : apud Balthasarem Moretum et viduam Ioannis Moreti et Io. Meursium, 1620

Przykład 148.
Francofurti et Lipsiae : apud Christianum Genschium : literis Johannis Andreae, [po 29 IX] 1679

Przykład 149.
Gedani : sumptibus auctoris : typis Dav. Frid. Rhetii, 1685.

Przykład 150.
Gvelferbyti : sumtibus Conradi Bunonis ; [Braunschweig] : typis Johan. Henr. Dunckeri, Bruns., 1663
[Dwóch wydawców działających w różnych miastach; dodano nazwę miasta, w którym drukował J. H. Duncker.]

 

4.6.2 Nazwa dystrybutora


Nazwę dystrybutora przejmuje się do opisu, jeżeli w źródle danych brak nazwy wydawcy.

 

Jeżeli w źródle danych nazwie dystrybutora towarzyszy określenie wyrażające jego funkcję, przejmuje się je bez zmian. Jeżeli brak takiego określenia, należy w razie potrzeby (np. jeżeli nazwa dystrybutora nie wskazuje na jego funkcję) dodać je w nawiasie kwadratowym.

 

Przy zapisie nazwy dystrybutora stosuje się takie same reguły jak w przypadku nazwy wydawcy.

Przykład 151.
W Lipsku : [wydawca nieznany] ; a znajduie się w Warszawie u Michała Grela, 1769

 

4.6.3 Drukarnia jako wydawca


Jeżeli drukarnia jest odpowiedzialna za cały proces wydawniczo-produkcyjny książki, podaje się jej nazwę w miejsce nazwy wydawcy.

Przykład 152.
W Krakowie : w drukarni Akademickiej, 21 IV 1689

Przykład 153.
Lwów : drukarnia J. Filipowicza J. K. M. y Rzeczypospolitey uprzywileiowanego Typografa, 1765

Przykład 154.
Cracoviae : in officina Lazari, Bazylius Skalski, 1604

 

4.6.4 Brak nazwy wydawcy i dystrybutora


Jeżeli w druku brak nazwy wydawcy i nie można jej ustalić na podstawie źródeł spoza książki, przejmuje się do opisu nazwę dystrybutora. Jeżeli jednak nazwa dystrybutora również jest nieznana, w miejsce nazwy wydawcy podaje się określenie „wydawca nieznany” ujęte w nawias kwadratowy.

Przykład 155.
[Montpellier] : [wydawca nieznany], [po 26 II 1614]
[Strefa uwag: Miejsce wydania na podstawie treści druku.]

Przykład 156.
[Stargard?] : [wydawca nieznany], [po 29 XI 1691]
[Strefa uwag: Data i miejsce wydania prawdopodobne, podane na podstawie tytułu druku.]

4.7 Data wydania

Podaje się datę wydania (druku lub dystrybucji) opisywanego druku z głównej strony tytułowej, a jeżeli na stronie tytułowej brak daty — datę z kolofonu ujętą w nawias zwykły. Jeżeli na stronie tytułowej i kolofonie występują dwie różne daty (np. data wydania i data druku), podaje się je obie: jedną jako datę wydania, drugą jako datę dystrybucji.

 

Występującą w podstawowym źródle danych datę podaje się niezależnie od tego, czy jest to datę wydania, data druku czy dystrybucji (w dalszym tekście Przepisów katalogowania wyrażenie „data wydania” należy rozumieć jako datę wydania, druku lub dystrybucji).

 

Rok wydania podaje się cyframi arabskimi, niezależnie od formy zapisu występującej w źródle danych: cyfry arabskie, rzymskie, wyrażenie słowne (także chronostych i chronogram), litery alfabetu hebrajskiego, greckiego, arabskiego, cerkiewnosłowiańskiego itd.

 

Jeżeli w źródle danych występuje data dzienna lub miesięczna wraz z rokiem według kalendarza gregoriańskiego, do opisu przejmuje się dzień, miesiąc i rok. Dzień i rok zapisuje się cyframi arabskimi, miesiąc — rzymskimi, rozdzielając poszczególne elementy daty odstępem.

 

Jeżeli data na dokumencie zapisana jest w inny sposób niż cyframi arabskimi (np. cyframi rzymskimi, greckimi, słownie lub w chronogramie), to datę w postaci występującej w druku należy zacytować w strefie uwag.

 

Jeżeli wiadomo, że data występująca w źródle danych jest fikcyjna, błędna, niepełna lub wymaga wyjaśnienia, przejmuje się ją bez zmian, podając wyjaśnienie z poprawną datą wydania w strefie uwag.

 

Datę wydania poprzedza się przecinkiem z odstępem po znaku (, ).

Przykład 157.
Mediolani : apud Antonium Antonianum, 1562

Przykład 158.
Zu Cölln : durch Maternum Cholinum, 1585
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: M.D.Lxxxv.]

Przykład 159.
Francof. Marchiorum : [Ioh. Eichorn], 1575
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: ∞ I Ɔ.LXXV.]
[Symbol nieskończoności jako liczba 1000.]

Przykład 160.
Basileae : per Sebastianvm Henricpetri, (1611)
[Strefa uwag: W kolofonie data: CI Ɔ IƆ CXI.]

Przykład 161.
W Wilnie : typis Acad. Societatis Iesv, 20 II 1648
[W strefie uwag: Na stronie tytułowej data: Anno 1648. Febr. 20.]

Przykład 162.
[Królewiec] : [Johann Heinrich Hartung], I 1746
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: Im Jenner des Jahres 1746.]

Przykład 163.
(Lipsiae) : (in aedibvs Nicolai Fabri [...]), (III 1534)
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej: Lipsiae. M. D.XXXIII, w kolofonie: anno [...], sesquimillesimo tricesimoquarto mense uero Martio.]
[Do opisu przejęto adres wydawniczy z kolofonu jako pełniejszy.]

Przykład 164.
W Krakowie : z drukarnie Macieia Garwolczyka, [XII] 1582
[Strefa uwag: Dedykacja dla Filona Kmity z datą: miesiąca decembra, roku 1582.]

Przykład 165.
Parisiis : ex officina Rob. Steph. [...], (7 X) 1564
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: M.D.LXIIII, w kolofonie: M.D.LXIIII. Non.Octob.]

Przykład 166.
[Braniewo] : typis Collegiii Brunsbergensis Societatis Jesu, 1732
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej chronogram: Anno quo StanIsLaVs JosephVs HosIVS eLIgItVRa Deo In EpIsCopVM PosnanIae.]

Przykład 167.
Aux Quatre-Elements : de l’imprimerie des Quatre-Saisons, 4444
[Strefa uwag: Fikcyjny adres wydawniczy, właściwe dane: Paris : Duchesne, 1760.]
[Dane fikcyjne sprostowane w uwadze.]

Przykład 168.
Posnaniae : in Typographia Rndi D. Alberti Laktanski, [1684]
[Strefa uwag: W chronostychu błędna data 1651: Anno TrVX VbI pIratas DoMInI CrVX aeqVIparaVIt.]

 

4.7.1 Data według kalendarza innego niż gregoriański


Rok wydania podany w źródle danych według kalendarza innego niż gregoriański przejmuje się bez zmian, dodając po odstępie odpowiedni rok według kalendarza gregoriańskiego ujęty w nawias kwadratowy.

Przykład 169.
Germanien : [wydawca nieznany], 5786 [1786]
[Strefa uwag: Miejsce wydania: Leipzig (COPAC online).]
[Data wydania według kalendarza masońskiego.]

Jeżeli początek roku w obu kalendarzach nie jest zbieżny, a w źródle danych brak daty dziennej lub miesięcznej pozwalającej na jednoznaczne przeliczenie roku wydania, w nawiasie kwadratowym podaje się oba lata możliwe według kalendarza gregoriańskiego połączone spójnikiem „lub”.

Przykład 170.
Paris : chez H. Agasse [...], An VIII [1798/1799]
[Data wydania według francuskiego kalendarza republikańskiego.]

Rok wyrażony według kalendarza żydowskiego podany w skróconej rachubie należy uzupełnić o początkowe pięć tysięcy ujęte w nawias kwadratowy.

Przykład 171.
Wenesya (h) : 'al y de Danî ‚el Bômbergî, [5]295 [1535]
[Strefa uwag: Strona tytułowa i druk w języku hebrajskim.]

Jeżeli w źródle danych jest podana data miesięczna lub dzienna wraz z rokiem według kalendarza innego niż gregoriański przejmuje się wszystkie elementy daty w celu poprawnej identyfikacji roku według kalendarza gregoriańskiego.

Przykład 172.
Q ra'qa' : 'a[l] y[de] Yishaq ben [...] 'Ahăron [...] Prôstîs, 27 Nisan [5]354 [1593]
[Dzienna data wydania według kalendarza hebrajskiego.]

Jeżeli w źródle danych data wydania została określona podwójnie, to znaczy według kalendarza gregoriańskiego i innego niż gregoriański, przejmuje się obie daty, rozdzielając je znakiem równości z odstępem po obu jego stronach. Jako pierwszą podaje się datę wyrażoną według kalendarza innego niż gregoriański.

Przykład 173.
A Philadelphie : [wydawca nieznany], 5651. c. à .d. 3882 = 1779
[Na stronie tytułowej rok wydania według kalendarza masońskiego i gregoriańskiego.]

Przykład 174.
A Paris : chez Firmin Didot [...], 3 = 1795
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: (1795) An 3.]
[Data wydania według francuskiego kalendarza republikańskiego.]

Jeżeli w źródle danych jest podana data miesięczna lub dzienna wraz z rokiem według kalendarza innego niż gregoriański i gregoriańskiego przejmuje się wszystkie elementy dat.

 

4.7.2 Brak daty wydania


Jeżeli w książce brak daty wydania i daty dystrybucji, w jej miejsce podaje się najpóźniejszą datę związaną z drukiem. Gdy brak daty druku, podaje się najpóźniejszą datę przejętą z druku. Datę inną niż data wydania poprzedza się wyrażeniem: „druk”.

 

Jeżeli w książce brak jakiejkolwiek daty związanej z procesem wydawniczym, obowiązkowo podaje się ustaloną lub przybliżoną datę wydania określoną na podstawie zawartości druku (np. informacji w tytule, dedykacji, przedmowy, aprobaty) lub źródeł spoza druku (np. okoliczności powstania druku, lat działalności drukarni, informacji historycznych) lub innych źródeł (np. bibliografie, katalogi, opracowania naukowe). W strefie uwag należy podać źródło ustalenia daty.

 

Do zapisu dat przybliżonych stosuje się określenia „ok.”, „przed”, „po”, „nie przed”, „nie po”, „między … a …”.

 

Jeżeli data jest znana z dokładnością do dziesięciolecia lub stulecia, stosuje się określenie „między … a …”, podając datę początkową i końcową danego dziesięciolecia lub stulecia.

 

Jeżeli data dzienna (lub inny element opisu) została ustalona na podstawie rękopiśmiennych notatek z opisywanego egzemplarza, informację tę należy podać w strefie uwag wraz z informacją, która biblioteka przechowuje ten egzemplarz.

 

Datę będącą częścią innej strefy opisu powtarza się w nawiasie kwadratowym.

Przykład 175.
W Warszawie : w drukarni J. K. Mci y Rzpltey u XX Scholarum Piarum, [po 6 IX 1764]
[Strefa uwag: Data według przedmowy.]

Przykład 176.
[Warszawa?] : [wydawca nieznany], [około 1790]
[Data określona w przybliżeniu na podstawie treści druku.]

Przykład 177.
(Venetijs : per albertinu[m] vercelle[n]se[m]), [około 1501-1506]
[Strefa uwag: Daty druku określone na podstawie lat działalności drukarza.]

Przykład 178.
[Miejsce nieznane] : [wydawca nieznany], [około 1751-1800]
[Dane określone w przybliżeniu.]

Przykład 179.
[Niemcy?] : [wydawca nieznany], [około 1601-1700]
[Dane określone w przybliżeniu, druk wydano zapewne w XVII w.]

Przykład 180.
Cracoviae : in Officina Christophori Schedelij, 1640
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej egzemplarza Biblioteki Jagiellońskiej ręcznie dopisana data dzienna: Apr. 19.]

Informację o występowaniu w opisywanym starodruku dzieł współwydanych lub przedrukowanych z datą inną niż wybrana z głównej strony tytułowej i/lub kolofonu podaje się w strefie uwag.

 

W przypadku druku wielotomowego opisywanego w całości podaje się daty wydania najwcześniej i najpóźniej wydanych tomów.

4.8 Miejsce druku i nazwa drukarni i data druku

Miejsce druku, nazwę drukarni i datę druku podaje się w strefie adresu wydawniczego, gdy:

  • nie zostały one przejęte do adresu wydawniczego jako jedyna informacja o wydawcy
  • są różne od miejsca wydania, nazwy wydawcy oraz daty wydania podanych w strefie adresu wydawniczego.

 

Informacje te ujmuje się łącznie w nawias zwykły i podaje według takich samych zasad jak miejsce wydania, nazwę wydawcy i datę wydania. Nazwę drukarni poprzedza się dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ). Datę druku podawaną po nazwie drukarni poprzedza się przecinkiem z odstępem po znaku (, ).

 

Jeżeli w kolofonie występuje tylko nazwa wydawcy (drukarza, nakładcy) bez dodatkowej nazwy miejsca i daty, przejmuje się ją jako drugą nazwę wydawcy (drukarza, nakładcy).

 

Jeżeli po miejscu wydania, nazwie wydawcy i dacie wydania podaje się nazwę drukarni, drukarza itp., to należy poprzedzić ją nazwą miejsca, w którym dana drukarnia działała, jeżeli jest różna od nazwy podanej jako miejsce wydania. Jeżeli nazwy nie ma w druku, należy ją ustalić i podać w opisie w nawiasie kwadratowym.

 

Jeżeli z nazwą drukarza związana jest także data druku, to podaje się ją tylko wtedy, kiedy jest różna od daty wydania.

 

Jeżeli data wymieniona w kolofonie jest jedyną datą zamieszczoną w dokumencie, podaje się ją jako datę wydania (w nawiasie zwykłym).

Przykład 181.
Francoforti ad Moenum : impensis Sigis. Feyrabendij, 1580 (Impressvm Francofvrti ad Moenvm : apud Martinvm Lechlervm […])
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej i w kolofonie data: M. D. L XXX.]
[Na stronie tytułowej: Francoforti ad Moenum, impensis Sigis. Feyrabendij, M. D. LXXX, w kolofonie: Impressvm Francofvrti ad Moenvm, apud Martinvm Lechlervm, impensis Sigismundi Feyrabendi. M. D. L XXX.]

Przykład 182.
Königsberg : bey Friedrich Nicolovius, 1797 (Leipzig : gedruckt bey Christian Friedrich Solbrig)

Przykład 183.
W Warszawie : nakładem Księgarni Gröllowskiey Nadworney J. K. Mci w Marywilu pod Znakiem Poetow, 1778 (W Lipsku : drukiem Jana Gottloba Immanuela Breitkopffa)

Przykład 184.
Antverpiae : ex Officina Plantiniana, 1652 (Typis Christ. Rodinger, 1654)

Przykład 185.
Argentorati : (per Rihelios fr.), 1556 (1557)
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: M. DLVI, w kolofonie: M.D.L.VII.]

Przykład 186.
Regiomonti Borussiae : excudebat [...] Ioannes Daubmannus, 1564 (Drukowano w Królewcu Pruskim : przez Jana Daubmana, 1563)
[Strefa uwag: W kolofonie data: M. D.LXIII.]
[Podano adres wydawniczy ze strony tytułowej i kolofonu, ponieważ występują w różnych językach, w kolofonie inna data podana cyframi rzymskimi.]

5. Strefa opisu fizycznego

Strefa opisu fizycznego obejmuje:

  • określenie objętości druku
  • oznaczenie ilustracji
  • format druku.

5.1 Znaki umowne

W strefie opisu fizycznego stosuje się następujące znaki umowne:

 

( : ) odstęp, dwukropek, odstęp

  • poprzedza oznaczenie ilustracji

( ; ) odstęp, średnik, odstęp

  • poprzedza format druku

( [] ) odstęp, nawias kwadratowy, odstęp — odstęp przed pierwszym i po drugim elemencie znaku

  • obejmuje liczbę stron (kart) nieliczbowanych

( () ) odstęp, nawias zwykły, odstęp — odstęp przed pierwszym i po drugim elemencie znaku

  • obejmuje szczegółową objętość druku jednokartkowego.

5.2 Kolejność elementów

Elementy opisu podaje się w następującej kolejności:

  • określenie objętości druku
  • oznaczenie ilustracji
  • format druku.

 

Przykładowe schematy układu elementów:

 

Objętość ; format

 

Objętość : oznaczenie ilustracji ; format

5.3 Źródła danych

Źródłem danych dla opisu fizycznego jest cały, kompletny druk.

5.4 Język i system pisma

Elementy opisu fizycznego podaje się w języku polskim.

5.5 Określenie objętości druku

5.5.1 Ogólne zasady podawania objętości


Objętość książki w formie kodeksu, składającej się z jednego woluminu podaje się w stronach (kartach, łamach), zależnie od sposobu liczbowania ciągów w książce. Jeżeli karty są numerowane z obu stron (paginacja), stosuje się określenie „strony”. Jeżeli karty są numerowane wyłącznie z jednej strony (foliacja), stosuje się określenie „karty”. Numerację w łamach podaje się, jeżeli na stronie jest więcej niż jeden łam i numerowane są łamy, a nie strony lub karty.

 

Podaje się liczbę stron (kart, łamów), oddając sposób numeracji zastosowany w książce: cyfry arabskie, rzymskie, oznaczenie literami (wówczas podaje się pierwszą i ostatnią literę). Cyfry greckie, hebrajskie, cyrylickie itp. oddaje się cyframi arabskimi (z odpowiednią uwagą w strefie uwag). Numery stron wyrażone słownie lub innymi, niewymienionymi wyżej znakami, podaje się cyframi arabskimi.

 

Po liczbie podaje się określenie: „strony”, „karty” lub „łamy”. Nazwę jednostki liczbowania podaje się w liczbie i przypadku gramatycznym zgodnym z wartością ostatniego ciągu.

Przykład 187.
80 stron ; 4°

Przykład 188.
124 łamy ; 12°

Przykład 189.
A-Z, XIX, 215 stron : ilustracje ; 16°

Przykład 190.
[2] karty, 348 stron ; 8°
[Strefa uwag: Strona tytułowa, tekst i liczbowanie greckie.]

Dla druków z nieoznaczoną numeracją stron (kart, łamów), dla druków polskich i poloników (zwłaszcza z XVI w.) oraz jeżeli jest to niezbędne dla jasności opisu (np. jako wyróżnik wariantów) podaje się dodatkowo wyliczenie sygnatur składek arkuszowych. Oznaczenia składek symbolami graficznymi podaje się w formie opisowej, np. [listek] 8, [trefl] 8, [rączka] 4. W przypadku oznaczeń trudnych do określenia stosuje się znak: [*].

 

Wyliczenie sygnatur składek arkuszowych podaje się po przecinku i odstępie (, ) i określeniu „sygnowanie”. Jeżeli w druku brak oznaczenia składek podaje się określenie „niesygnowane”.

Przykład 191.
[82] karty, sygnowanie [2], A6, B-[pi], [alfa-beta] 4, [gamma] 6
[Druk bez oznaczenia objętości. Karty policzono, dodano sygnatury składek.]

Przykład 192.
[244] karty, sygnowanie A-B6, C8, a-b8, c-d6, e-k8.6, l8, m-n6, o-z8.6, A-H8.6, I8
[Druk bez oznaczenia objętości. Karty policzono, dodano sygnatury składek arkuszowych (e-k8.6 = e8, f6, g8, h6, i8, k6).]

Przykład 193.
[4] karty, niesygnowane

Jeżeli sposób liczbowania zmienia się w obrębie ciągu (np. początkowa numeracja rzymska jest kontynuowana cyframi arabskimi) lub początkowe strony (karty, łamy) są nieoznaczone, ale wliczone w ciąg, podaje się wyłącznie końcową liczbę. W szczególnych przypadkach można podać odpowiednią informację w strefie uwag.

 

Dopuszcza się (zwłaszcza dla poloników) podanie liczbowania występującego w druku.

Przykład 194.
315 stron ; 2°
[Książka zawiera paginację: VI, 7-315.]

Jeżeli w obrębie jednego ciągu liczbowego zmienia się rodzaj jednostek liczbowania (np. początkowa numeracja w łamach jest kontynuowana przez numerację w stronach), podaje się oba ciągi jednostek oddzielone przecinkiem i odstępem (, ). Dla drugiego ciągu jednostek podaje się numery pierwszej i ostatniej strony (karty, łamu) poprzedzone odpowiednim określeniem pisanym małą literą.

Przykład 195.
320 kart, strony 321-400 ; 2°

Jeżeli druk zawiera kilka ciągów stron (kart, łamów), wymienia się wszystkie ciągi, podając kolejno numery ostatnich stron (kart, łamów), oddzielone od siebie przecinkiem i odstępem (, ). Objętość druków współwydanych oddziela się średnikiem i odstępem (; ).

 

Jeżeli kilka kolejnych ciągów ma tę samą jednostkę liczbowania, odpowiednie określenie podaje się po objętości ostatniego ciągu takiej grupy.

Przykład 196.
17, 400, 28, 22, 20 stron

Przykład 197.
XX, 404 strony

Przykład 198.
XVI kart, 386 stron

Dla określenia pełnej objętości druku podaje się także ciągi kart (lub jedną kartę) nieobjętych liczbowaniem i niewliczonych w ciągi numerowane, znajdujące się pomiędzy pierwszą i ostatnią zadrukowaną stroną książki.

 

Liczbę kart tworzących taki ciąg ujmuje się w nawias kwadratowy i podaje w kolejności występowania wyodrębnionych ciągów stron (kart, łamów) w druku, zawsze z określeniem „karty”, niezależnie od sposobu numerowania pozostałej części druku.

Przykład 199.
[4], CLXVI kart

Przykład 200.
[4] karty, 124 strony, [7] kart, strony 127-384

Dla kart (stron) niezadrukowanych stosuje się dodatkowo określenie: „czysta”.

Przykład 201.
[2] karty, 251, [1 czysta] strona

Przykład 202.
[2], 116, [2 czyste] karty

Przykład 203.
[58] kart, 852 stron, 96 łamów, strony 97-647, [1 czysta], [44] karty

Jeżeli w całym druku brak liczbowania stron (kart, łamów), należy policzyć karty i podać ich liczbę cyframi arabskimi ujętymi w nawias kwadratowy. Po liczbie kart należy podać wyliczenie sygnatur składek arkuszowych.

Przykład 204.
[2] karty, sygnowanie A 2

Przykład 205.
[4] karty, niesygnowane

Przykład 206.
[82] karty, sygnowanie [2], A6, B-[pi], [alfa-beta] 4, [gamma] 6

Jeżeli liczbowanie stron (kart, łamów) stanowi część ciągłego liczbowania większej całości (np. w poszczególnych tomach książki wielotomowej), podaje się numery pierwszej i ostatniej strony (karty, łamu), poprzedzając je odpowiednim określeniem. Gdy określenie to występuje na początku strefy, zapisuje się je dużą literą.

Przykład 207.
Strony 146-211 ; 8°

Przykład 208.
Karty 90-157 ; 12°

Przykład 209.
Łamy 27-113 ; 4°

Przykład 210.
XV stron, strony 181-372 ; 12°

Jeżeli jest to ważne ze względu na identyfikację książki, podaje się uwagę dotyczącą liczby i typów części zawartych w jednym woluminie.

Przykład 211.
[6] kart, 58 stron ; [5] kart, 220 stron ; [8] kart, 119, [1 czysta] strona ; [12] kart, 256 stron, [6] ; [4] kart, 88 stron, [3] karty : ilustracje ; 2°
[Strefa uwag: 4 części w 1 woluminie, akcedity z własnymi kartami tytułowymi.]

Przykład 212.
[1] karta, 168 stron ; [3] karty, 70 stron ; 4°
[Strefa uwag: 2 części w 1 woluminie. Część 2. z własną kartą tytułową i paginacją.]

Jeśli książka ma jednocześnie własne liczbowanie i liczbowanie w obrębie całości, w skład której wchodzi, podaje się wyłącznie liczbę stron (kart, łamów) właściwą dla opisywanej książki. Liczbowanie w obrębie większej całości podaje się w strefie uwag.

 

Dla druków jednokartkowych podaje się określenie „1 karta”, po którym w nawiasie zwykłym podaje się liczbę zadrukowanych stron lub łamów.

Przykład 213.
1 karta (8 stron)

Przykład 214.
1 karta (4 łamy)

Dla wydawnictwa wielotomowego opisywanego jako całość, najpierw podaje się określenie „Wolumin”, a nastepnie w nawiasie zwykłym wymienia objętość poszczególnych tomów, części itp. Dane dotyczące poszczególnych tomów, części itp. oddziela się średnikiem z odstępem po obu stronach znaku ( ; ).

Przykład 215.
Wolumin ([8] karty, 288 stron, [14] kart ; [4] karty, 243, [1 czysta] strona)

 

5.5.2 Tablice


Po liczbie stron (kart, łamów) wymienia się po przecinku i odstępie (, ) sumaryczną liczbę tablic, tj. kart (rzadziej stron) z materiałem ilustracyjnym niewliczonych w ciąg stron (kart, łamów) zajętych wyłącznie lub głównie przez tekst.

 

Stosuje się określenie „kart/y tablic” (ewentualnie „stron/y tablic”, jeżeli ilustracje są dwustronne). Jeżeli jest to możliwe, dodaje się określenie rodzaju ilustracji, np. mapy, nuty, plany, portrety, portret autora, wykresy (wymieniane w kolejności alfabetycznej). Jeżeli niektóre lub wszystkie tablice są drukowane w kolorze, zaznacza się to określeniem „kolorowe”.

 

Frontispis oraz kartę tytułową sztychowaną, które nie są wliczone w składkę podaje się na pierwszym miejscu liczbowania. Jeżeli karty te są częścią składki, informacje o nich umieszcza się w oznaczeniu ilustracji jako informację o materiale ilustracyjnym, a w razie trudności lub potrzeby dodatkowych informacji — w uwagach.

 

Dla tablic na arkuszach niezłożonych dodaje się określenie „in plano”.

 

Jeżeli tablice nie są numerowane, ich liczbę ujmuje się w nawias kwadratowy.

Przykład 216.
230 stron, XXIV kart tablic
[Tablice numerowane, oprawione w kolejności nr pomiędzy stronami.]

Przykład 217.
[12] kart, 533, [1 czysta] strona, [1] karta, 96 stron, [6] kart, [1] karta tablic złożona
[Tablica nienumerowana, oprawiona w środku druku.]

Przykład 218.
[80] kart, [26] kart tablic in plano, 1 mapa : ilustracje drzeworytowe, kolorowe
[Tablice niewliczone do paginacji oraz kolorowane ilustracje na stronicach z tekstem.]

Przykład 219.
XVI, 590 stron, [6] kart tablic, [4] karty tablic złożonych map : ilustracje miedziorytowe
[Tablice niewliczone do paginacji oraz ilustracje na stronicach z tekstem.]

Przykład 220.
[1] frontispis, 110 stron

Przykład 221.
[1] karta sztychowana, 90 kart
[Frontispis i karta sztychowana poza składką.]

Przykład 222.
[12] kart, 549, [1] strona, [50] kart, [1 czysta] karta : frontispis ; 4°
[Strefa uwag: Miedziorytowy frontispis sygnowany: „Dau[id] Tscherning sculpsit”.]
[Frontispis wliczony do składki.]

 

5.5.3 Karty złożone


Jeżeli w książce występują karty złożone (z tekstem lub tablice), zaznacza się to w opisie.

Przykład 223.
64 strony, 4 karty złożone ; 4°

Przykład 224.
136 stron, [16] kart tablic złożonych ; 8°

Przykład 225.
40 stron, 15 stron tablic złożonych ; 2°
[Strefa uwag: Karty tablic zadrukowane dwustronnie.]

Jeżeli wszystkie strony (karty, łamy) są liczbowane, a niektóre z nich są złożone, po liczbie stron (kart, łamów) podaje się informację o wystąpieniu złożonych kart i ich liczbie.

Przykład 226.
165 stron (w tym 2 karty tablic złożone) ; 8°

 

5.5.4 Równoległa numeracja sąsiednich stron


Jeżeli sąsiednie strony są oznaczone tym samym numerem (np. książki z równoległym tekstem w dwóch językach), wymienia się oba ciągi liczbowania i podaje wyjaśnienie w strefie uwag.

Przykład 227.
139, 139 stron ; 12°
[Strefa uwag: Równoległa numeracja stron.]

Przykład 228.
[4], III, 19, 19 stron ; 2°
[Strefa uwag: Równoległa numeracja stron 1-19.]

Przykład 229.
[14], 100, [3], 794, 794, 795-894 strony : mapy ; 4°
[Strefa uwag: Równoległa numeracja stron 1-794.]

 

5.5.5 Numeracja stron w kierunkach przeciwnych


Jeżeli ciągi stron w książce są numerowane w kierunkach przeciwnych (np. książki wydane w dwóch językach), podaje się wszystkie ciągi numeracji w kolejności ich występowania, rozpoczynając od strony książki, z której tytuł został przejęty do strefy tytułu i odpowiedzialności.

Przykład 230.
XVIII, 127, 135, XIX stron ; 4°
[Strefa uwag: Numeracja stron w kierunkach przeciwnych.]

Przykład 231.
33, 31 stron ; 2°
[Strefa uwag: Numeracja stron w kierunkach przeciwnych.]

 

5.5.6 Numeracja stron od prawej do lewej


Informację o numerowaniu stron od prawej do lewej podaje się tylko w przypadku książek w językach, dla których taki kierunek tekstu nie jest naturalny. Dla publikacji w języku hebrajskim czy arabskim nie podaje się takiej uwagi (kierunek od prawej do lewej jest naturalny dla tych języków).

Przykład 232.
234 strony ; 16°
[Strefa uwag: Numeracja od prawej do lewej.]

 

5.5.7 Błędy w liczbowaniu stron (kart, łamów)


Jeżeli numer ostatniej liczbowanej strony (karty, łamu) ciągu nie przedstawia jego rzeczywistej objętości, przejmuje się błędną wartość z książki, podając za nią poprawny numer ujęty w nawias kwadratowy wraz z poprzedzającym go określeniem „właściwie”. W razie potrzeby podaje się wyjaśnienie w strefie uwag.

Przykład 233.
XIV [właściwie XXIV], 255, [3] strony ; 12°

Przykład 234.
[4], LXXXIV, [2], 253 [właściwie 299], [3] strony ; 4°
[Strefa uwag: Strona 299 błędnie oznaczona jako 253.]

Przykład 235.
[4], 109 [właściwie 100] kart

Przykład 236.
[4], 46, [2], 25, [1], 15, [1], 186, [2, 1. czysta] karty, karty 187-261 [właściwie 270], [1 czysta] karta, sygnowanie a4, A2-A8, B-Z8, Aa4, Bb-Kk8, Ll4
[Strefa uwag: karta 270 oznaczona mylnie 261.]
[Objętość wieloznaczna; dodano sygnowanie składek arkuszowych.]

Przykład 237.
[11], CCCXXVII [właściwie CCCXXXII] karty, [1 czysta] karta
[Strefa uwag: Niekonsekwencje w liczbowaniu; między kartami 6-7 i 153-154 oprawiono dodatkowe 3 karty; karty 67, 77, 152-162, 181-186 oznaczone cyframi arabskimi.]

Przykład 238.
[14] kart, 397 [właściwie 391] stron, [1] strona, [4] karty
[Strefa uwag: W paginacji pominięto strony 177-182.]

Jeżeli opisywany egzemplarz druku nie jest kompletny, a jest jedynym znanym egzemplarzem, po ostatnim ciągu stron (kart, łamów) zachowanego fragmentu druku dodaje się „+?”.

Przykład 239.
144 +? strony
[Strefa uwag: Brak informacji o pełnej objętości, jedyny znany obecnie egzemplarz BN jest zdefektowany.]

5.6 Oznaczenie ilustracji

Uwzględnia się informacje o materiale ilustracyjnym występującym w tekście lub na osobnych tablicach.

 

Podaje się w porządku alfabetycznym poszczególne rodzaje ilustracji i ich liczbę (pojedynczą lub mnogą): mapy, nuty, plany, portrety, tablice genealogiczne, wykresy. Dla ilustracji innego rodzaju używa się określenia „ilustracje”. Można dodać technikę wykonania ilustracji: „drzeworyt” lub „miedzioryt”, a jeżeli ilustracje są pokolorowane przez wydawcę – określenie „kolorowe” (o ile informacje te nie zostały podane w strefie uwag).

 

Sygnetów drukarskich, nakładczych oraz występujących w publikacji ozdobników drukarskich nie uznaje się za ilustracje (informację o występowaniu sygnetów podaje się w strefie uwag). Za ilustracje nie uznaje się tabel, które zawierają dane statystyczne lub tekstowe. W opisie fizycznym nie uwzględnia się ilustracji ze strony tytułowej. Uwzględnia się natomiast pojedyncze herby znajdujące się w drukach polonikowych, dla których stosuje się określenie „herb”.

 

Dodatkowe informacje o ilustracji, np. temat przedstawienia, twórcę (autora rysunku, sztycharza) lub technikę jej wykonania podaje się w strefie uwag.

 

Oznaczenie ilustracji poprzedza się dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ).

Przykład 240.
124 strony : ilustracje, nuty

Przykład 241.
200 kart : [5] map
[Mapy na kartach wliczone do foliacji.]

Przykład 242.
[1] karta sztychowana, 240 stron : ilustracje miedziorytowe
[Karta tytułowa sztychowana na początku oraz ilustracje na stronicach z tekstem.]

Przykład 243.
[12] kart, 549, [1] strona, [50] kart, [1 czysta] karta : frontispis ; 4°
[Strefa uwag: Miedziorytowy frontispis sygnowany: „Dau[id] Tscherning sculpsit”.]
[Frontispis wliczony do składki.]

Przykład 244.
[8] kart, 604 stron, [18] kart : 1 portret
[Strefa uwag: Na stronie przedtytułowej miedziorytowy portret autora sygnowany: „Claudia R.F.”.]

Przykład 245.
[20] kart, 346 stron : 1 herb, ilustracje
[Strefa uwag: Na verso karty tytułowej drzeworytowy herb Prus III, w tekście drobne drzeworyty o treści pasyjnej.]

Przykład 246.
[2] karty, 425, [1] strona, [5] kart ; 4°
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: M.DC.XVII oraz sygnet drukarza.]

Informację o dołączonej do książki erracie (luzem lub stanowiącej część książki) podaje się po przecinku i odstępie (, ) po oznaczeniu ilustracji. Jeżeli książka nie zawiera ilustracji, informację o erracie podaje się po dwukropku z odstępem po obu stronach znaku ( : ) po liczbie stron (kart, łamów).

Przykład 247.
100 stron : ilustracje, mapy, errata ; 4°

Przykład 248.
100 stron : errata ; 2°

5.7 Format druku

Jako oznaczenie wielkości druku podaje się format bibliograficzny, czyli liczbę określającą liczbę złożeń arkusza ze znakiem „°” umieszczonym po jej prawej stronie.

 

Dla druków o nietypowych wymiarach dodaje się odpowiednie określenie:

  • druki o formacie podłużnym (szerokość przewyższa wysokość) — „oblongus”
  • druki w formacie wydłużonym (wysokość przewyższa szerokość) — „semifolio”.

 

Dla druków na arkuszach niezłożonych podaje się określenie „in plano”, po którym w nawiasie zwykłym podaje się wysokość i szerokość arkusza mierzoną w centymetrach, z zaokrągleniem w górę do pełnego centymetra.

Przykład 249.
[6] kart, 633 [właściwie 626] stron, [5] kart, [1 czysta] karta ; 2°

Przykład 250.
[14] kart, 700 łamów, sygnowanie ¶ 6, )( , )()( 4, A-Z, Aa-Bb 6, Cc-Ii 4 : illustracje ; 4°

Przykład 251.
[4] karty, [42] karty tablic ; 4° oblongus

Przykład 252.
1 karta ; in plano (25x30 cm)

6. Strefa serii i książki wielotomowej

Strefa serii i książki wielotomowej obejmuje:

  • tytuł właściwy serii i/lub książki wielotomowej
  • tytuł równoległy serii i/lub książki wielotomowej
  • dodatki do tytułu serii i/lub książki wielotomowej
  • równoległe dodatki do tytułu serii i/lub książki wielotomowej
  • oznaczenie odpowiedzialności dotyczące serii i/lub książki wielotomowej
  • oznaczenie podserii
  • tytuł podserii
  • numerację związaną z serią i/lub książką wielotomową.

6.1 Znaki umowne

W strefie serii i książki wielotomowej stosuje się następujące znaki umowne:

 

( () ) odstęp, nawias zwykły, odstęp — odstęp przed pierwszym i po drugim elemencie znaku

  • obejmuje zespół elementów dotyczących jednej serii (w tym podserii, jeśli występuje) i/lub książki wielotomowej

( () () ) nawias zwykły, odstęp, nawias zwykły

  • zespoły elementów dotyczących poszczególnych dwóch lub więcej serii (w tym podserii) i/lub książek wielotomowych ujmuje się w odrębne nawiasy zwykłe i oddziela odstępem

( = ) odstęp, znak równości, odstęp

  • poprzedza każdy tytuł równoległy
  • poprzedza każdy równoległy dodatek do tytułu, jeśli nie jest podawany po tytule równoległym

( : ) odstęp, dwukropek, odstęp

  • poprzedza każdy dodatek do tytułu
  • poprzedza równoległy dodatek do tytułu podawany po tytule równoległym

( / ) odstęp, prawy ukośnik, odstęp

  • poprzedza pierwsze oznaczenie odpowiedzialności

(, ) przecinek, odstęp

  • poprzedza każde kolejne oznaczenie odpowiedzialności tego samego rodzaju
  • poprzedza tytuł podserii podawany po oznaczeniu podserii

( ; ) odstęp, średnik, odstęp

  • poprzedza każde kolejne oznaczenie odpowiedzialności różnego rodzaju
  • poprzedza numerację w obrębie serii lub podserii

(. ) kropka, odstęp

  • poprzedza oznaczenie podserii podawane po tytule serii
  • poprzedza tytuł podserii podawany po tytule serii (gdy brak oznaczenia podserii)

6.2 Kolejność elementów strefy serii i książki wielotomowej

Kolejność i obecność elementów w strefie serii i/lub książki wielotomowej zależy od rodzaju elementów występujących w poszczególnych miejscach w książce (w pewnych sytuacjach niektóre elementy można podać tylko w strefie uwag). Podstawowa, wyjściowa kolejność elementów w tej strefie to:

  • tytuł właściwy serii i/lub książki wielotomowej
  • numeracja związaną z serią i/lub książką wielotomową

 

Przykładowe schematy układu elementów:


a. Seria główna

 

(Tytuł serii)

 

(Tytuł serii ; numeracja)

 

(Tytuł serii : dodatek do tytułu serii)

 

(Tytuł serii : dodatek do tytułu serii ; numeracja)

 

(Tytuł serii / oznaczenie odpowiedzialności serii ; numeracja)

 

b. Elementy równoległe

 

(Tytuł serii = Tytuł równoległy serii)

 

(Tytuł serii = Tytuł równoległy serii ; numeracja)

 

(Tytuł serii ; numeracja = Tytuł równoległy serii ; równoległa numeracja)

 

(Tytuł serii = Tytuł równoległy serii : dodatek do tytułu serii)

 

(Tytuł serii = Tytuł równoległy serii : dodatek do tytułu serii : dodatek do tytułu serii)

 

(Tytuł serii : dodatek do tytułu serii = Tytuł równoległy serii : równoległy dodatek do tytułu serii ; numeracja)

 

(Tytuł serii : dodatek do tytułu serii = równoległy dodatek do tytułu serii ; numeracja)

 

(Tytuł serii = Tytuł równoległy serii / oznaczenie odpowiedzialności serii ; numeracja)

 

c. Książka wielotomowa

 

(Tytuł książki wielotomowej)

 

(Tytuł książki wielotomowej ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej : dodatek do tytułu)

 

(Tytuł książki wielotomowej : dodatek do tytułu ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej / oznaczenie odpowiedzialności)

 

(Tytuł książki wielotomowej / oznaczenie odpowiedzialności ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej / oznaczenie odpowiedzialności ; oznaczenie odpowiedzialności odmiennego charakteru ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej. Określenie części ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej. Określenie części, tytuł części / oznaczenie odpowiedzialności ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej = Tytuł równoległy książki wielotomowej)

 

(Tytuł książki wielotomowej = Tytuł równoległy książki wielotomowej ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej : dodatek do tytułu = Tytuł równoległy książki wielotomowej : równoległy dodatek do tytułu)

 

(Tytuł książki wielotomowej : dodatek do tytułu = Tytuł równoległy książki wielotomowej : równoległy dodatek do tytułu ; numeracja)

 

(Tytuł książki wielotomowej : dodatek do tytułu = równoległy dodatek do tytułu ; numeracja)

6.3 Źródła danych

Podstawowym źródłem danych dla oznaczenia serii i książki wielotomowej jest strona tytułowa serii lub książki wielotomowej (najczęściej strona sąsiadująca z główną stroną tytułową).

 

Jeżeli w książce nie ma strony tytułowej serii lub książki wielotomowej albo na stronie tytułowej serii lub książki wielotomowej brak niektórych elementów oznaczenia serii lub książki wielotomowej, przejmuje się je z innych miejsc w książce z zachowaniem następującej kolejności źródeł: inne preliminaria (np. strona przedtytułowa), pozostałe części książki.

 

Informacje pochodzące spoza książki ujmuje się w nawiasy kwadratowe.

6.4 Język i system pisma

Elementy strefy serii i książki wielotomowej zapisuje się w języku i/lub systemie pisma, w którym zostały podane w źródle danych. W razie potrzeby poddaje się je konwersji według zasad szczegółowych dla danego systemu pisma (zobacz Aneks nr 20).

6.5 Pisownia (przejmowanie danych)

W strefie serii i książki wielotomowej:

  • nie stosuje się uwspółcześnionej pisowni
  • nie poprawia się pomyłek błędów, literówek lub niepoprawnych znaków diakrytycznych
  • nie zapisuje się akcentów wyrazowych ani pochylenia samogłosek w języku łacińskim i polskim
  • znaki interpunkcyjne, typograficzne, symbole i cyfry zapisuje się w formie występującej w źródle danych
  • numerację tomów podaje się cyframi arabskimi, niezależnie od formy występującej w źródle danych (np. słowna, cyfry rzymskie), z wyjątkiem przypadków, gdy uzasadnione jest dokładne zachowanie formy występującej w źródle danych (np. gdy numeracja jest wyrażona kombinacją cyfr rzymskich i arabskich)
  • w tytule serii w języku polskim wszystkie wyrazy, oprócz przyimków i spójników oraz takich wyrażeń jak: „imienia”, „pod wezwaniem”, „do spraw”, należy pisać dużą literą. W przypadku innych języków w zapisie tytułu serii stosuje się zasady ortografii właściwe dla danego języka
  • w tytule książki wielotomowej tylko pierwsze słowo zapisuje się dużą literą, pozostałe — zgodnie z ortografią danego języka.

Przykład 253.
(Teatr Polski czyli Zbior komedyi, dram y tragedyi z najsławniejszych autorów francuskich tłumaczonych i przez aktorów polskich na Teatrze Warszawskim granych ; t. 21)
[Tytuł serii.]

Przykład 254.
(Oeuvres complètes de M. le comte de Buffon ; t. 7)
[Tytuł książki wielotomowej.]

6.6 Tytuł serii i książki wielotomowej

6.6.1 Tytuł właściwy serii i książki wielotomowej


Tytuł właściwy serii i/lub książki wielotomowej przejmuje się w formie, w jakiej występuje w źródle danych, z zachowaniem podanej wyżej kolejności źródeł. Ponieważ w starodrukach oznaczenie serii występuje rzadko, należy uważnie odróżnić tytuł serii od nadtytułu, podtytułu itd.

 

Tytuł właściwy serii i/lub książki wielotomowej, jako element początkowy zespołu elementów dotyczących serii i/lub książki wielotomowej, poprzedza się nawiasem zwykłym otwierającym (().

 

Seria

Przykład 255.
(Corpus Byzantinae Historiae)

Jeżeli w różnych miejscach książki występują wyrażone w tym samym języku i/lub systemie pisma odmienne tytuły tej samej serii lub książki wielotomowej, należy przejąć tytuł podany w podstawowym źródle danych. Jeżeli takiego tytułu brak — tytuł z następnego źródła danych, w podanej wyżej kolejności. Odmienne tytuły nieprzejęte do strefy serii podaje się w strefie uwag, wraz z informacją o umiejscowieniu w książce.

 

W przypadku książek (szczególnie z zakresu literatury pięknej), które nie są wydawane pod wspólnym tytułem jako części książki wielotomowej lub w ramach serii, ale które według informacji od autora i/lub wydawcy mają zgodnie z jego/ich zamierzeniem stanowić cykl, nie podaje się żadnych danych w strefie serii i książki wielotomowej. Informacje o tzw. cyklu bez tytułu podaje się tylko w strefie uwag.

Przykład 256.
([Poetae Christiani Veteres ; vol. 1])
[Strefa uwag: Tytuł serii i oznaczenie tomu podane za katalogami.]

Jeżeli wydawca książki nie opatrzył jej tytułem serii, ale szata graficzna oraz wykaz pozycji danej serii (np. w późniejszych tomach) pozwala na identyfikację serii, ustalony tytuł należy podać w nawiasie kwadratowym.

 

6.6.2 Tytuł równoległy serii i książki wielotomowej


Jeżeli w książce tytuł właściwy serii i/lub książki wielotomowej jest wyrażony w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, za tytuł właściwy uznaje się tytuł w języku głównej części książki. Jeżeli nie można zastosować tego kryterium, podaje się:

  • tytuł wyróżniony typograficznie
  • pierwszy z tytułów występujących w podstawowym źródle danych, jeśli brak wyróżnień typograficznych.

 

Pozostałe tytuły występujące w podstawowym źródle danych podaje się jako tytuły równoległe w kolejności ich występowania.

 

Za tytuł równoległy uznaje się także odmienny językowo od tytułu właściwego tytuł oryginału serii i/lub książki wielotomowej, jeżeli występuje on w książce w tym charakterze.

 

Tytuł równoległy poprzedza się znakiem równości z odstępem po obu jego stronach ( = ). Tytuł równoległy podaje się po tytule właściwym.

 

Jeżeli występują równoległe wersje innych elementów strefy serii i książki wielotomowej, dane wyrażone w tym samym języku i/lub systemie pisma należy grupować i całą grupę poprzedzić znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku. Wewnątrz grupy należy stosować znaki umowne odpowiadające poszczególnym elementom.

 

Książka wielotomowa

 Przykład 257.
Vitruvius Britannicus, or The British Architect, Containing the Plans, Elevations and Sections of the Regular Buildings, both Publick and Private in Great Britain. With Variety of New Designs ; in 200 large Folio Plates Engraven by the best Hands, and Drawn either from the Buildings themselves or the Original Designs of the Architects / By Colin Campbell Esq. r. = Vitruvius Britanicus ou l' architecte Britannique, contenant les plans, elevations, & sections des baatiments raeguliers, tant particuliers que publics de la Grande Bretagne. Comprisen 200 grandes Planches gravez en taille douce par les Meilleurs Maitres, et tous ou dessinez des Bâtimens memes, ou copiez des Desseins Originaux des Architectes / Par le Sieur Campbell ; t. 2

 

6.6.3 Tytuł rodzajowy i tytuł niewyróżniający


Jeżeli tytułem serii jest nazwa rodzajowa (np. Zeszyty Naukowe, Skrypty, Materiały) lub tytuł niewyróżniający (np. Matematyka, Historia, Zoologia) do strefy serii i książki wielotomowej przejmuje się oznaczenie odpowiedzialności dotyczące serii. (Wykaz nazw rodzajowych: zobacz Aneks nr 21).

 

Oznaczenie odpowiedzialności serii przejmuje się w formie występującej w źródle danych. Jeżeli oznaczenie odpowiedzialności jest powiązane składniowo z tytułem serii, przejmuje się je do opisu w takiej formie bez zmian. Jeżeli nie jest powiązane składniowo — podaje się je po prawym ukośniku z odstępem po obu stronach znaku ( / ).

 

Jeżeli oznaczenie odpowiedzialności występuje w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, podaje się wyłącznie formę w języku tytułu właściwego serii. Jeżeli nie można zastosować tego kryterium, podaje się formę występującą jako pierwsza.

Przykład 258.
(Oeuvres complètes de M. le comte de Buffon ; t. 1)

Oznaczenia odpowiedzialności związanego z serią nie podaje się w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności. Wyjątek stanowią dwie sytuacje:

  • więcej niż jedno ciało zbiorowe podejmowało inicjatywę i/lub sprawowało nadzór merytoryczny nad wydaniem książki
  • nazwa ciała zbiorowego odpowiedzialnego za serię różni się od nazwy ciała zbiorowego odpowiedzialnego za opisywaną książkę.

 

Jeżeli tytułem książki wielotomowej jest tytuł zbiorczy (np. Dzieła zebrane, Wybór pism, Dramaty, Listy) do strefy serii i książki wielotomowej przejmuje się oznaczenie odpowiedzialności.

 

Oznaczenie odpowiedzialności książki wielotomowej przejmuje się w formie występującej w źródle danych. Jeżeli oznaczenie odpowiedzialności jest powiązane składniowo z tytułem książki wielotomowej przejmuje się je do opisu w takiej formie bez zmian. Jeżeli nie jest powiązane składniowo — podaje się je po prawym ukośniku z odstępem po obu stronach znaku ( / ).

 

Jeżeli oznaczenie odpowiedzialności występuje w więcej niż jednym języku i/lub systemie pisma, podaje się wyłącznie formę w języku tytułu właściwego książki wielotomowej. Jeżeli nie można zastosować tego kryterium, podaje się formę występującą jako pierwsza.

 

6.6.4 Dodatek do tytułu serii i książki wielotomowej


Dodatek (dodatki) do tytułu serii i/lub książki wielotomowej podaje się po tytule właściwym lub po tytułach równoległych (jeśli występują).

 

Jeżeli w książce występują dwa lub więcej dodatki do tytułu, jako pierwszy podaje się dodatek wyróżniony typograficznie. Jeśli brak takiego wyróżnienia, dodatki do tytułu podaje się w kolejności ich występowania.

 

Pierwszy wyraz dodatku do tytułu zapisuje się małą literą, jeżeli jest to zgodne z zasadami ortograficznymi danego języka.

 

Każdy dodatek do tytułu poprzedza się dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ).

 

6.6.5 Równoległy dodatek do tytułu serii i książki wielotomowej


Jeżeli równoległe dodatki do tytułu towarzyszą tytułom równoległym wyrażonym w tym samym języku i/lub systemie pisma, grupuje się je i całą grupę poprzedza znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ). Równoległe dodatki do tytułu podawane po tytułach równoległych wyrażonych w tym samym języku i/lub systemie pisma poprzedza się dwukropkiem z odstępem po obu stronach znaku ( : ).

 

Jeżeli brak tytułów równoległych, wszystkie równoległe dodatki do tytułu podaje się po dodatku (dodatkach) do tytułu serii i/lub książki wielotomowej. W takiej sytuacji każdy równoległy dodatek do tytułu poprzedza się znakiem równości z odstępem po obu stronach znaku ( = ).

6.7 Podseria

Jeżeli książka została wydana w podserii o tytule wyróżniającym, w strefie serii i książki wielotomowej podaje się wyłącznie oznaczenie podserii. Dane dotyczące serii głównej podaje się w strefie uwag, stosując znaki umowne właściwe dla strefy serii. Oznaczenie podserii, jako element początkowy strefy serii, poprzedza się nawiasem zwykłym otwierającym (().

 

Jeżeli książka została wydana w podserii o tytule niewyróżniającym, w strefie serii podaje się tytuł serii głównej (z ewentualnym oznaczeniem odpowiedzialności dla serii), a tytuł podserii po kropce z odstępem (. ). Pozostałe dane serii głównej podaje się w strefie uwag.

 

Jeżeli podseria oprócz niewyróżniającego tytułu ma także swoje oznaczenie, podaje się je przed tytułem podserii poprzedzone kropką z odstępem (. ). Tytuł podserii podaje się po oznaczeniu podserii poprzedzony przecinkiem i odstępem (, ).

 

Jeżeli w ramach całości książki wielotomowej dokonano podziału na części, podserie, sekcje, ich oznaczenia podaje się po tytule, ewentualnie po tytułach równoległych i dodatkach do tytułu. Oznaczenie części poprzedza się kropką i odstępem (. ).

 

Oznaczenie części może zawierać numer lub numer wraz określeniem części. Określenia przejmuje się wyłącznie z książki i skraca zgodnie z wykazem skrótów (zobacz Aneks nr 15). Numer części podaje się cyframi arabskimi, niezależnie od formy występującej w źródle danych (słowna, cyfry rzymskie), z wyjątkiem przypadków, gdy uzasadnione jest zachowanie formy występującej w źródle danych (np. gdy numeracja jest wyrażona kombinacją cyfr rzymskich i arabskich).

 

Tytuł części zależny od tytułu całości poprzedza się przecinkiem i odstępem (, ), o ile występuje oznaczenie części. Jeżeli brak oznaczenia części, tytuł części poprzedza się kropką i odstępem(. ).

6.8 Numeracja

Do strefy serii przejmuje się numerację w obrębie serii, podserii i/lub całości książki wielotomowej wraz z towarzyszącymi jej określeniami. Numerację podaje się cyframi arabskimi, niezależnie od formy występującej w źródle danych (słownej, cyfr rzymskich), z wyjątkiem przypadków gdy uzasadnione jest dokładne zachowanie formy występującej w źródle danych (np. gdy numeracja jest wyrażona kombinacją cyfr rzymskich i arabskich). Określenia towarzyszące numeracji skraca się według wykazu skrótów określeń towarzyszących numeracji (zobacz Aneks nr 15) i zapisuje się małą literą, chyba że jest to sprzeczne z ortografią danego języka.

 

Jeżeli numeracja składa się z roku i innego numeru, przy czym z początkiem nowego roku numeracja jest wznawiana, jako pierwszy podaje się rok. Jeżeli natomiast numeracja składa się z roku i innego numeru, ale jest ciągła w obrębie całej serii, jako pierwszy podaje się indywidualny numer.

 

Jeżeli numeracja występująca w książce jest błędna, przejmuje się ją do oznaczenia serii bez zmian oraz podaje się wyjaśnienie w strefie uwag.

 

Jeżeli tytuł właściwy serii składa się z tytułu serii głównej i tytułu niewyróżniającego podserii, numerację serii głównej podaje się wyłącznie w strefie uwag.

 

Książka wielotomowa

Przykład 259.
Theatrum humanae vitae ; vol. 14

Przykład 260.
Icones quinquaginta virorum illustrium ; p. 3

Przykład 261.
Sacratissima sententiarum totius theologiae quadripartita volumina ; ks. 4

Przykład 262.
Commentarii de verbi Dei corruptelis ; t. 2

 

6.8.1 Oznaczenie chronologiczne


Jeżeli numeracja składa się zarówno z oznaczenia liczbowego i/lub alfabetycznego, jak i oznaczenia chronologicznego, przejmuje się je do opisu bez zmian. Daty wydania, dystrybucji lub druku nie traktuje się jako oznaczenia chronologicznego.

 

6.8.2 Równoległe oznaczenie numeracji


Równoległe określenia towarzyszące numeracji przejmuje się, jeżeli towarzyszą im tytuły równoległe serii. Jeżeli w książce występuje zarówno tytuł równoległy serii i/lub podserii, jak też równoległe określenie towarzyszące numeracji, przejmuje się oba z nich bezpośrednio za tytułem właściwym/równoległym, któremu odpowiadają językowo. Jeżeli określenie występuje tylko w jednym języku i/lub systemie pisma, podaje się ją za ostatnim tytułem równoległym.

 

6.8.3 Więcej niż jeden system numeracji


Jeżeli seria posiada dwa odrębne systemy numeracji, podaje się je w kolejności występującej w książce, rozdzielając je przecinkiem i odstępem.

 

6.8.4 Nowy ciąg numeracji


Jeżeli dotychczasowy ciąg numerów serii został zastąpiony nowym ciągiem poprzedzonym określeniem typu „nowa seria”, „seria druga” itp. lub ich odpowiednikiem w innym języku, przejmuje się to określenie wraz z nowym ciągiem numeracji, rozdzielając je przecinkiem i odstępem.

 

6.8.5 Opis więcej niż jednego numeru


Przy opisie więcej niż jednej części, tomu, zeszytu itp. serii i/lub książki wielotomowej podaje się pierwszy i ostatni numer oddzielone łącznikiem, jeżeli numery następują kolejno po sobie. Jeżeli numery nie następują kolejno po sobie, wymienia się je wszystkie, rozdzielając przecinkiem i odstępem.

6.9 Książka należąca do więcej niż jednej serii

Jeżeli książka wchodzi w skład więcej niż jednej serii, zespoły elementów dotyczących poszczególnych serii należy ujmować w odrębne nawiasy zwykłe i podawać w strefie serii i książki wielotomowej w kolejności alfabetycznej według tytułów serii.

 

Jeżeli książka wchodzi jednocześnie w skład serii oraz stanowi część książki wielotomowej, w pierwszej kolejności podaje się oznaczenie książki wielotomowej.

7. Strefa uwag

W strefie uwag podaje się:

  • dane należące do innych stref opisu bibliograficznego, których jednak przepisy nie pozwalają włączyć do odpowiedniej strefy lub też nakazują czy pozwalają podać tylko w strefie uwag
  • dane wyjaśniające informacje podane w innych strefach opisu bibliograficznego
  • dodatkowe informacje uznane za ważne.

 

Informacje podane w strefie uwag mogą dotyczyć dowolnego aspektu opisywanej książki.

 

Specyficzny charakter uwag nie pozwala na ich kompletne wyliczenie. Można je kategoryzować według stref opisu bibliograficznego. Oprócz uwag odnoszących się do tych stref można podawać uwagi, które nie wiążą się z żadną strefą opisu bibliograficznego.

7.1 Źródła danych

Informacje służące do sformułowania uwag przejmuje się z książki (np. uwaga o bibliografii) lub spoza niej (np. uwaga dotycząca tytułu lub oznaczenia odpowiedzialności, uwaga dotycząca adresu wydawniczego).

7.2 Język i system pisma

Tekst uwagi formułuje się w języku polskim w sposób zwięzły i przejrzysty. Wyjątek stanowią uwagi przejmowane w języku tekstu książki, np.: Dissertatio. Universitas Litteraria Friderica Guilelma Berolinensis, Printed for private circulation.

7.3 Znaki umowne

Strefa uwag nie ma własnych znaków umownych, niemniej:

  • w przypadku sformalizowanej uwagi o zawartości opisywanej książki stosuje się znaki umowne używane w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności
  • podając dane serii głównej, stosuje się znaki umowne stosowane w strefie serii i książki wielotomowej.

7.4 Sposób zapisu

W przypadku uwag formułowanych przez katalogującego nie stosuje się skracania wyrazów, z wyjątkiem skrótów przewidzianych do stosowania w opisie bibliograficznym (zobacz Aneks nr 15).

 

Wyrażenia wprowadzające powinny być jednolite. Tekst uwagi należy oddzielać od wyrażenia wprowadzającego dwukropkiem, przy czym nie jest to znak umowny, a zwykły znak interpunkcyjny, z odstępem tylko po znaku (: ).

 

Jeżeli uwaga zawiera odesłanie do innego obiektu bibliograficznego, należy podać dane pozwalające na jego identyfikację.

 

Poszczególne uwagi pisane w ciągłości wiersza oddziela się kropką i odstępem (. ).

7.5 Kolejność uwag

Uwagi podaje się w następującej kolejności:


1. Uwaga o pracach współwydanych
2. Sformalizowana uwaga o zawartości
3. Uwagi dotyczące poszczególnych stref opisu bibliograficznego

    1. uwagi dotyczące tytułu
    2. uwagi dotyczące oznaczenia odpowiedzialności
    3. uwagi dotyczące oznaczenia wydania
    4. uwagi dotyczące adresu wydawniczego
    5. uwagi dotyczące opisu fizycznego
    6. uwagi dotyczące serii i książki wielotomowej
    7. inne uwagi
    8. uwagi dotyczące identyfikatora

4. Uwaga o indeksie
5. Uwaga o języku
6. Uwaga dotycząca cytaty bibliograficznej.

7.6 Uwaga o pracach współwydanych

W strefie uwag podaje się informacje o pracach współwydanych bez wspólnego tytułu, których tytuły nie są wymienione w podstawowym źródle danych dla strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności. W uwadze o pracach współwydanych podaje się tytuły prac, których nie podano w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności ani w uwadze o zawartości.

 

Uwagę rozpoczyna się od odpowiedniego wyrażenia wprowadzającego, np.:

  • Współwydane z:
  • Współwydane z wersją …
  • Współwydane z tytułem nagłówkowym:
  • Współwydane z własną stroną tytułową:

 

Obowiązkowo podaje się tytuł pracy współwydanej (tytuły prac współwydanych). Inne dane bibliograficzne, takie jak: oznaczenie odpowiedzialności, oznaczenie wydania, adres wydawniczy, opis fizyczny, podaje się, jeżeli są odmienne od danych bibliograficznych opisywanej książki jako całości. Informacje te przejmuje się ze strony tytułowej pracy współwydanej, a w przypadku braku strony tytułowej — z nagłówka pierwszej strony tekstu pracy (a nie z dedykacji czy przedmowy).

 

Jeżeli uwaga o pracach współwydanych zawiera tytuł więcej niż jednej pracy, informacje dotyczące poszczególnych prac wymienia się w kolejności ich występowania w książce. W opisie bibliograficznym pracy współwydanej stosuje się znaki umowne odpowiadające poszczególnym elementom opisu. Kolejne strefy oddziela się jednak tylko kropką i odstępem.

 

Tytuły prac tego samego autorstwa rozdziela się średnikiem z odstępem po obu stronach znaku ( ; ), natomiast prace różnego autorstwa oraz bezautorskie rozdziela się kropką i odstępem po znaku (. ) — analogicznie jak w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności.

 

Uwzględnia się zawsze:

  • prace z własną stroną tytułową lub tytułem nagłówkowym lub osobną paginacją
  • prace notowane w polskich bibliografiach
  • dzieła powyżej 10 stron, zwłaszcza wtedy, kiedy są autorstwa innego niż dzieło główne.

7.7 Sformalizowana uwaga o zawartości

W strefie uwag podaje się informacje o zawartości lub częściowej zawartości opisywanego starodruku. Uwaga zawiera tytuły poszczególnych prac lub ich części wydane pod wspólnym tytułem oraz może zawierać oznaczenie odpowiedzialności i inne informacje towarzyszące.

 

Uzwględnia się prace, których tytuły podane są na stronie tytułowej (po tytule wspólnym) lub na jej odwrociu. Jeżeli takich tytułów nie ma, katalogujący może sformułować uwagę o zawartości dokumentu na podstawie tytułów nagłówkowych poszczególnych dzieł zawartych w opisywanym dokumencie.

 

Podaje się wszystkie dane bibliograficzne prac zawartych w opisywanym dokumencie zgodnie z kolejnością ich występowania na stronie tytułowej lub w opisywanym druku. Dane mogą obejmować: tytuł, dodatki do tytułu, oznaczenia odpowiedzialności, oznaczenie wydania, objętość (strony zajęte przez pracę).

 

W opisie bibliograficznym pracy współwydanej stosuje się znaki umowne odpowiadające poszczególnym elementom opisu. Dane dotyczące następnej pracy tego samego autorstwa poprzedza się średnikiem.

 

W opisie druku wielotomowego uwaga zawiera informacje o poszczególnych tomach. Jeżeli opisy poszczególnych tomów są bardzo długie, opis każdego tomu można podać w oddzielnej uwadze.

Przykład 263.
Aeneae Sylvii Senensis S. Rom. Ecclesiae Cardinalis Titvli S. Sabinae De Bohemorvm et ex his imperatorvm aliqvot origine ac gestis Ad illustrissimum principem & dominum Alfonsum regem Aragonum Historia
[Strefa uwag: Zawiera: Aeneae Sylvii, qui et Pivs II pontifex maximus fvit, breve elogivm.]

Przykład 264.
Antipasty małzenskie, trzema uciesznemi historiami, iako wdzięcznego smaku cukrem, prawdziwey a szczerey miłości małzenskiey zaprawione
[Strefa uwag: Zawiera: Historiey Ucieszney o Zacney Krolewnie Banialuce Ze Wschodniey Krainy / [Hieronim Mortszyn]; O Galezyusie Synu Demokryta y Filidzie Corce Aristidesa, Szlachty Cyprskiego Krolestwa / [Giovanni Boccaccio]; O Przemysławie Xiążęciu Oświecimskim y o Cecyliey, Małżonki iego dziwney stateczności / [Giovanni Boccaccio].]

Przykład 265.
Kommissya porządkowa cywilno-woyskowa powiatu krzemienieckiego : [Incipit:] Przyszedł iuż na reszcie moment naysmutnieyszy dla współziomków [...] : [Datum:] Działo się na sessyi ekonomiczney dnia 2. czerwca 1792 roku.
[Strefa uwag: Zawiera Uniwersał Stanisława Augusta dotyczący działań obronnych przed Rosjanami dany 29 maja 1792 r. pod tytułem: Deklaracya względem stanu teraźnieyszego Rzpltey [Incipit:] Zaięci dziełem rządu, niepodległości, bezpieczeństwa i rzetelnych swobód wspolney ojczyzny naszej... ; [Datum:] Dan w Warszawie, dnia XXIX miesiąca Maia, Roku Pańskiego MDCDXCII.]

7.8 Uwagi dotyczące tytułu

7.8.1 Uwaga o źródle tytułu właściwego


W strefie uwag podaje się informacje o źródle tytułu właściwego, jeżeli:

  • w książce występuje strona tytułowa, ale tytuł właściwy został przejęty z innej części książki
  • w książce brak tytułu właściwego i został on przejęty spoza książki
  • w książce brak tytułu właściwego i został on nadany przez katalogującego.

Przykład 266.
Tytuł przejęty z nagłówka

Przykład 267.
Tytuł według Estr XIX t. 3 s. 330

Przykład 268.
Tytuł nadany przez katalogującego

Przykład 269.
Tytuł według ICCU online

 

7.8.2 Inne uwagi dotyczące tytułu


W strefie uwag podaje się następujące uwagi dotyczące tytułu:

  • informacje o elementach występujących na stronie tytułowej przed tytułem
  • informacje o elementach strony tytułowej pominiętych w opisie
  • w wyjątkowych przypadkach informacje skąd przejęto tytuł, jeśli opisywany starodruk jest pozbawiony strony tytułowej (defekt) i nie można dotrzeć do kompletnego druku.

Przykład 270.
Na początku tytułu dewiza: Niech Żyje Iezus.

Przykład 271.
Początek tytułu w języku hebrajskim (pominięty w opisie).

Przykład 272.
Na stronie tytułowej: Prix: en noir 6 frances 50 centimes, en colour 12 frances.

Przykład 273.
Na dole strony tytułowej: Nach zudrucken verbotten

Ponadto:

  • odmienne tytuły druku występujące poza stroną tytułową
  • dodatki do tytułu spoza strony tytułowej
  • tytuły równoległe spoza strony tytułowej
  • tytuł oryginału
  • tytuł przekładu pośredniego.

7.9 Uwagi dotyczące oznaczeń odpowiedzialności

W strefie uwag podaje się następujące informacje dotyczące oznaczenia odpowiedzialności:

  • informacje o oznaczeniu odpowiedzialności ustalonym na podstawie źródeł spoza książki
  • sprostowania i komentarze dotyczące oznaczenia odpowiedzialności (np. błędnie przypisanego, fikcyjnego lub wątpliwego)
  • sprostowanie błędnej formy nazwy osoby lub ciała zbiorowego podanych w książce
  • informacje o oznaczeniu odpowiedzialności nieprzejętym do strefy tytułu i oznaczenia odpowiedzialności.

Przykład 274.
Onvs ecclesiae temporibvs hisce deplorandis Apocalypseos svis aeqve conveniens, Tvrcarvmque incursui iam grassanti accommodatum, non tam lectu, quam cotemplatu dignissimum : iam primvm avthoris exactiore adhibita lima typis a mendosis expurgatum et quamplurimis tum euangelistarum locis, tum aliorum sanctorum scripturis mutuo non pugnantibus recens illustratum, opus compilatum est anno 1519, typis excusum Anno 1531
[Strefa uwag: Berthold Pürstinger — autor prawdopodobny, podany według VD 17; autor domniemany Johann Ebser.]

Przykład 275.
Straszny a przedziwny cvd nowo pokazany w oyczyznie Frivli, niedaleko Clausy nad iednym złośliwym człowiekiem, ktory fałszywie przyśiągł na sądzie, z nienawiści ktorą miał przeciw swemu stryiecznemu bratv. A potym szedł do kościoła y tam kommunikował nie spowiadawszy się za dziwnym cudem od Pana Boga przyszedł dyabał w postaci węzowey na gardło iego y zamorzył go. Na ostatek przyszły nań kamienie z Nieba ogniste, ktore go zatłukły, iako z czytania zrozumiecie / na instancyą Wincentego Bonuisia, Rzymianina drukowano w Weletrze 1640 ; a teraz przetłumaczona z włoskiego przez X.I.L. w Krakowie 1641
[Strefa uwag: Autor domniemany: Niccola Laghi, ustalony na podstawie porównania wydania „Il grandissimo et marauiglioso miracolo” z 1609 roku z tekstem, jaki ukazał się w zbiorze „I miracoli del Santissimo Sacramento [...] nuouamente raccolti [...] dal [...] Nicola Laghi da Lugano [...]”, In Venetia 1597 (strony 320-321; drobne różnice w tekście względem wydania z roku 1609).]

Przykład 276.
Vita Servi Dei B. Raphaelis Proszoviani Ordinis Minorvm S. Francisci Regularis Obersuantiae Varthae quiescentis in ecclesia eiusdem ordinis miraculis et prodigijs clari / [S. B. D. V. C. G.]
[Strefa uwag: Stanisław Bużeński podpisany w dedykacji pod pseudonimem S. B. D. V. C. G.]

Przykład 277.
Türcken- Büchlein, Darin[n]en der Türckischen Keyser Namen, Empter, Leben, Sitten vnd Tyranney in jrem Reich erzelet vnd beschrieben werden daraus zusehen wie eintrechtig sie beysamen halten alle die jenigen auszurotten vnd zudempffen die sich fur Gliedmas des herrn Christi bekennen / Erstlich inn Lateinischer Sprach beschrieben durch Bartholomeum Georgieuitz Vnd nu dem Christlichen Leser zu gut verdeudscht, Mit einer Vorred Philippi Melanthonis
[Strefa uwag: Tłumacz Jacobus Eysenberg podpisany pod dedykacją.]

Przykład 278.
Autor Hugo Kołłątaj, inicjator i redaktor Ignacy Potocki, wydawca Franciszek Ksawery Dmochowski (NKor).

Przykład 279.
Za autora uchodził także Theodor Beza.

Przykład 280.
Autorem polskiego przekładu jest być może Marcin Hińcza (NKor).

Przykład 281.
Dzieło współwydane „De summa [...] clementia” z własną stroną tytułową; autorem jest prawdopodobnie Thomas Norton (zobacz BLC).

Przykład 282.
Adresatem dzieła i autorem dzieła współwydanego „Modus [...]” jest Laurentius Fabricius Dantiscanus (por. Cat. Discip. Gymn. Ged 1580, 75).

Przykład 283.
Wydawca podpisał przedmowę.

Przykład 284.
Autor według VD.

Przykład 285.
Autor Io. Tilius wymieniony w nagłówku listu do czytelników; według BLC może być nim równiez Du Tillet, sieur de la Bussiere, brat w/w. Niewykluczone także autorstwo fikcyjne.

Przykład 286.
Nazwa autora poprzedza tytuł.
[W druku: Antonivs // Polvs Venetvs. // De Origine Verae // atq; falsae religionis.]

Przykład 287.
Na stronie tytułowej miedzioryt, przedstawiający apoteozę Wolności, sygnowany „Smuglewicz mal., Gröll fecit”.

Przykład 288.
Akwaforty Christiana Gottlieba Geysera (1742-1803), według rysunków Daniela Chodowieckiego (1726-1801).

Przykład 289.
Emblematy grawerował Gerard de Jode, autorem wierszy łacińskich jest Laurens van Haecht Goidtsenhoven.

Przykład 290.
Wiersze okolicznościowe podpisali: Andrzej Dzianotta, Jan Gawiński, Wojciech Kazimierz Rezler, J[erzy?] Schedel, Marcin Winkler.

Przykład 291.
Korektorem i nadzorcą druku był Hieronim Malecki.

7.10 Uwagi dotyczące oznaczenia wydania

W strefie uwag podaje się następujące informacje dotyczące oznaczenia wydania:

  • informacje o zmianach zaistniałych w tytule lub w oznaczeniu odpowiedzialności względem poprzedniego wydania
  • informacje dotyczące historii powstania danego wydania i podstawy edycji
  • oznaczenie wydania, które nie odnosi się do opisywanej książki, ale do wydania oryginalnego
  • prawidłowe oznaczenie wydania, jeżeli w strefie oznaczenia wydania podano błędne oznaczenie przejęte z opisywanej książki
  • informacje o oznaczeniu wydania ustalonym na podstawie źródeł spoza książki
  • oznaczenia wydania prac współwydanych bez wspólnego tytułu, gdy każda z nich ma własne oznaczenie wydania
  • inne informacje związane z danym wydaniem.

Przykład 292.
Wydanie tytułowe do edycji z 1648.

Przykład 293.
Wydanie tytułowe — tekst podstawowy ze składu z 1578.

Przykład 294.
Zapewne reedycja wydania z oficyny A. Fritscha z r. 1572 (VD-P 3670).

Przykład 295.
Oznaczenie wydania w tytule nagłówkowym przedmowy: „Do wszelkiego krześciiańskiego Brata [...] Przedmowa o trzecim wydaniu tych ksiąg”.

Przykład 296.
Jedna z kilku anonimowych typograficznie edycji z 2. połowy XVIII wieku; fingerprint jak w opisie, kustosze na recto kolejnych kart: Avvert, Ad Tertiam, quia magna, tas.

Ponadto:

  • dane dotyczące oznaczenia wydania, umożliwiające rozróżnienie odmiennych wydań i wariantów.

Przykład 297.
Wydanie A — położenie sygnatur: A/ er B/us i C/ de . D/ Ite.

Przykład 298.
Wydanie B — adres wydawniczy w dwóch wierszach, winieta na stronie tytułowej z motywem arabeski, położenie sygnatur: A2/altera B/suf C/int D/em E/se.

Przykład 299.
Wydanie C — fingerprint, tytuł i objętość jak wyżej.

Przykład 300.
Wariant B — dedykacja autora: „Illustrissimi Domino Dionisio Leek Abbati Sancti Nicolai in Brouueiler [...]”; na stronie tytułowej plakietka „Arma Christi” (narzędzia Męki Pańskiej).

7.11 Uwagi dotyczące adresu wydawniczego

W strefie uwag podaje się informacje uzupełniające, wyjaśniające i prostujące związane z adresem wydawniczym:

  • informacje o elementach adresu wydawniczego (np. sygnecie drukarskim)
  • dane, na podstawie których ustalono adres wydawniczy
  • datę w postaci występującej w druku lub informację o sposobie jej zapisania
  • inne informacje dotyczące daty wydania.

Przykład 301.
Rok wydania na podstawie innych publikacji wydawcy.

Przykład 302.
Francofort : chez Eslinger, libraire ; [Paris : François Dufart], 1799
[Strefa uwag: Drukarz na podstawie sygnetu z karty tytułowej.]

Przykład 303.
Na stronie tytułowej data: M.D.XXXXI, w kolofonie: M.D.XLI.
[Informacja o sposobie zapisania dat.]

Przykład 304.
Na stronie tytułowej sygnet nakładcy.

Przykład 305.
Na stronie tytułowej i w kolofonie sygnety drukarskie (odmienne odbicia).

Przykład 306.
Datę druku określają lata działalności drukarza.

Przykład 307.
Data druku według VD17 online.

Przykład 308.
Data dzienna według aprobaty cenzorskiej (karta tytułowa verso).

Przykład 309.
Data określona znakami astronomicznymi.

Przykład 310.
[Berlin] : Gedruckt bey G. J. Decker [...],
[Strefa uwag: Drukarz działał w Berlinie.]

Przykład 311.
[Kraków] : [Wdowa i dziedzice Franciszka Cezarego],
[Strefa uwag: Adres wydawniczy ustalony na podstawie analizy materiału typograficznego.]

Przykład 312.
[Raków] : [Sebastian Sternacki], [ok. 1612]
[Strefa uwag: Adres wydawniczy według: Ariańskie Oficyny.]

Przykład 313.
Chamogascko
[Strefa uwag: Miejsce druku fałszywe, drukowane prawdopodobnie w Bazylei (por. cytowana literatura).]

Przykład 314.
[Miejsce nieznane] : [wydawca nieznany]
[Strefa uwag: Papier i ozdobniki typograficzne wskazują na Niemcy lub Szwajcarię jako potencjalne miejsce druku.]

Przykład 315.
Noribergae : in off. Io. Montani et Ulr. Neuberi, 1561
[Strefa uwag: Wydanie tytułowe do wydania z 1551.]

Przykład 316.
Współwydane „Aequatorium astronomicum” z datą w kolofonie: 1551.

Przykład 317.
Posnaniae : typis Io. Wolrabii, [po 15 X] 1589
[Strefa uwag: Estr podaje datę dzienną 5 X (w dedykacji), data ostatniej dysputy jest późniejsza — 15 X.]

Przykład 318.
Stetini : typis Kelnerianis, [między 1591 a 1618]
[Strefa uwag: A. Kelner zmarł w 1591 r., drukarnia pod jego szyldem działała do 1618 r. (zobacz Drukarze, 4, 488-489).]

7.12 Uwagi dotyczące opisu fizycznego

W strefie uwag podaje się informacje dotyczące opisu fizycznego, m.in.:

  • źródło danych, na podstawie którego ustalono właściwą objętość lub inne elementy opisu fizycznego
  • osobliwości w liczbowaniu stron, kart, łamów, błędy w paginacji itd.

Przykład 319.
[8], 500 stron ; 4°
[Strefa uwag: Liczba stron na podstawie DNB online.]

Przykład 320.
[14], 100, [3], 794, 794, 795-894 strony : mapy ; 4°
[Strefa uwag: Równoległa numeracja stron 1-794.]

Przykład 321.
213 stron ; 2°
[Strefa uwag: Numeracja stron także: 457-670.]

Przykład 322.
33, 31 stron ; 16°
[Strefa uwag: Numeracja stron w kierunkach przeciwnych.]

Przykład 323.
Strona 299 błędnie oznaczona jako 253

Przykład 324.
Karty zadrukowane dwustronnie

Przykład 325.
Modus modernus

Przykład 326.
Liczne błędy w paginacji

Przykład 327.
W oznaczeniu arkuszy pominięto składkę A

Przykład 328.
Niekonsekwencje w liczbowaniu, częściowo znaczono karty, częściowo strony

Przykład 329.
Paginację oznaczono tylko dla tekstu łacińskiego, równoległy tekst grecki jest nieliczbowany, sygnowanie składek podwójne

Ponadto:

  • informacje dotyczące specjalnych cech fizycznych druku, wyposażenia graficznego, typograficznego.

Przykład 330.
Druk jednostronny

Przykład 331.
Pagina fracta

Przykład 332.
Strona tytułowa czerwono-czarna

Przykład 333.
Strona tytułowa czarno-czerwona z datą: M.DC.XLIV

Przykład 334.
Druk odbity z płyt miedziorytowych

Przykład 335.
Paginacja ciągła, ale „Liber posterior” z własną stroną tytułową

Przykład 336.
Współwydana „Perspectiva” z własną stroną tytułową i paginacją

Przykład 337.
Na verso karty tytułowej drzeworytowy herb własny Schedlów

Przykład 338.
Na verso karty tytułowej drzeworytowy herb Poraj Kęssowskich oraz wiersz na herb podpisany: ks. Jan Maliński

Przykład 339.
Ramka tytułowa drzeworytowa, sygnowana: I[ost] A[mman]

Przykład 340.
Tablice miedziorytowe (złożone) przedstawiające przyrządy m.in. do wytwarzania „stałopłynu” (gazu), są sygnowane: „Klopsch scul. Varsaviae”.

Przykład 341.
Liczne winiety nagłówkowe, końcowe ozdobniki (fleurony i cul-de-lamp) grawerowane przez Pierre Philippe Choffarda (1730-1809).

Przykład 342.
Tekst w ramkach drzeworytowych negatywowych, wykonanych techniką groszkową; ponadto 7 całostronicowych drzeworytów nieustalonego autora zawierające sceny biblijne: Nawiedzenie, Narodzenie, Syn marnotrawny, Pokłon Trzech Króli, Ofiarowanie, Ucieczka do Egiptu, Betsabea.

7.13 Uwagi dotyczące serii i książki wielotomowej

W strefie uwag podaje się informacje dotyczące serii i książki wielotomowej, m.in.:

  • nieprzejęte do strefy serii, występujące w różnych miejscach książki, wyrażone w tym samym języku i/lub systemie pisma odmienne tytuły tej samej serii lub książki wielotomowej (wraz z informacją o umiejscowieniu w książce)
  • oznaczenie serii głównej, jeżeli w strefie serii podano podserię o tytule wyróżniającym
  • oznaczenie serii spoza książki
  • wyjaśnienia i sprostowania dotyczące tytułu i/lub błędnej numeracji serii i/lub książki wielotomowej.

7.14 Inne uwagi

W strefie uwag podaje się informacje przejęte z opisywanej książki (np.: ze strony tytułowej, strony redakcyjnej) lub spoza niej, które nie przynależą do żadnej strefy opisu bibliograficznego ani też nie wynikają np. z tytułu lub dodatku do tytułu, np.:

  • uwagi dotyczące imprezy powiązanej z opracowywaną książką (miejsca, daty, nazwy imprezy)
  • uwagi dotyczące ksiąg pamiątkowych
  • uwagi mające na celu lepszą identyfikację książki
  • uwagi związane z pracami dyplomowymi i dysertacjami
  • uwagi dotyczące zawartości aneksów.

 

Ponadto:

  • informacje o zawartości, jeżeli dane te nie kwalifikują się do podania w uwadze o pracach współwydanych lub w sformalizowanej uwadze o zawartości (nie stanowią dzieł współwydanych/wielotomowych), w tym także o zawartości dotyczącej Polski lub związanej z Polską (poprzedzone wyrażeniem wprowadzającym „Polonicum”)

Przykład 343.
Zawiera także życiorys autora (s. 1-2)

Przykład 344.
Zawiera wiersz ku czci św. Jana Kantego

Przykład 345.
Na verso karty tytułowej dwuwiersz łaciński na herb Śreniawa podpisany: Paulus Caesarius

Przykład 346.
W spisie uczestników Soboru wymienieni m. in. Stanisław Hozjusz, Walenty Herbut, Stanisław Falęcki

Przykład 347.
Polonicum: wzmianki o miastach polskich i litewskich: Krakowie, Gdańsku (s. 160), Poznaniu, Gnieźnie, Nowogrodzie (s. 187) oraz o M. Koperniku i jego teorii (s. 22, 121)

  • informacje o dedykacjach (obowiązkowe dla poloników)

Przykład 348.
Dedykacja autora: „Do [...] Stanislawa Augusta, Krola Polskiego Wielkiego Książecia Litewskiego […]”

Przykład 349.
Dedykacja: „[...] Burmistrzom y Raycom Miasta J.K.M. Thorunia [...] / Jan Christian Laurer”
[Autora dedykacji niebędącego jednocześnie autorem dzieła podaje się po kresce ukośnej.]

Przykład 350.
Polonicum: dedykacja autora: „Illustrissimo [...] Domino D. Stanislao Comiti a Gorka, Palatino Posnaniensi” (s. 831-832)

  • informacje dotyczące związków bibliograficznych, związki opisywanego dzieła z innymi utworami (pierwowzorem, podstawą przeróbki, skrótem, streszczeniem, częścią poprzednią i następną, uzupełnieniem itp.) oraz o innych jego wydaniach, informację o całości wydawnictwa wielotomowego (w przypadku opisu każdego tomu oddzielnie)

Przykład 351.
Przeróbka anonimowego dzieła: Złote jarzmo

Przykład 352.
Według: Miss in her Teens or the Medley of Lovers / David Garrick

Przykład 353.
Kontynuacja „Cronici” Floriana de Ocampo

Przykład 354.
Polemika z dziełem przypisywanym Grzegorzowi z Żarnowca „Traktacik albo 52 questiy o kościele bożym” z 1590 r. (zobacz PSB 11,325)

Przykład 355.
Komentarz do „Zbioru praw sądowych” Andrzeja Zamoyskiego

Przykład 356.
Stanowi P. 3 „Opuscula Sacrae Matthaei Raderi [...]”

7.15 Uwagi dotyczące identyfikatora

W strefie uwag podaje się informacje dotyczące wyboru fingerprintu.

Przykład 357.
Fingerprint grupy 3. i 4. wybrano z 2-go liczbowania

7.16 Uwaga o indeksie

W strefie uwag podaje się informacje o indeksach występujących w opisywanym starodruku. Stosuje się określenie „Indeks” lub „Indeksy”. W miarę potrzeby można określić rodzaj indeksu lub strony które zajmuje. Nie uwzględnia się spisów treści, list cytowanych autorów itp. wykazów pomocniczych. Jeżeli informacja o indeksie jest podana w innej strefie opisu, nie formułuje się uwagi.

7.17 Uwaga o języku

W strefie uwag podaje się informacje o języku, jeżeli inne strefy opisu nie dostarczają pełnych danych o języku, a opisywana książka spełnia przynajmniej jeden z następujących warunków:

  • zawiera tekst w więcej niż jednym języku (nie dotyczy podręczników do nauki języka obcego i słowników językowych)
  • jest przekładem lub zawiera przekład
  • zawiera streszczenie w innym języku niż tekst główny lub streszczana część tekstu (np. rozdział, artykuł, referat)
  • język przedmowy, posłowia i/lub spisu treści jest inny niż język tekstu głównego
  • język tekstu jest inny niż język tytułu właściwego i nie znajduje to odzwierciedlenia w innych strefach opisu.

 

W uwagach nie uwzględnia się obcojęzycznych cytatów, przykładów itp. (np. w pracach językoznawczych albo dotyczących teorii przekładu), które służą jedynie zilustrowaniu opisywanych problemów.

 

Języki tekstu, streszczeń itd. wymienia się w kolejności alfabetycznej. W przypadku tekstów równoległych, jeżeli jeden z języków stanowił podstawę przekładu dla pozostałych wersji językowych, podaje się go jako pierwszy, a pozostałe w kolejności alfabetycznej

 

Uwagi podaje się z zachowaniem poniższej kolejności:

1. Uwagi dotyczące języka tekstu głównego i/lub języka oryginału
2. Uwagi dotyczące języka wstępu, przedmowy, posłowia
3. Uwagi dotyczące języka streszczenia
4. Uwagi dotyczące języka spisu treści

 

Kolejne uwagi, dotyczące jednej z czterech wyżej wymienionych części tekstu, oddziela się kropką i odstępem. Uwagi można łączyć w jedną frazę, jeżeli dotyczą tego samego języka/języków.

 

7.17.1 Język tekstu

Przykład 358.
Tekst tylko łaciński

Przykład 359.
Tekst w języku francuskim i polskim

Przykład 360.
Fragmenty tekstu w języku niemieckim

Przykład 361.
Zawiera wiersze panegiryczne różnych autorów w kilku językach europejskich i orientalnych

7.17.2 Język tekstu równoległego


Przykład 362.
Tekst równolegle w języku polskim i niemieckim

Przykład 363.
Tekst i tytuł równolegle w języku niemieckim i polskim

 

7.17.3 Język oryginału


Uwagę o języku oryginału i/lub języku, z którego wykonano przekład pośredni, podaje się, gdy spełnione są jednocześnie oba poniższe warunki:

  • w opisie brak tytułu oryginału, ponieważ jest on niemożliwy do ustalenia
  • język oryginału nie wynika z danych zawartych w oznaczeniu odpowiedzialności.

Przykład 364.
Według Estr jest to prawdopodobnie przekład

Przykład 365.
Zawiera m.in. przekład listu z języka angielskiego

Przykład 366.
Przekład Sebastiana Petrycego na podstawie łacińskiej wersji Pietra Aretina (PSB 25, 705)

Przykład 367.
Jest to autorski przekład tekstu "Rozmowy dworzanina z mnichem"

 

7.17.4 Język streszczenia


Uwagę o języku streszczenia podaje się wyłącznie, gdy streszczenie jest w innym języku niż tekst główny książki. W przypadku streszczeń dotyczących jedynie części tekstu podaje się informację, jakiej części tekstu dotyczą.

 

7.17.5 Uwaga o systemie pisma


Uwagę o systemie pisma podaje się, jeżeli:

  • do zapisu języka wykorzystuje się obecnie więcej niż jeden system pisma (np. w języku serbskim, azerbejdżańskim, tatarskim, kurdyjskim, mongolskim)
  • do zapisu języka wykorzystano w książce inny system pisma niż powszechnie obecnie stosowany dla danego języka (np. język białoruski zapisany alfabetem łacińskim)
  • dla zaznaczenia innego kroju pisma niż antykwa, przede wszystkim pisma gotyckiego
  • istnieje potrzeba wyrażania innego specjalnego sposobu zapisu.

 

Z reguły podaje się wyłącznie nazwę odpowiedniego systemu pisma. Jeżeli uwaga o systemie pisma jest nieczytelna, należy podać informację, którego z języków tekstu uwaga dotyczy

Przykład 368.
Alfabet łaciński

Przykład 369.
Cyrylica

Przykład 370.
Pismo gotyckie

Przykład 371.
Alfabet łaciński. Część tekstu cyrylicą

Przykład 372.
Tekst równolegle w języku polskim i w przekładzie hebrajskim i jidysz. Tekst hebrajski w pełni zwokalizowany

Przykład 373.
Część tekstu w języku polskim. Tekst w języku azerbejdżańskim w alfabecie łacińskim

7.18 Uwaga dotycząca cytaty bibliograficznej

W strefie uwag podaje się informacje o źródłach (publikowanych katalogach, bibliografiach, monografiach a także bazach, katalogach internetowych), które rejestrują opisywany starodruk lub które wykorzystano przy opracowaniu starodruku, przejmując do opisu dodatkowe elementy.

 

Uwagę powtarza się dla każdego cytowanego źródła. Nazwy poszczególnych źródeł podaje się w formie skróconej według ustalonego porządku, np. według alfabetu skrótów, dat wydania (od najdawniejszych do najwcześniejszych), hierarchii ważności (od bibliografii specjalistycznych do katalogów ogólnych lub odwrotnie).

 

Dla poloników obowiązkowo cytuje się na pierwszym miejscu „Bibliografię polską” Karola i Stanisława Estreicherów, a jeżeli dany dokument nie jest tam rejestrowany, to z uwagą „Estr XV-XVIII nie notuje”. Na drugim miejscu należy cytować specjalistyczne bibliografie i monografie zawierające nowsze ustalenia (np. NKor, monografie/bibliografie poszczególnych drukarni, druków emblematycznych, dramatów i programów teatralnych, konstytucji sejmowych itp.). Nie ma obowiązku przytaczania wszystkich opublikowanych katalogów poloników poszczególnych bibliotek, w których rejestrowana jest dana pozycja.

 

Jeżeli dla katalogowanego dokumentu brak źródeł do cytowania nie formułuje się uwagi, z wyjątkiem poloników nie notowanych u Estreichera (wtedy z uwagą „Estr XV-XVIII nie notuje”).

Przykład 374.
Estr XV-XVIII nie notuje

Przykład 375.
Estr XV-XVIII, 12, 152

Przykład 376.
Estr XV-XVIII, 23, 410 (opisuje dwa wydania)

Przykład 377.
Estr XV-XVIII, 20, dod. XXII

Przykład 378.
Bibliogr. Lubel., 346

Przykład 379.
Ariańskie oficyny, 125

Przykład 380.
Ossol XVII, 3785 (jako 4)

Przykład 381.
Adams, T-869

Przykład 382.
VD17 online, 14:702534H
[Strefa uwag: Wariant B — w adresie wydawniczym: In Bibliopolio Iacobi de Zetter. Por. VD17 online, 23:247745G (Wariant A — In Bibliopoli Lucae Iennis).]


Przykład 383.
ESTC, T125274
[Baza danych o drukach angielskich XVIII w.]

Przykład 384.
COPAC online
[British Union Catalogue, online.]

8. Strefa identyfikatora

8.1 Fingerprint

Fingerprint to ciąg znaków ustalony wedłu ściśle określonej procedury, służący identyfikacji wydania lub wariantu wydania danego starodruku. Dla każdego druku z innym fingerprintem tworzy się osobny opis bibliograficzny.

 

Kolejny fingerprint w tym samym opisie bibliograficznym ustala się dla:

  • każdego tomu druku wielotomowego uwzględnionego w jednym opisie bibliograficznym
  • dzieła współwydanego, jeżeli ma ono własną stronę tytułową i paginację, szczególnie w przypadku kiedy dzieło to było rozpowszechniane niezależnie od dzieła głównego.

 

Fingerprint nie ma zastosowania dla:

  • druków muzycznych, albumów rycin, atlasów itp.
  • publikacji objętych odrębnymi zasadami opisu (np. inkunabuły, kalendarze, czasopisma)
  • wydawnictw wielotomowych o liczbie tomów powyżej 10, opisanych wspólnie.

 

Fingerprint składa się z 16 znaków podzielonych na cztery grupy po cztery znaki:

  • znaki I i II grupy pobierane są w zasadzie z preliminariów
  • znaki III i IV grupy pobierane są z tekstu głównego.

 

Dodatkowymi elementami fingerprintu są:

  • informacja o miejscu, z którego przejęta została III i IV grupa znaków
  • data wydania
  • kod określający sposób zapisania daty wydania w katalogowanym druku
  • numer tomu (części itp.) lub oznaczenie druku współwydanego (jeśli wystepują)
  • kod instytucji, która ustaliła fingerprint.

 

8.1.1 Wybór strony


Wybierając stronę (kartę, łam), z której przejmuje się znaki do fingerprintu, uwzględnia się tylko strony z tekstem drukowanym (składanym czcionkami), bez względu na:

  • układ tekstu (jedno lub kilkułamowy)
  • zawartość tekstu (tekst główny, spis treści, tabela, strona z ilustracjami itp.).

 

Nie uwzględnia się stron:

  • niezadrukowanych
  • zawierających jedynie sygnaturę arkuszową, kustosze czy żywą paginę
  • z tekstem w całości odbitym z płyt miedziorytowych
  • które w całości stanowią rycinę lub zapis nutowy; jeżeli jednak strona taka zawiera także drukowany podpis pod ilustracją lub tekst pod nutami — jest uwzględniana.

 

Jeżeli w starodruku brakuje odpowiedniej liczby stron dla ustalenia znaków wszystkich grup (np. w druku liczącym mniej niż 6 kart/stron lub w druku jednokartkowym), wszystkie znaki ustala się na podstawie strony (karty, łamu):

  • dla druków z kartą tytułową — z recto pierwszej karty po karcie tytułowej
  • dla druków z tytułem nagłówkowym (lub jego substytutem) — z recto pierwszej karty z tytułem i tekstem.

 

Brakujące do liczby 16 znaki przejmuje się z kolejnych wersów, idąc w górę.

 

Dla samoistnie opisywanych tomów, części druku itp. z kontynuacją paginacji od liczby wyższej niż 17, fingerprint określa się analogicznie jak dla druków bez oznaczenia objętości.

 

8.1.2 Wybór wierszy


Uwzględnia się ostatni i przedostatni wiersz znajdujący się na jednej stronie, w tym także wiersze, które nie wypełniają całej szerokości strony lub umieszczone są centralnie. Mogą to być sformułowania typu: „Finis”, podpisy osób (wydawcy, cenzora itp.), elementy adresu wydawniczego lub rok wydania (w drukach jednokartkowych).

 

Przy tekście drukowanym w formie łamów znaki przejmuje się z dwóch ostatnich wierszy łamu pierwszego od lewej, także wtedy gdy łamy nie są identyczne pod względem długości. Jeżeli na jednej stronie pod tekstem drukowanym w formie łamów znajduje się tekst czytany od lewej do prawej, znaki przejmuje się z tego tekstu.

 

Tabele czytane od góry do dołu traktuje się jak tekst drukowany w łamach, a tabele czytane od lewej do prawej — jak strony z tekstem. W razie wątpliwości tabelę należy traktować jak stronę z tekstem.

 

Tablice drukowane (np. drzewa genealogiczne) należy traktować jak strony z tekstem.

 

Tekst drukowany lateralnie traktuje się jak tekst czytany od lewej do prawej. Jeśli na jednej stronie tekst jest wydrukowany normalnie i lateralnie — uwzględnia się tylko tekst wydrukowany normalnie.

 

Nie uwzględnia się:

  • wierszy złożonych z ornamentów typograficznych; jeśli jednak wiersz zawiera zarówno tekst, jak i ozdobniki typograficzne (listki, gwiazdki itp.), które znajdują się w miejscu znaku przejmowanego do fingerprintu (poprzedzają tekst lub po nim następują), to ozdobniki oddaje się za pomocą gwiazdki: *
  • wierszy zawierających wyłącznie takie elementy jak: tytuł, oznaczenie tomu, znajdujących się najczęściej na dole 1. karty składki arkuszowej
  • sygnatury arkuszowej, kustoszy
  • tekstu grawerowanego razem z ryciną; uwzględnia się natomiast drukowany podpis towarzyszący ilustracji
  • zapisu nutowego; uwzględnia się tekst pod nutami, jeżeli jest drukowany
  • numeracji stron, kart, łamów
  • wierszy znajdujących się na marginesach bocznych zawierających: cytaty, uwagi, komentarze, przypisy itp., które generalnie nie są tekstem głównym, np. nazwy osób biorących udział w dialogach, sztukach teatralnych, numerację linii (poezji, prozy) lub wersetów Biblii.

 

Uwzględnia się:

  • uwagi i komentarze drukowane na dole strony lub w zwartym bloku razem z tekstem właściwym (np. układ „modus modernus”), które są traktowane jako tekst podstawowy
  • końcowe fragmenty zdań dodrukowane pomiędzy wierszami, będące dalszym ciągiem danego wiersza.

 

8.1.3 Wybór znaków


Znaki przejmuje się zawsze w następującej kolejności:

  • w przypadku recto karty — najpierw przedostatni, a potem ostatni znak w danym wierszu (grupy: I, II, III)
  • w przypadku verso karty — najpierw pierwszy, a potem drugi znak danego wiersza (grupa IV).

 

W drukach hebrajskich, arabskich itp. należy przyjmować oznaczenie „verso” lub „recto” karty zgodnie z porządkiem właściwym dla książek składanych „od prawej do lewej”.

 

Przy wyborze znaków uwzględnia się:

  • litery (duże i małe) oraz cyfry
  • znaki interpunkcyjne, nawet jeśli wychodzą na margines (przecinki, kropki, średniki, znak zapytania, wykrzyknik, cudzysłów traktowany jako jeden znak, nawias, znak przeniesienia itp.).

 

Nie uwzględnia się:

  • odstępów między wyrazami i literami
  • dużych inicjałów, które ciągną się przez kilka linii
  • reprezentantów.

 

Znaki przejmuje się w postaci występującej w druku, z wyjątkiem:

  • liter, które oddaje się:
  • bez znaków diakrytycznych (dotyczy wszystkich języków, także języka polskiego)
  • bez abrewiatur (np. n, p, lub q — z kreską nad literą, podkreślone itp. zapisuje się jak zwykłą literę)
  • ligatury typograficzne traktuje się jak jeden znak (np. æ, Æ, œ, Œ itp.)
  • dla liter (cyfr) w alfabecie innym niż łaciński stosuje się zasady konwersji na znaki łacińskie według norm i zaleceń międzynarodowych podanych w Aneksie nr 1
  • różnych abrewiacji słowa „et”, które oddaje się za pomocą symbolu: &
  • wszystkich znaków nietypowych, niemożliwych do odtworzenia (np. listki, rączki itp.), które oddaje się za pomocą gwiazdki: *.

 

Jeżeli w wierszu występuje tylko jeden znak lub też słabe odbicie tekstu nie pozwala na jednoznaczne określenie o jaką literę, cyfrę itp. chodzi albo brak jest końca wiersza (defekt), to jako dopełnienie brakującej liczby znaków należy użyć znaku plus: + (zobacz też poniżej: Egzemplarze niekompletne).

 

8.1.4 Znaki umowne


Pomiędzy poszczególnymi grupami znaków stosuje się spację.

 

Informację o miejscu, z którego przejęta została III i IV grupa znaków oraz o sposobie zapisania daty w katalogowanym druku ujmuje się w nawiasy zwykłe.

 

Na końcu fingerprintu nie stawia się kropki.

8.2 Elementy fingerprintu

8.2.1 Pierwsza i druga grupa znaków


Grupę I stanowią dwa ostatnie znaki typograficzne (litera, przecinek, średnik, kropka, ale nie kustosz i sygnatura typograficzna) z ostatniego oraz dwa ostatnie znaki z przedostatniego wiersza z recto 1. karty po głównej stronie tytułowej.

 

Jeżeli po głównej stronie tytułowej następują kolejne strony tytułowe, to znaki przejmuje się z recto pierwszej karty występującej po ostatniej stronie tytułowej (strony z dedykacją, wstępem, spisem treści, listą subskrybentów itp.).

 

W drukach, które z założenia nie mają karty tytułowej, znaki przejmuje się z pierwszej strony z tytułem nagłówkowym lub incipitem.

 

Grupę II stanowią ustalone według tej samej zasady znaki z recto 4. karty po karcie wykorzystanej dla I grupy.

 

Jeżeli nie można wykorzystać strony przewidzianej dla tej grupy znaków (strona niezadrukowana, z ryciną, strona tytułowa części, acceditu itp.) lub też druk nie ma wystarczającej liczby kart do ustalenia znaków, to znaki II grupy należy przejąć z dwóch wierszy leżących ponad tymi, które wykorzystano dla I grupy.

 

8.2.2 Trzecia i czwarta grupa znaków


Grupa III to znaki ustalone według zasady określonej dla grupy I i II ze strony recto karty (lub łamu) poprawnie oznaczonej (oznaczonego) liczbą arabską jako 13, a jeżeli tego kryterium nie da się zastosować — ze strony prawidłowo numerowanej liczbą arabską jako 17.

 

Jeżeli w druku występuje kilka liczbowań oznaczonych cyframi arabskimi, znaki przejmuje się z pierwszego liczbowania, w którym występują strony oznaczone jako 13 lub 17.

 

Jeżeli objętość całego druku oznaczono innymi cyframi niż arabskie (np. rzymskimi, greckimi, hebrajskimi), to znaki przejmuje się analogicznie, jak w przypadku cyfr arabskich — ze stron poprawnie oznaczonych jako 13 lub 17.

 

Jeżeli w druku początkowe strony (do 16) znaczone są cyframi rzymskimi (lub innymi), a ciąg dalszy cyframi arabskimi, to znaki przejmuje się ze strony 17 oznaczonej cyframi arabskimi.

 

Jeżeli w druku występuje kilka ciągów liczbowań, różnie oznaczonych, np. pierwsze — cyframi rzymskimi, a następny ciąg — arabskimi, to znaki przejmuje się ze strony 13 lub 17 pierwszego liczbowania cyframi arabskimi.

 

Jeżeli strony są nienumerowane i nie ma strony poprawnie numerowanej jako 13 lub 17, to znaki III grupy przejmuje się z recto 4. karty po karcie wykorzystanej dla II grupie.

 

Jeżeli strona 13 oznaczona jest prawidłowo, nie uwzględnia się błędów występujących wcześniej w paginacji.

 

Jeżeli kolejne strony są numerowane błędnie: 10, 11, 13, 13, 14..., przejmuje się znaki z drugiej strony oznaczonej poprawnie jako 13.

 

Jeżeli strona 13 oznaczona jest błędnie jako 31 (lub jakąkolwiek inną liczbą czy też została odbita w inny sposób), to znaki do III grupy przejmuje się ze strony prawidłowo oznaczonej jako 17. Nie należy uwzględniać strony 31 nieprawidłowo oznaczonej liczbą 13.

 

Jeśli strona oznaczona jako 13 jest niezadrukowana, jest ryciną, stroną tytułową części czy acceditu, wypada na verso karty itp., to znaki do III grupy przejmuje się ze strony oznaczonej jako 17. Jeżeli podobnie jest w przypadku strony 17, należy wybrać recto 4. karty po karcie wykorzystanej dla II grupy.

 

Jeśli stronę oznaczoną liczbą 13 wykorzystano już do wyboru znaków II grupy, to znaki III grupy przejmuje się ze strony oznaczonej jako 17. Jeśli także strona 17 została wykorzystana do wyboru znaków II grupy, to znaki III grupy przejmuje się z recto 4. karty po karcie wykorzystanej dla II grupy.

 

Na stronach z tekstem drukowanym w formie łamów znaki III grupy przejmuje się z łamu numerowanego jako 13 (przy prawidłowej numeracji będzie to zawsze łam pierwszy od lewej).

 

Jeżeli łam 13 wypada po prawej stronie lub na verso karty, to znaki III grupy przejmuje się z łamu 17.

 

Jeżeli także łam 17 wypada po prawej stronie lub na verso karty, znaki III grupy przejmuje się z recto 4. karty po karcie wykorzystanej dla II grupy. Uwzględnia się wówczas łam pierwszy od lewej, niezależnie od jego numeracji.

 

Grupa IV to dwa początkowe znaki z dwóch ostatnich wierszy z verso karty poprzednio wykorzystanej, czyli strony poprawnie numerowanej jako 14, verso karty numerowanej jako 13 lub łamu poprawnie numerowanego jako 15.

 

Jeżeli wybrane verso karty jest niezadrukowane, jest ryciną, stroną tytułową części czy acceditu itp. lub też jeżeli książka nie ma wystarczającej liczby kart (np. do 10 kart), to znaki IV grupy przejmuje się z dwóch wierszy leżących ponad tymi, które wykorzystano dla III grupy. W praktyce oznacza to, że znaki IV grupy przejmowane są z recto karty i zgodnie z zasadą są nimi dwa znaki końcowe, a nie początkowe wiersza.

8.3 Dodatkowe elementy fingerprintu

8.3.1 Kod źródła znaków III i IV grupy


Po znakach IV grupy, po odstępie, podaje się ujętą w nawias zwykły informację o miejscu, z którego przejęta została III i IV grupa znaków:

  • cyfrę „3”, jeżeli znaki III i IV grupy przejęto ze strony (karty, łamu) 13
  • cyfrę „7”, jeżeli znaki III i IV grupy przejęto ze strony (karty, łamu) 17
  • literę „C”, gdy znaki III i IV grupy przejęto ze strony wytypowanej przez katalogującego (ponieważ brakuje numeracji, występują jej nieprawidłowości, opisywany fragment dokumentu ma kontynuację paginacji powyżej liczby 17 lub brak wystarczającej liczby kart dla ustalenia znaków zgodnie z zasadami)
  • literę „S”, gdy znaki III i IV grupy przejęto z recto pierwszej karty (w przypadku druków jednokartkowych, jednostronnnie lub dwustronnie drukowanych).

 

8.3.2 Data wydania


Kolejnym elementem fingerprintu jest data wydania zapisana cyframi arabskimi.

 

Uwzględnia się zawsze datę występującą na stronie tytułowej (także błędną, fałszywą, fikcyjną lub zapisaną według innego kalendarza). Datę z kolofonu przejmuje się tylko wtedy, kiedy jest to jedyne źródło informacji o roku wydania.

 

Jeżeli w druku występują dwie różne daty, uwzględnia się datę z głównej strony tytułowej (lub kolofonu), informację o innych datach podaje się w strefie uwag.

 

Datę ustaloną przez katalogującego podaje się tylko wtedy, kiedy jest ona określona na podstawie informacji z druku (przedmowy, aprobacji itp.). Jeżeli data pochodzi ze źródeł spoza druku (bibliografii, katalogów lub została ustalona przez katalogującego), nie podaje się jej w fingerprincie.

 

8.3.3 Kod sposobu zapisania daty wydania w druku


Po dacie, po odstępie, podaje się ujęty w nawias zwykły kod określający sposób zapisania daty w opisywanym druku. Przyjęto następujące oznaczenia:

  • A — cyfry arabskie
  • C — chronogram
  • E — pierwsza data figurująca w almanachu podająca datę Wielkanocy
  • F — według francuskiego kalendarza republikańskiego
  • G — w alfabecie greckim
  • H — w alfabecie hebrajskim
  • K — w alfabecie cyrylickim
  • M — w alfabecie arabskim
  • R — cyfry rzymskie
  • T — data zapisana słownie
  • X — według kalendarza arabskiego
  • Y — lata panowania suwerena
  • Z — według kalendarza hebrajskiego
  • Q — dla daty ustalonej przez katalogującego (na podstawie treści dokumentu).

 

Dla dat zapisanych cyframi arabskimi według kalendarza masońskiego podaje się określenie: A.

 

8.3.4 Numer tomu lub części / oznaczenie druku współwydanego


Kolejnym elementem fingerprintu jest podany cyfrą arabską numer tomu (części) druku wielotomowego, dla którego określono fingerprint.

 

Dla druków współwydanych z własną stroną tytułową i paginacją podaje się określenie: Acc.

 

8.3.5 Kod instytucji, która ustaliła fingerprint


Podaje się oznaczenie instytucji/biblioteki, która ustaliła fingerprint. Stosuje się sigla podane w Wykazie siglów bibliotek polskich uczestniczących w centralnych katalogach Biblioteki Narodowej.

Przykład 385.
e-t, 1297 t,nc hoes (3) 1617 (R) KR U
Venetiis : ex Typogr. Ambrosi Dei, 1617 (1616)
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: M.DC.XVII, w kolofonie: 1616.]
[W fingerprincie data wydania ze strony tytułowej.]

Przykład 386.
s,um amam t,e- Quin (3) 63 (R) WA U
Coloniae : apud Maternum Cholinum, [15]63
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data wydania niepełna: LXIII.]

Przykład 387.
r-ie 47zu anar niwe (3) 1664 (A) WA U
[16] kart, strony 31-320 [właściwie 318] ; 53, [1] strona, [1] karta ; 8°
[Strefa uwag: Znaki grupy III i IV fingerprintu przejęto z drugiego liczbowania.]
[W pierwszym liczbowaniu brak strony/karty oznaczonej poprawnie liczbą 13/17.]

Przykład 388.
M.S, a-n- iso- pesa (C) 1766 (R) WR O
Vratislaviae : apud Gvil. Theoph. Kornivm, 1766
[4] karty, 121-224 strony ; 8°
[Kod C — kontynuacja liczbowania w tomie opisanym w odrębnym opisie; III i IV grupa znaków przejęta ze stronicy wytypowanej przez katalogującego.]

Przykład 389.
e.me ond= u,o* matu (C) 1517 (T) TOR U
(Impressum Cracoui[a]e) : (opera & impensis [...] Ioannis Haller [...]), (31 X 1517)
[Strefa uwag: W kolofonie data: Anno Christi 17 supra millesimu[m] quingentesimu[m]. In vigilia omniu[m] sanctorum.]
[Kod T — data druku w postaci słowno-liczbowej.]

Przykład 390.
r-ot æcs, dæVS TeVM (3) 1682 (Q) KR U
Magnalia Deiparae Ad Imaginem Zdzieszouiensem Penes Oppidum Borek [...] Evvlgata Anno [...] M.DC.LXXXII
Cracoviæ : typis Francisci Cezary, [1682]
[Strefa uwag: Data wydania według informacji w tytule.]
[Kod Q — data wydania na podstawie roku w tytule.]

Przykład 391.
r-ie 47zu anar niwe (3) 5786 (A) WA U
Germanien : [wydawca nieznany], 5786 [1786]
[Strefa uwag: Miejsce wydania: Leipzig (COPAC online).]
[Data wydania według kalendarza masońskiego.]

Przykład 392.
seim arer roha Ebha (3) 354 (Z) WA U
Q ra'qa' : 'a[l] y[de] Yishaq ben [...] 'Ahăron [...] Prôstîs, 27 Nisan [5]354 [1593]
[Data wydania według kalendarza hebrajskiego.]

Przykład 393.
esue ena- onet teri (3) 7 (F) GD U
Paris : chez H. Agasse [...], An VIII [1798/1799]
[Data wydania według francuskiego kalendarza republikańskiego.]

ale:

Przykład 394.
-s.es ceon 2525 seVI (3) 1795 (A) WA U
A Paris : chez Firmin Didot [...], 3 = 1795
[Strefa uwag: Na stronie tytułowej data: (1795) An 3.]
[W fingerprincie data tylko cyfrą arabską.]

Przykład 395.
o-,a iaum u-a- ieie (C) WA U
[Warszawa] : [Drukarnia Jezuitów], [przed 3 XII 1764]
[Strefa uwag: Data wydania na podstawie informacji historycznych: sejm koronacyjny rozpoczął się 3 XII 1764 r.]
[Fingerprint bez daty — data wydania ustalona przez katalogującego na podstawie informacji spoza opisywanego druku.]

Przykład 396.
s-m- I.in t .m. sees (3) 1543 (R) 01 WA U
sqt) i-,& e-um m-o! (3) 1543 (R) 02 WA U
[Fingerprint dla tomów 1. i 2. opisanych w jednym opisie.]

Przykład 397.
acur s;um r.se misp (C) WA U
Ienae : typis Gollnerianis, [około 1685]
Strony 40-94 ; 4°
[Strefa uwag: Data wydania według początkowej części dzieła z roku 1685.]
[Fingerprint dla części 2., opisanej w odrębnym opisie; kontynuacja liczbowania, znaki przejęte ze stronic wytypowanych przez katalogującego, I grupa znaków ze strony z tytułem nagłówkowym i tekstem numerowanej liczbą 40; bez daty — data ustalona przez katalogującego na podstawie informacji spoza opisywanego druku.]

Przykład 398.
2.æ. siS. S,s. loi. (3) 1612 (A) Acc. WA U
[Fingerprint dla dzieła współwydanego, z własną kartą tytułową.]

8.4 Egzemplarze niekompletne (zdefektowane)

Jeżeli w starodruku brak karty tytułowej, ale występują wszystkie dalsze strony, fingerprint ustala się zgodnie z opisanymi wyżej zasadami.

 

W sytuacjach wyjątkowych, np. w opisie unikatów, w których brak kart początkowych służących do ustalenia znaków grupy I i II, lub stron 13 i 17 służących do ustalenia znaków grupy III i IV lub kiedy na wybranej stronie występują ubytki w tekście, brakujące znaki oznacza się za pomocą plusa: +. Znak plus stosuje się również wtedy, kiedy na stronie wybranej zgodnie z zasadami wydrukowano mniej niż cztery wersy (np. podpis pod ilustracją).

Przykład 399.
++++ o.go o/o/ a.a/ (C) 1608 (A) WA U
[Strefa uwag: Znaki I grupy w fingerprincie nieokreślone (jedyny znany obecnie egzemplarz BUW jest zdefektowany.]

Przykład 400.
r.O. ++++ u,o* matu (C) 1624 (Q) WA U
[Strefa uwag: Znaki II grupy w fingerprincie nieokreślone; na wybranej stronie wydrukowano tylko dwa wiersze.]

Jeżeli druk nie posiada żadnej ze stron służących do ustalenia znaków przejmowanych do fingerprintu, nie tworzy się sztucznego zestawu znaków w postaci: ++++ ++++. Należy zwrócić się do biblioteki posiadającej kompletny egzemplarz z prośbą o stosowne informacje lub zrezygnować z podania fingerprintu.

 

Jeżeli strony są błędnie oprawione, ustala się ich poprawną kolejność (np. według egzemplarza poprawnie oprawionego, na podstawie kolejności sygnatur składek arkuszowych lub opisu w bibliografii) i przejmuje znaki zgodnie z instrukcją.

 

W wyjątkowych sytuacjach, kiedy w egzemplarzu posiadanym przez bibliotekę nie jest możliwe ustalenie właściwej kolejności kart, zwłaszcza nieliczbowanych i nieoznaczonych sygnaturą arkuszową, dopuszcza się podanie w opisie drugiego, alternatywnego fingerprintu. W strefie uwag podaje się wówczas odpowiednią uwagę o alternatywnych fingerprintach.

Przykład 401.
u-es u-f- a-er- mede (C) 1697 (A) WA U
u-es erts a-er- mede (C) 1697 (A) WA U
[Strefa uwag: Alternatywne fingerprinty: karta nieliczbowana z przywilejem królewskim oprawiona po lub przed przedmową.]